ایران و عمان در آستانه توافق بر سر هرمز؟
ایران و عمان به توافقی برای ازسرگیری رفتوآمد کشتیها در تنگه هرمز نزدیک شدهاند؛ این خبری است که نیویورک تایمز در گزارش جدید خود اعلام کرده و نوشته است: منابع آشنا با چارچوب توافق در حال شکلگیری میگویند کشتیهایی که وارد خلیج فارس میشوند، از کانالی که تحت کنترل ایران و نزدیک به سواحل این کشور است عبور خواهند کرد و کشتیهایی که از خلیج خارج میشوند، مسیر نزدیک به عمان را طی میکنند.
مقامهای ایرانی میگویند تعرفهای دریافت نخواهد شد، اما توافق شامل «هزینه خدمات» برای جبران اثرات زیستمحیطی حملونقل دریایی، تامین امنیت کشتیهای باری و نفتکشها و هزینههای نیروی انسانی خواهد بود.
به گفته دو مقام ایرانی، درآمدها بهطور مساوی میان ایران و عمان تقسیم میشود.
با این حال، یک مقام آمریکایی در جریان مذاکرات روز دوشنبه ادعا کرد که روایت ایران «دقیق نیست» و هر مسیر «موقت» که از تنگه عبور کند، به تأیید یا اجازه ایران وابسته نخواهد بود و هیچ عوارضی هم در کار نخواهد بود.
برای دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا چنین توافقی اگر عملی شود میتواند مهمترین چالش سیاسی اخیر او را حل کند و دوباره جریان عبور کشتیها را برقرار سازد.
در مقابل، مقامهای ایرانی گفتهاند تنگه هرمز حتی اگر توافقی هم شکل بگیرد همچنان بسته میماند؛ تا زمانی که آمریکا محاصره دریایی خود علیه بنادر ایران در خلیج فارس را لغو کند و دو طرف به طرح ۱۴ بندیِ مندرج در یادداشت تفاهم اسلامآباد بازگردند.
برخی مقامها گفتند اگر آمریکا تصمیم بگیرد برای ایران معافیتهای تحریمی صادر کند تا بتواند نفت را بهصورت قانونی بفروشد و تحویل دهد، فشار بازار حتی بیشتر هم کاهش خواهد یافت.
با این همه، اگر در نهایت ایران بر تداوم کنترل بر این گذرگاه پافشاری کند، بازگشایی ممکن است با هزینهای ژئوپولیتیک همراه شود.
مقامهای ایرانی میگویند توافق را به شکلی طراحی میکنند که ظرفیت کنترل تنگه را برای تهران تثبیت کند؛ در نتیجه، اهرم راهبردی را که پیش از جنگ ایران از آن استفاده نمیکرد را حفظ خواهد کرد.
چنین محدودیتهایی مستقیما با هدف تعیینشده از سوی مارکو روبیو وزیر خارجه آمریکا در تضاد خواهد بود؛ کسی که در ماههای اخیر بارها گفته تنگه باید همان آبراه آزاد پیش از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران باشد.
با این حال، ترامپ دربارهی توافق در حال شکلگیری کمتر سخن گفته است؛ توافقی که طبق ادعای او، بخشی از بازگشت به مذاکراتی بود که به لغو یک حمله تازه و گسترده به ایران منجر شد.
بر پایه این توافق، ایران و عمان ۶۰ روز فرصت خواهند داشت تا درباره بازگشایی تنگه مذاکره کنند، اما در همین بازه قرار است گفتوگوهای آمریکا و ایران دربارهی سرنوشت ذخیره اورانیوم غنیشده نیز از سر گرفته شود.
با این حال، بازگشایی تنگه برای ترامپ از نظر سیاسی حیاتی است و به همین دلیل، با وجود اظهارات روبیو، به نظر میرسد دولت آمریکا خود را برای بازگشایی آماده میکند که در آن ایران کنترل روزانه ترافیک را در دست داشته باشد.
ترامپ روز دوشنبه در کاخ سفید دربارهی توافق در حال شکلگیری گفت: «امروز یا فردا متوجه میشوید. خیلی سریع به یکی از دو سمت پیش خواهند رفت. خیلی پیچیده نیست.»
تنگه شاید فردا»باز شود. مرحله اول باز شدن تنگههاست. مرحله دوم خلعسلاح هستهای خواهد بود.- دونالد ترامپ
اما در پنتاگون برخی مقامهای ارشد نسبت به توافق در حال شکلگیری میان عمان و ایران تردید دارند؛ به گفته مقامهای فعلی و سابقی که در جریان نگرانیها قرار گرفتهاند، برخی بیم دارند که چنین توافقی در عمل به تسلیم در برابر ایران بینجامد.
این افراد یادآور میشوند که در مسیر عبور از خلیج و گذر از تنگه از طریق آبهای عمان، هنوز مینهای فراوانی وجود دارد و برای عبور ایمن، کشتیها ناچار خواهند بود با ایران هماهنگ شوند.