استفاده بی سروصدای آمریکا از جام جهانی برای تست شبکه امنیتی
۱۳ ژوئن، نزدیک به ۷۰ هزار تماشاگر برای تماشای نخستین مسابقه از شش دیدار جام جهانی که قرار بود در استادیوم منطقه خلیج سانفرانسیسکو برگزار شود، راهی این ورزشگاه شدند.
مسابقه ظهر آغاز شد، اما آمادهسازیهای امنیتی چند ساعت زودتر شروع شده بود؛ زمانی که شبکه دوربینها، حسگرها و اسکنرهای ورزشگاه فعال شد.
مدتها پیش از آنکه تماشاگران ورود تیمهای قطر و سوئیس به زمین را ببینند، این ورزشگاه بود که آنها را زیر نظر داشت: چهرهها در ورودیها ردیابی میشد، صداهای مشکوک در میان جمعیت علامتگذاری میشد و جریان دائمی دادهها به مرکز کنترل مستقر در ورزشگاه منتقل میشد.
اما ماجرای این کنترل امنیتی چیست؟
فارن پالیسی پاسخ میدهد: محافظت از حاضران در ورزشگاه و پیشگیری از هرگونه حادثه ناگهانی؛ موضوعی که در رویدادی با دهها هزار تماشاگر، به هماهنگی لحظهبهلحظه میان تجهیزات نظارتی و نیروهای امنیتی نیاز دارد.
به همین دلیل، دادههای جمعآوریشده در ورزشگاه فقط در مرکز کنترل باقی نمیماند و در اختیار مجموعهای از نهادهای انتظامی محلی، ایالتی و فدرال قرار میگیرد که مسئولیت هماهنگی امنیت رویداد را بر عهده دارند.
استادیوم خلیج سانفرانسیسکو که معمولاً با نام «استادیوم لویز» شناخته میشود و بهدلیل مقررات فیفا موقتاً نام تجاری آن کنار گذاشته شده بود، یک نمونه استثنایی در حوزه امنیت نیست.
در شهرهای میزبان جام جهانی در سراسر آمریکا، سامانههای امنیتی ورزشگاهها به ساختار گستردهتری از نظارت فدرال متصل بودند که زیر نظر وزارت امنیت داخلی آمریکا فعالیت میکردند.
اما آیا این سامانه امنیتی با پایان جام جهانی به کار خود پایان خواهد داد؟
پاسخ منفی است.
این سامانه با پایان جام جهانی خاموش نخواهد شد و اسناد بودجه وزارت امنیت داخلی نشان میدهد این مسابقات به بستری برای آزمایش فناوریهای جدید نظارتی تبدیل شدهاند.
وزارت امنیت داخلی آمریکا مسابقات جام جهانی را براساس نظام «رتبهبندی ارزیابی رویدادهای ویژه» در سطوح امنیتی ۱ و ۲ قرار داده است.
این سطوح برای رویدادهایی به کار میروند که از نظر دولت آمریکا اهمیت امنیتی بالایی دارند و به هماهنگی گسترده میان نهادهای محلی و فدرال نیازمندند. سطح ۱ بالاترین رده است و از نظر برنامهریزی امنیتی همردیف مراسم تحلیف رئیسجمهور قرار میگیرد.
این طبقهبندی امنیتی برای اجرا به تأیید فیفا یا برگزارکنندگان مسابقات نیاز ندارد. به همین دلیل، وزارت امنیت داخلی آمریکا مستقیماً با شهرهای میزبان، مدیران ورزشگاهها و نیروهای انتظامی هماهنگ میشود و نقش فیفا در طراحی جزئیات امنیتی محدود میماند.
در این ساختار، چند شرکت خصوصی نیز بخش مهمی از زیرساخت نظارتی ورزشگاهها را تأمین میکنند.
یکی از آنها فلاک سیفتی است؛ شرکتی که پیشتر در تأمین امنیت سوپربول ۶۰ در ورزشگاه لویز حضور داشت و با همکاری لیگ فوتبال آمریکایی، پلیس محلی و تیم امنیتی ورزشگاه، حسگرهای صوتی را در نقاط مختلف مجموعه نصب کرد.
این حسگرها برای شناسایی صداهایی مانند شلیک گلوله یا فریادهای حاکی از خطر طراحی شدهاند و پس از تشخیص چنین صداهایی، به نیروهای انتظامی هشدار میدهند.
به گفته افراد مطلع از برنامه امنیتی این شرکت در برنامهریزی امنیتی جام جهانی نیز در ورزشگاه لویز و چند محل دیگر در آمریکا حضور دارد.
شرکت ایدمیا نیز یکی دیگر از تأمینکنندگان اصلی این شبکه است. این شرکت همان فناوریهای تأیید هویت و سامانههای بیومتریک (احراز هویت با استفاده از چهره، اثر انگشت یا دیگر ویژگیهای بدنی) مورد استفاده در فرودگاههای آمریکا را در اختیار اداره امنیت حملونقل قرار میدهد.
در ورزشگاهها نیز دارندگان بلیتهای از پیش تأیید شده و افراد دارای مجوز میتوانند با استفاده از اثر انگشت یا تطبیق چهره وارد شوند.
شبکهای که همه دادهها را به هم متصل میکند
دوربینها، حسگرهای صوتی و اسکنرهای بیومتریک در ورزشگاه لویز بهصورت جداگانه عمل نمیکنند. این تجهیزات از طریق حدود ۶۴۰ کیلومتر کابل فیبر نوری به یک شبکه مرکزی متصلاند و اطلاعاتی مانند تصاویر ویدئویی، هشدار حسگرها و سوابق ورود و خروج را به یک مرکز داده محافظت شده منتقل میکنند که زیرساخت شبکه آن را شرکت فناوری سیسکو مدیریت میکند.
این سامانه فقط به شناسایی چهره محدود نیست. نیروهای امنیتی میتوانند افراد را بر اساس لباس و ظاهرشان نیز در تصاویر جستوجو کنند. برای نمونه، کافی است عبارتی مانند «مردی با پیراهن آبی و کلاه کابویی» وارد شود تا سامانه تصاویر مرتبط را پیدا کند.
نظارت به داخل ورزشگاه محدود نمیماند و در خیابانهای اطراف نیز دوربینهایی با بزرگنمایی ۲۰ برابری بهطور دائمی محیط را زیر نظر دارند.
مایک سنا مدیر مرکز منطقهای اطلاعات کالیفرنیای شمالی در این باره میگوید:
هدف از این تجهیزات فقط ثبت تصویر یک حادثه نیست، بلکه نیروهای امنیتی میخواهند پس از وقوع هر اتفاق، فرد موردنظر را در کوتاهترین زمان پیدا کنند.
این مرکز با بودجه فدرال فعالیت میکند و مسئول هماهنگی تبادل اطلاعات میان پلیس محلی، نهادهای ایالتی و سازمانهای فدرال در منطقه خلیج سانفرانسیسکو است.
امنیت ورزشگاه لویز نیز با همکاری همین مرکز، پلیس سانتا کلارا و دیگر نهادهای انتظامی مدیریت شد.
تشخیص چهره و نگرانیهای حریم خصوصی
یکی از ابزارهای مورد استفاده این مرکز، سامانه تشخیص چهره Clearview AI است. پایگاه داده این شرکت از حدود ۳۰ میلیارد تصویر ساخته شده که از اینترنت جمعآوری شدهاند؛ بدون آنکه رضایت صریح صاحبان تصاویر گرفته شده باشد.
یکی از مدیران این سامانه تشخیص چهره در گفتوگو با فارن پالیسی گفته این پایگاه داده فقط زمانی باید مورد استفاده قرار گیرد که مقامات فردی را بهعنوان تهدید شناسایی کرده باشند.
با این حال، گروههای مدافع آزادیهای مدنی این ادعا را زیر سؤال میبرند.
اتحادیه اروپا و کانادا عملاً استفاده از سامانه Clearview AI را ممنوع کردهاند، اما در شهرستان سانتا کلارا استفاده پلیس از فناوری تشخیص چهره ممنوع نیست.
اداره پلیس این منطقه نیز اعلام کرده است هرگونه استفاده از ابزارهای نظارتی بر اساس قوانین موجود انجام میشود.
وزارت امنیت داخلی آمریکا، فضای داخل ورزشگاه را «محل عمومی» میداند. به همین دلیل، نیروهای امنیتی میتوانند بدون دریافت حکم قضایی از دوربینها و سامانههای شناسایی استفاده کنند.
در عمل، تماشاگران با خرید بلیت و پذیرش شرایط ورود، با این نظارت موافقت میکنند؛ حتی اگر متن حقوقی مربوط به جمعآوری اطلاعات را کامل نخوانده یا متوجه نشده باشند.
آدام شوارتز مدیر بخش دعاوی حریم خصوصی در بنیاد مرزهای الکترونیکی این فرایند را نوعی رضایت صوری میداند.
به گفته او، کاربران با متنهایی طولانی و دشوار روبهرو میشوند، گزینه پذیرش را علامت میزنند و همین اقدام بهعنوان رضایت آنها برای جمعآوری دادهها ثبت میشود.
بودجهای فراتر از امنیت ورزشگاه
اسناد بودجه سال مالی ۲۰۲۶ اداره مهاجرت و گمرک آمریکا نشان میدهد ارتباط جام جهانی با ساختار نظارتی فدرال فقط به داخل ورزشگاهها محدود نیست.
در این اسناد، جام جهانی و برنامه بزرگداشت ۲۵۰ سالگی آمریکا در یک ردیف بودجه ۲۵ میلیون دلاری زیرمجموعه بخش «تحقیقات امنیت داخلی» قرار گرفتهاند.
این بودجه برای استقرار مأمورانی در نظر گرفته شده که به ابزارهایی مانند سامانه خوانش پلاک خودرو، فناوری تشخیص چهره و دادههای مکانی دسترسی دارند.
بخشی از این اطلاعات از مسیرهای قانونی جمعآوری میشود و بخشی دیگر ممکن است از شرکتهای خصوصی خریداری شود. به این ترتیب، زیرساخت امنیتی جام جهانی فقط برای کنترل جمعیت در روز مسابقه طراحی نشده و میتواند به توسعه گستردهتر ابزارهای نظارتی فدرال منجر شود.