اوکراین به پالایشگاهها زد؛ نفت روسیه روی دست مسکو ماند
روسیه در حالی که زیر فشار حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاههایش قرار دارد، برای تحویل همه نفت خامی که ناچار به صادرات آن شده، با مشکل روبهرو شده است.
دادههای جابهجایی نفتکشها که بلومبرگ گردآوری کرده نشان میدهد میانگین چهار هفتهای محمولههای دریایی نفت خام در دوره منتهی به ۱۲ ژوئیه (۲۱ تیر) تقریبا بدون تغییر و برابر با ۴.۲۱ میلیون بشکه در روز بوده است.
این رقم فقط ۱۰ هزار بشکه کمتر از بالاترین سطح از زمان حمله روسیه به اوکراین در ۲۰۲۲ است؛ پیش از آن حدود ۶۰۰ هزار بشکه در روز به پالایشگاههای اروپا از راه خط لوله منتقل میشد.
جهش صادرات نفت خام با تحویل محمولهها همگام نشده و شمار بشکههای نفت روی دریا دوباره به نزدیک اوج ابتدای سال برگشته است؛ بهطوری که محمولههای نفت روسیه بیرون از مرسا الحمرا در مصر و مجمعالجزایر ریاو در شرق سنگاپور رویهم انباشته شدهاند.
دادههای رهگیری نفتکشها نشان میدهد بخش روبهرشدی از این عرضهها روی کشتیهایی قرار دارد که ظاهرا بهجای حرکت، در حال توقف هستند.
همزمان اوکراین حملاتش به پالایشگاههای روسیه را شدت داده و شبانه مجتمع گازپروم نفتخیم سالاوات در عمق خاک روسیه و تاسیسات آفیپسکی در منطقه دریای سیاه را هدف قرار داده است.
موجی از حملات باعث شده عملیات پالایش روسیه در ژوئیه تاکنون به پایینترین سطح در بیش از ۲۱ سال برسد؛ روندی که کمبود سوخت داخلی را عمیقتر کرده و فشار بیشتری بر بازار جهانی گذاشته است.
این حملات با کاهش ظرفیت پالایشگاههای روسیه، بخشی از نفت خامی را که دیگر امکان فرآوری در داخل ندارد، به سمت بازارهای خارجی میفرستد. به همین دلیل ممکن است صادرات نفت روسیه افزایش پیدا کند، حتی در شرایطی که تولید این کشور کاهش یافته است.
بر اساس آمار اوپک، روسیه در ماه ژوئن روزانه ۸.۹۳ میلیون بشکه نفت تولید کرده که حدود ۸۳۰ هزار بشکه کمتر از سهمیه تعیینشده برای مسکو بوده است.
محمولههای نفت خام روسیه اکنون برای عبور از مسیر صادراتی زمان بیشتری میخواهند.
دادههای رهگیری نشان میدهد پنج نفتکش حامل نفت اورالز در سواحل مدیترانهای مصر، بیرون از مرسا الحمرا لنگر انداختهاند و پنج کشتی دیگر نیز در مجمعالجزایر ریاو متوقف شدهاند؛ محلی که محل تجمع کشتیهای ناوگان سایه حامل نفت تحریمی بهشمار میرود.
در همین حال، محمولههای نفت سوکل و ساخالین بلِند از شرق روسیه ممکن است هفتهها منتظر بمانند تا از نفتکشهای شاتل به کشتیهای اقیانوسپیما منتقل شوند. بخشی از محمولههای شاخص ایاسپیاو نیز پس از بارگیری، هفتهها در نزدیکی بندر کوزمینو در اقیانوس آرام معطل ماندهاند.
این تاخیرها باعث شد مقدار نفت خام روسیه در دریا تا روز یکشنبه به حدود ۱۳۵ میلیون بشکه برسد.
بر پایه میانگین ماهانه، ارزش ناخالص صادرات مسکو در ۲۸ روز منتهی به ۱۲ ژوئیه به ۱.۶۸ میلیارد دلار در هفته رسید که نسبت به دوره منتهی به ۵ ژوئیه، ۲۰۰ میلیون دلار در هفته کاهش را نشان میدهد.
محمولههای نفت روسیه به مقصد آسیا در هفتههای اخیر به بالاترین سطح از زمان آغاز جنگ اوکراین رسیده است. در چهار هفته منتهی به ۲۱ تیر، روزانه حدود ۴ میلیون بشکه نفت روسیه راهی بازارهای آسیایی شد؛ رقمی که اندکی بیشتر از ماه قبل بود.
اما بخش مهم ماجرا، مقصد این نفتکشهاست. حجم محمولههایی که هند را مقصد خود اعلام کردهاند، بهشدت کاهش یافته؛ در مقابل، تعداد کشتیهایی که مقصد نهاییشان را مشخص نمیکنند، بالا رفته است.
به همین دلیل نمیتوان با اطمینان گفت تقاضای هند واقعاً افت کرده یا فقط مقصد محمولهها دیرتر اعلام میشود.
چرا نفتکشها مقصد خود را پنهان میکنند؟
بسیاری از کشتیها هنگام خروج از بنادر روسیه بهجای مقصد نهایی، نقاطی مانند کانال سوئز، پورتسودان یا سنگاپور را ثبت میکنند.
برخی نیز حتی پس از رسیدن به محل تخلیه، مقصد نهایی خود را اعلام نمیکنند. این روش، ردیابی مسیر واقعی نفت روسیه را دشوار کرده است.
در این دوره، روزانه حدود یک میلیون بشکه نفت به سمت چین حرکت کرده و حجم محمولههای اعلامشده برای هند نیز به حدود همین میزان رسیده است.
در مقابل، نزدیک به ۱.۹ میلیون بشکه در روز روی نفتکشهایی قرار داشت که مقصد نهایی آنها مشخص نبود؛ یعنی تقریباً نیمی از کل نفت ارسالی به آسیا.
بخش بزرگی از این محمولههای نامشخص از بنادر غربی روسیه حرکت کردهاند و در سامانههای ردیابی، تنها مقصدهای موقتی مانند سنگاپور، پورتسعید یا کانال سوئز را نشان دادهاند.
گروه دیگری از نفتکشها نیز بدون ثبت هیچ مقصدی در حال حرکت بودهاند.
در همین مدت، صادرات نفت روسیه به ترکیه به بالاترین سطح نزدیک به سه ماه گذشته رسید و به حدود ۱۶۰ هزار بشکه در روز افزایش یافت و سوریه نیز بهطور میانگین روزانه حدود ۴۰ هزار بشکه نفت روسیه دریافت کرده است.
ردیابی محمولههای سوریه حتی دشوارتر است. نفتکشهای حامل نفت روسیه معمولاً مقصد خود را اعلام نمیکنند و در نزدیکی جنوب جزیره کرت، سامانههای ردیابی را خاموش میکنند.
به همین دلیل، مقصد آنها گاهی فقط پس از رسیدن به بندر بانیاس و با کمک تصاویر ماهوارهای مشخص میشود.