بهای گزاف اف-۳۵ آمریکا برای اردوغان؛ پای روسیه در میان است
آمریکا در دوره نخست ریاستجمهوری دونالد ترامپ ترکیه را از برنامه جنگندههای اف-۳۵ کنار گذاشت؛ تصمیمی که در پی خرید سامانه دفاع هوایی اس-۴۰۰ روسیه توسط آنکارا گرفته شد.
حالا با بازگشت ترامپ به کاخ سفید، موضوع بازگشت ترکیه به این برنامه دوباره روی میز قرار گرفته است.
اما سرنخ این اختلاف کجاست؟ والاستریت ژورنال اینطور پاسخ میدهد:
اختلاف اصلی میان واشنگتن و آنکارا به سامانه اس-۴۰۰ بازمیگردد. ترکیه سالها حاضر نشد این سامانه روسی را کنار بگذارد، اما آمریکا معتقد است فعال بودن اس-۴۰۰ در کنار اف-۳۵ میتواند اطلاعات حساس مربوط به قابلیتهای راداری و ویژگیهای پنهانکاری این جنگنده را در معرض خطر قرار دهد.
با این حال، آیا ترکیه حاضر است برای بازگشت به برنامه اف-۳۵ از سامانه روسی خود صرفنظر کند؟
خرید اس-۴۰۰ از روسیه در سال ۲۰۲۰ باعث شد آمریکا تحریمهایی را علیه ترکیه اعمال کند. با این حال، دونالد ترامپ هفته گذشته اعلام کرد که احتمال لغو این تحریمها وجود دارد.
ترامپ در پاسخ به پرسشی درباره ادامه مالکیت ترکیه بر سامانههای روسی گفت که نگرانی از این بابت ندارد.
او روز چهارشنبه نیز درباره فروش اف-۳۵ به رجب طیب اردوغان رئیسجمهور ترکیه گفت:
هنوز کاملاً تصمیم نگرفتهام، اما تمایلم این است که بگویم او همه کارهایی را که لازم بوده انجام داده است. او به روشهای مختلف به ما کمک کرده است.
با این حال، تصمیم نهایی فقط به نظر ترامپ بستگی ندارد. قانون «مقابله با دشمنان آمریکا از طریق تحریمها» یا کاتسا، اعمال تحریم علیه کشورهایی که تجهیزات نظامی مهمی از روسیه خریداری میکنند را الزامی کرده است.
بر اساس این قانون، دولت آمریکا برای لغو تحریمها باید ثابت کند که چنین اقدامی خطر قابلتوجهی برای سامانههای دفاعی و توانمندیهای عملیاتی آمریکا ایجاد نمیکند.
علاوه بر این، یک قانون دیگر که در سال ۲۰۲۰ تصویب شد، فروش اف-۳۵ به ترکیه را تا زمانی که این کشور سامانه اس-۴۰۰ را در اختیار دارد، ممنوع کرده است.
آیا فروش اس-۴۰۰ راه بازگشت ترکیه به اف-۳۵ را باز میکند؟
گزارشها میگویند رجب طیب اردوغان در تلاش است از روسیه اجازه بگیرد تا سامانههای اس-۴۰۰ را به یک کشور عربی حوزه خلیج فارس بفروشد. چنین اقدامی میتواند یکی از موانع اصلی بازگشت ترکیه به برنامه اف-۳۵ را برطرف کند، هرچند مسائل حقوقی و سیاسی دیگری همچنان باقی خواهد ماند.
در همین حال، هرگونه لغو تحریم یا تغییر وضعیت ترکیه باید با بررسی کنگره آمریکا همراه باشد.
مت زوایگ، از مؤسسه FDD اکشن که پیشتر روی قانون کاتسا در کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان کار کرده، میگوید:
«دولت ترامپ شاید بتواند راهی برای عبور از این محدودیتها پیدا کند، اما این کار به یک استدلال حقوقی بسیار غیرمعمول نیاز خواهد داشت.»
دولت ترامپ پیشتر نیز در موضوع تحریمهای ایران از مسیرهای بحثبرانگیز حقوقی استفاده کرده بود. به همین دلیل، این احتمال وجود دارد که کاخ سفید برای فروش اف-۳۵ به ترکیه نیز به دنبال راه مشابهی باشد؛ هرچند مشخص نیست آیا چنین اقدامی ارزش هزینه سیاسی آن را دارد یا نه؟
چرا بازگشت اف-۳۵ به ترکیه مخالفانی دارد؟
برخی سناتورهای جمهوریخواه از جمله جیم ریش، تام کاتن، جیمز لنکفورد، لیندسی گراهام، تد کروز و جان کورنین نسبت به این موضوع ابراز نگرانی کرده و خواستار احتیاط شدهاند.
دموکراتها نیز نگرانیهای مشابهی مطرح کردهاند.
منتقدان معتقدند حمایت سیاسی از اردوغان بهتنهایی دلیل کافی برای نادیده گرفتن نگرانیهای امنیتی درباره اف-۳۵ نیست.
اردوغان گفته است که به او وعده دریافت این جنگندهها داده شده، اما اگر سامانه روسی خود را کنار نگذارد، ممکن است ترامپ نتواند این وعده را عملی کند.
حتی در صورت عبور از موانع قانونی، تحویل جنگندهها ممکن است تا دوره دولت بعدی آمریکا طول بکشد؛ دولتی که شاید تمایلی به دور زدن قوانین برای اردوغان نداشته باشد.
ترامپ در ماههای اخیر بارها اردوغان را به دلیل مواضعش درباره جنگ ایران و همچنین نقش ترکیه در تحولات سوریه تحسین کرده است. با این حال، منتقدان معتقدند روابط سیاسی با آنکارا نباید بر ملاحظات امنیتی درباره فروش پیشرفتهترین جنگنده آمریکا غلبه کند.
ترکیه همچنان روابط نزدیکی با گروههایی مانند حماس و حزبالله دارد و حضور نظامی خود را در منطقه گسترش داده است؛ موضوعی که باعث شده فروش اف-۳۵ به آنکارا همچنان بحثبرانگیز باقی بماند.
در نهایت، اگر دولت ترامپ قصد دارد ترکیه را دوباره وارد برنامه اف-۳۵ کند، این مسیر احتمالاً تنها در صورتی امکانپذیر خواهد بود که آنکارا ابتدا تکلیف سامانه اس-۴۰۰ روسی را مشخص کند.