از اسد تا جولانی؛ اقتصاد سوریه در آستانه یک چرخش؟
به گزارش زومان، بسیاری از سوریها سالها حکومت خاندان اسد را با سرکوب دولتی و سپس، با بیش از یک دهه جنگ داخلی به یاد میآورند، اما یکی از ماندگارترین میراثهای آن دوره، ویرانی اقتصادی ناشی از تحریمهایی بوده که بهدست چند کشور و بهویژه ایالات متحده اعمال شد و سوریه را عملا از نظام اقتصادی بینالمللی کنار گذاشت.
الجزیره مینویسد با وجود سقوط بشار اسد، پس از شکست او بهدست گروههای شورشی در دسامبر ۲۰۲۴، بخش زیادی از تحریمها از جمله برچسب «حامی تروریسم دولتی» همچنان باقی ماند و همین موضوع بازگشت سوریه به جامعه جهانی را دشوار کرد؛ در کنار آن، زندگی روزمره مردم نیز زیر فشار قرار گرفت، بهطوری که ارسال پول از خارج معمولا باید از مسیر کشورهایی مانند لبنان یا ترکیه انجام میشد و دسترسی به برخی وبسایتها و خدمات آنلاین، از جمله نتفلیکس، اغلب به استفاده از شبکه خصوصی مجازی نیاز داشت.
حالا که سوریه از فهرست «حامیان تروریسم دولتی» حذف شد، الجزیره از زنده شدن امید میگوید. در عین حال تاکید میکند که امیدها بر پایه تجربهای محتاطانه شکل گرفته است؛ لغو تحریمهای قبلی آمریکا، از جمله محدودیتهای مرتبط با قانون سزار، بهتنهایی اقتصاد سوریه را متحول نکرده، اما انتظار میرود رفع محدودیتهای ناشی از این برچسب، سرانجام راه را برای رونق باز کند.
«انشاءالله اوضاع بهتر میشود.»- ایهاب، صاحب یک شیرینیفروشی در مرکز دمشق
او تنها کسی نیست که چنین میاندیشد با این حال، دستکم در میان بازرگانان و شهروندان، انتظار برای بهبود همراه با تردید ادامه دارد؛ تردیدی که ریشه در سالها فشار اقتصادی، افت تجارت و دشواریهای معیشتی دارد.
بانک جهانی گفته است که از سال ۲۰۱۱، تحریمها موجب سقوط شدید صادرات و افزایش کسری تجاری سوریه شدهاند.
پس از سقوط دولت اسد، دولت موقت احمد الشرع حذف همه تحریمهای بینالمللی و آمریکایی را کلید جانگرفتن دوباره اقتصاد معرفی کرده است.
الشرع که پیشتر رهبر جبهه نصرتِ همسو با القاعده بود، خود نیز از سوی سازمان ملل تحریم شده و از دید آمریکا در فهرست افراد تحت تعقیب بهعنوان «تروریست» قرار داشت، اما الجزیره مدعیست او برای فاصله گرفتن از آن گذشته و جلب اعتماد خارجی، از جمله با تعهد به ایفای نقش در مبارزه با داعش، تلاش کرده است.
این تلاشها تا حد زیادی نتیجه داده و اتحادیه اروپا و آمریکا بسیاری از تحریمهای مربوط به سوریه و خود الشرع را برداشتهاند، هرچند محدودیتهای مرتبط با فهرست «حامی تروریسم دولتی» آمریکا هنوز از معدود موانع باقیمانده بهشمار میرود.
نخستین بار در سال ۱۹۷۹ و در دوران حکومت حافظ اسد، سوریه بهدلیل حمایت دولت از گروههای مسلح فلسطینی در این فهرست قرار گرفت و بعدها نیز بهسبب استفاده نظاممند از شکنجه و سلاح شیمیایی، تحریمهای بیشتری علیه دولت و افراد مرتبط با رژیم اسد اعمال شد. برخی گروههای شورشی هم بهدلیل ارتباط با القاعده و دیگر سازمانهای ممنوعه هدف تحریم قرار گرفتند.
الشرع در سال ۲۰۱۶ وابستگی جبهه نصرت به القاعده را قطع کرد و عملا از ایدئولوژی آن گروه فاصله گرفت. او سپس برای شکلدادن به ائتلافی گستردهتر و ملیِ مسلحانه با هدف مقابله با دولت اسد حرکت کرد و این روند بعدتر به شکلگیری هیئت تحریر شام انجامید.
در مه ۲۰۲۵، همزمان با دیدار ترامپ و الشرع در ریاض، رئیسجمهور آمریکا وعده داد بسیاری از تحریمهای دولت سوریه را حذف کند، اما انتظار میرود حذف از فهرست «حامیان تروریسم دولتی» بهویژه خوشایند باشد، چون یکی از اصلیترین موانع پیشِ روی بانکها و شرکتهای بینالمللی را برمیدارد.
راب گیست پینفولد، مدرس مطالعات امنیتی در کالج کینگ لندن، به الجزیره گفت:
این موضوع بسیار مهم است، چون آخرین مانع بزرگ برای تعامل اقتصادی و سیاسی بینالمللی با سوریه و با دولت الشرع بهشمار میرود و از نظر بازگرداندن سوریه به نظم بینالمللی و در واقع به نظام اقتصادی و سیاسی جهانی، اهمیت زیادی دارد.
او با این حال هشدار داد که برداشتن این برچسب به معنای سرازیر شدن فوری سرمایهگذاری به سوریه نیست و افزود: «این مانع بزرگی بود که از سر راه برداشته شده، اما به این معنا نیست که دیگر هیچ مانعی برای سرمایهگذاری یا تعامل با سوریه وجود ندارد.»
پینفولد توضیح داد که بازیگران بینالمللی هنوز ممکن است درباره میزان کنترل دولت، توانایی آن برای مقابله با بقایای رژیم اسد، احتمال بازگشت داعش، موانع بوروکراتیک و نیز فساد نگران باشند.
در خود دمشق هم همه به یک اندازه خوشبین نیستند. صاحب یک مینیمارکت که نخواست نامش فاش شود، گفت:
این موضوع به زمان زیادی نیاز دارد. نمیشود بخوابید و بیدار شوید و انتظار تغییر داشته باشید.
او از مشکلات اقتصادی ادامهدار، افزایش هزینهها و کمبود اخیر سوخت هم یاد کرد و صریح گفت: «اقتصادی وجود ندارد و سرمایهگذاری هم وجود ندارد.»
با این حال، برخی سوریها امیدوارند که اقتصاد و دیگر جنبههای زندگی روزمره بهبود یابد، هرچند همگی میپذیرند که صبر بیشتری لازم است. برای بعضیها این صبر تمام شده، درست مثل همان صاحب مینیمارکت، اما گروهی دیگر هنوز منتظرند ببینند نتیجه تصمیم جدید واشنگتن چه خواهد بود.
در یک دکه آبمیوهفروشی در مرکز دمشق، زاهر در حالی که پول دریافتی از مشتری را میشمرد، گفت:
من با گاریام در خیابان هستم و کسی مزاحمم نمیشود. برق دارد بهتر میشود، اما هیچ چیز در یک روز بهتر نمیشود.
زاهر ۵۰ ساله در پایان هم با اشارهای آرام به زمانبر بودن اصلاحات گفت:
«خداوند متعال شش روز طول کشید تا زمین را خلق کند. این چیزها زمان میبرد.»
شما آینده اقتصاد سوریه را پس از این تصمیم چگونه میبینید؟