به گزارش زومان، چرخه حمله و تلافی میان آمریکا و ایران بر سر تنگه هرمز بالا گرفته؛ جایی که دونالد ترامپ برای عبور کشتیها و آرام کردن بحران انرژی، بهویژه در آستانهی انتخابات میاندورهای آمریکا، فشار میآورد، اما تهران در برابر واگذاری بخشی از کنترل خود بر این آبراه حیاتی مقاومت میکند.
طبق تحلیل فایننشالتایمز نتیجهی این کشمکش، بهجای بازگشایی پایدار مسیر کشتیرانی و جریان نفت، وضعیتی لرزان و ناپایدار بوده که هر بار با حملهای تازه از هم میپاشد.
در سه هفته و نیم گذشته از زمانی که رئیسجمهور آمریکا اعلام کرد تنگه بهصورت «بدون عوارض» باز خواهد بود، عبور کشتیها و جریان نفت در بهترین حالت، نامنظم و پر از وقفه بوده است، زیرا این گذرگاه راهبردی همچنان کانون اصلی اختلاف مانده است.
پس از تازهترین تبادل حملات میان آمریکا و ایران، ترامپ اعلام کرد که باور دارد آتشبس شکننده میان دو طرف «تمام شده است».
فایننشالتایمز گزارش کرد که به گفتهی یک فرد مطلع از موضوع، میانجیها میکوشیدند روند دیپلماتیک را روی ریل نگه دارند، اما ماموریت آنان دائما زیر فشار دو نیروی رقیب قرار میگیرد.
از یک سو، تلاش ترامپ برای به حرکت درآوردن هرچه سریعتر کشتیها در تنگه بهمنظور کاهش فشار انرژی پیش از انتخابات میاندورهای قرار دارد و از سوی دیگر، مقاومت ایران در برابر هرگونه کاهش نفوذش بر این آبراه دیده میشود.
همین تقابل، دو طرف درگیر را وارد چرخههای تکراری حملهی متقابل کرده است. هر بار که ایران به کشتیها در تنگه، آن هم در مسیرهایی که مدنظرش نیست، حمله میکند، آمریکا با ضربه به ایران پاسخ میدهد و تهران نیز تلافی میکند. چنین برخوردهایی در گذشته مهار شده بود، اما همچنان آتشبس شکنندهی هشتم آوریل، توافق موقت امضاشده در هفدهم ژوئن و تلاشهای دیپلماتیک برای رسیدن به یک توافق دائمی را تضعیف میکند.
آنطور که در گزارش فایننشالتایمز آمده، برای ایران، تنگه هرمز به نیرومندترین ابزار فشارش بدل شده است، زیرا هزینههای این درگیری را بر اقتصاد جهانی افزایش داده است.
تهران اکنون تمایلی ندارد این برگ برندهی کلیدی را که در مذاکرات در دست دارد، بهطور کامل واگذار کند؛ مذاکراتی که قرار است بر یک توافق نهایی متمرکز باشد.
الی گرانمایه، از شورای اروپایی روابط خارجی، گفت:
ایران نمیخواهد اهرم فشار خود بر تنگه، یعنی سلاح مختلکنندهی بزرگ خود، را پیش از آنکه توافقی گستردهتر دربارهی کاهش فشار اقتصادی آمریکا حاصل شود، واگذار کند. برای ترامپ، بازگشایی تنگه در قلب یادداشت تفاهم قرار دارد و بدون آن، او زیر فشار شدید تندروهای جمهوریخواه برای ازسرگیری جنگ با ایران قرار خواهد گرفت.
او افزود: «دو طرف باید پیش از امضای یادداشت تفاهم، پروتکلی مورد پذیرش متقابل برای تنگه تدوین میکردند. هرچه فقدان چنین تفاهمی طولانیتر شود، تنگه بیشتر در بنبست فرو میرود و احتمال بازگشت واشنگتن و تهران به جنگ تمامعیار بیشتر میشود.»
بر اساس یادداشت تفاهمی که ماه گذشته امضا شد، تهران پذیرفت که در طول تمدید شصتروزهی آتشبس هشتم آوریل، عبور کشتیها را بدون دریافت هزینه از تنگه ممکن کند. در مقابل، آمریکا باید محاصرهی دریایی بنادر ایران را بردارد. همچنین قرار بود ایران ظرف سی روز تنگه را مینروبی کند و ترافیک دریایی بهتدریج به سطح پیش از جنگ بازگردد. بهعنوان مشوق مالی نیز آمریکا به تهران معافیتی داد تا نفت خام و محصولات وابسته به نفت را به دلار بفروشد.
با وجود این، تهران اعلام کرد که در آینده هزینههایی وضع خواهد کرد. این توافق شکننده خیلی زود زیر آزمون رفت، چون ایران اصرار داشت کشتیها از مسیری نزدیک به ساحل این کشور عبور کنند تا بتواند ترافیک را در این آبراه، که پیش از جنگ حدود یکپنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکرد، زیر نظر داشته باشد.
در مقابل، آمریکا کشتیها را به عبور نزدیک ساحل عمان تشویق کرده است؛ مسیری که آبهای سرزمینی آن از دل این گذرگاه میگذرد و از پایان ماه مه به جنگندههای آمریکایی اجازه داده است بر کشتیها پوشش هوایی فراهم کنند.
این مذاکرات بر تنگه متمرکز بود، زیرا اختلاف بر سر این آبراه، تلاش دیپلماتیک از پیش دشوار برای پیشبرد توافق هستهای را در دورهی تمدید ۶۰ روزه آتشبس به حاشیه برده بود.
میانجیها تصور میکردند به پیشرفتهای اولیه دست یافتهاند، اما سپس حملات تازه شعلهور شد و صنعت کشتیرانی را که از قبل هم نگران بود، بیش از پیش بههم ریخت. حتی پیش از آن نیز شرکتهای حملونقل هشدار داده بودند که بازگرداندن اعتماد و پایین آوردن حق بیمه زمان خواهد برد.
قرار بود گفتوگوهای آمریکا و ایران در دوازدهم ژوئیه از سر گرفته شود؛ پس از آنکه مراسم چندروزهی خاکسپاری رهبر شهید، در همین هفته به پایان برسد. با این حال، روشن نبود که آیا این دور جدید اکنون برگزار خواهد شد یا نه. ترامپ روز چهارشنبه گفت مذاکرهکنندگان «میتوانند گفتوگو کنند، اما فکر میکنم وقتشان را تلف میکنند».
در نشانهای از تشدید تنشها و افزایش نارضایتی واشنگتن، آمریکا روز سهشنبه اعلام کرد که معافیت فروش نفت ایران را لغو میکند. همان روز، مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا سطح تهدید را به «شدید» بالا برد. یک مدیر کشتیرانی گفت که این تصمیم «بر تمایل کشتیها برای پذیرفتن ریسک عبور از تنگه اثر خواهد گذاشت».
آرسنیو دومینگز، دبیرکل سازمان بینالمللی دریانوردی، گفت:
«از مالکان کشتیها، اپراتورهای کشتی و همهی مقامهای ذیربط خواستهام برای جلوگیری از قرار دادن دریانوردان در معرض خطر غیرضروری، از عبور از تنگه خودداری کنند».
بر اساس دادههای مؤسسه اطلاعات دریایی «لویدز لیست اینتلیجنس»، از زمان اجرای یادداشت تفاهم، بیش از ۵۷۰ فروند شناور از تنگه عبور کردهاند که نزدیک به سهچهارم آنها از خلیج خارج میشدند. بیش از ۱۵۰ عبور نیز مربوط به نفتکشهای خام بوده است.
با وجود حملات، شماری از کشتیها از جمله یک فروند متعلق به خط کانتینری فرانسوی سیاِمای سیجیام و یک حملونقل باری هندی، از تنگه گذشتند. اما کشتیهای دیگر دور زدند.
نظر شما درباره این چرخهی تلافیجویانه چیست؟