موشکی که جهان را نگران کرد؛ چین وارد مرحله تازه بازدارندگی شد

اگر در سال‌های اخیر رقابت نظامی چین و آمریکا را دنبال کرده باشید، احتمالاً آزمایش موشکی اخیر پکن هم توجه شما را جلب کرده است. اما آیا این فقط یک آزمایش نظامی بود یا پیامی فراتر از نمایش قدرت داشت؟

کارشناسان مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی (CSIS) معتقدند آنچه در ۶ جولای ۲۰۲۶ یعنی کمتر از یک هفته پیش رخ داد، تنها یک آزمایش موشکی نبود؛ بلکه نشانه‌ای از ورود چین به مرحله‌ای تازه در راهبرد هسته‌ای و دریایی این کشور است؛ مرحله‌ای که می‌تواند ضرورت تدوین یک توافق بین‌المللی برای اطلاع‌رسانی پرتاب موشک‌های بالستیک را بیش از گذشته آشکار کند.

در ساعت ۴:۰۱ بامداد به وقت جهانی، چین یک موشک بالستیک قاره‌پیمای زیردریایی‌پرتاب، احتمالاً از نوع JL-2 یا JL-3، را از دریای چین جنوبی به سمت اقیانوس آرام شلیک کرد. این موشک با یک کلاهک آموزشی حدود ۷۳۰۰ کیلومتر پرواز کرد، احتمالاً از فراز بخش‌هایی از فیلیپین گذشت و در منطقه عاری از سلاح هسته‌ای جنوب اقیانوس آرام فرود آمد.

با این حال، هنوز مشخص نیست موشک آزمایش‌شده JL-2 بوده یا JL-3. تصاویر منتشرشده از سوی ارتش چین پاسخ روشنی به این پرسش نمی‌دهند، زیرا هر دو موشک از نظر شکل ظاهری و تعداد مراحل بسیار شبیه یکدیگر هستند و تنها در ابعاد و برد تفاوت دارند. برد ۷۳۰۰ کیلومتری این آزمایش نیز با هر دو سامانه سازگار است؛ هرچند اگر موشک JL-3 بوده باشد، هنوز فاصله زیادی تا حداکثر برد بیش از ۱۰ هزار کیلومتری خود داشته است.

مان‌بندی و ساختار آزمایش نشان می‌دهد که این پرتاب هر چیزی بوده، جز یک اقدام معمولی. برای این آزمایش دست‌کم چند محرک سیاسی قابل تصور است و در کنار آن، چین احتمالا می‌خواسته توانمندی سخت‌افزار نظامی خود را هم ارزیابی کند.

نخست، پکن احتمالا از آزمایش موشک برای نمایش عزم و نارضایتی خود نسبت به متحدان و شرکای آمریکا استفاده کرده است. این آزمایش درست در همان روزی انجام شد که استرالیا پیمان دفاعی تازه‌ای با فیجی امضا کرد.

رسانه‌های چینی این پیمان را تلاشی از سوی استرالیا برای تقویت نفوذ خود در جنوب اقیانوس آرام و هم‌زمان مهار قدرت چین توصیف کردند. اندکی پس از پرتاب موشک، وزارت خارجه چین به استرالیا و فیجی هشدار داد که از این پیمان برای هدف گرفتن طرف‌های سوم، یا چین، و نیز آسیب زدن به منافع طرف‌های سوم استفاده نکنند.

پیمان دفاعی استرالیا با فیجی همچنین پس از توافق‌های دیگری از سوی کانبرا، از جمله توافقی با وانواتو در هفته گذشته، شکل گرفت؛ توافق‌هایی که با هدف مهار فعالیت‌های نظامی و اقتصادی چین در منطقه دنبال می‌شوند.

دوم، چین بارها الگویی را تکرار کرده که برگزاری رزمایش‌ها و فعالیت‌های نظامی را در زمانی نزدیک به اقدامات نظامی آمریکا یا ائتلاف‌های تحت رهبری آمریکا قرار می‌دهد.

بنابراین محتمل است که این بار هم پکن می‌خواسته توان نظامی، آمادگی و اراده خود را به رخ آمریکا و متحدانش بکشد؛ چه در برابر رزمایش زمینی اخیر استرالیا در سال ۲۰۲۶ با عنوان «جنوبی جکارو» که نیروهای آمریکایی و ژاپنی در آن حضور داشتند و چه در برابر رزمایش دریایی «رِیمپَک» به رهبری آمریکا که استرالیا، فیلیپین، ژاپن و بیش از دو دوجین متحد و شریک دیگر واشنگتن در آن شرکت کرده‌اند.

نکته قابل توجه آن است که گارد ساحلی فیلیپین امسال رکوردی تازه ثبت کرد و نخستین گارد ساحلی خارجی شد که در ریمپک مشارکت می‌کند؛ موضوعی که شاید یکی از دلایل عبور موشک چین از بخش‌هایی از فیلیپین باشد.

سوم، چین در سال‌های اخیر بیش از پیش با روسیه برای برگزاری رزمایش‌های مشترک همکاری کرده تا به فعالیت‌های نظامیِ تحت رهبری آمریکا پاسخ دهد.

بخشی از این روند برای آن است که پکن نشان دهد خودش هم در یک وضعیت بحرانی، دوستان و متحدان بالقوه دارد. هم‌زمانی آغاز سیزدهمین رزمایش «دریای مشترک چین-روسیه ۲۰۲۶» با پرتاب موشک بالستیک زیردریایی تا حد زیادی با تمایل چین برای نمایش هم‌راستایی راهبردی با روسیه از طریق فعالیت‌های نظامی هماهنگ سازگار است.

ماه گذشته نیز چین و روسیه یک گشت مشترک بمب‌افکن بر فراز آب‌های دریای ژاپن، دریای چین شرقی و بخش غربی اقیانوس آرام انجام دادند که احتمالا پاسخی به رزمایش هم‌زمان «سپر شجاع» به رهبری آمریکا بود.

با این حال، نکته جالب در این نوبت آن است که چین دو مسیر برای پرتاب در اختیار داشت:

• یکی از دریای بوهای
• دیگری از دریای چین جنوبی

انتخاب مسیر جنوبی باعث شد فاصله جغرافیایی بیشتری با عملیات نظامی مشترک با روسیه ایجاد شود؛ اگر پرتاب از بوهای انجام می‌شد، نزدیکی جغرافیایی بیشتری با چینگدائو داشت، جایی که رزمایش چین و روسیه در استان شاندونگ و بسیار نزدیک به دریای بوهای برگزار می‌شود.

در نهایت، از منظر فنی نیز پکن می‌کوشد از این پرتاب زیردریایی‌پرتاب برای آزمودن عملکرد تجهیزات خود بهره بگیرد.

برای نمونه تحلیلگران چینی گمانه‌زنی کرده‌اند که موشک مورد استفاده جِی‌ال۳ بوده؛ قابلیتی تازه که چین سال گذشته در رژه نظامی سپتامبر ۲۰۲۵ رونمایی کرد. این موشک چندین بار آزمایش شده و برخی بر این باورند که جِی‌ال۳ اکنون باید یک مسیر پروازی نزدیک به برد کامل را طی کند تا کارایی و قابلیت اطمینان آن تأیید شود.

همین‌جاست که نیاز به توافق اطلاع‌رسانی پرتاب موشک بالستیک برجسته‌تر می‌شود، زیرا پیام‌رسانی علنی چین درباره این آزمایش نشان می‌دهد که پکن می‌کوشد پرتاب در آب‌های بین‌المللی را به رفتاری عادی تبدیل کند.

در پرتاب‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۶، چین ایالات متحده و برخی شرکای منطقه‌ای را مطلع کرد، اما این اطلاع‌رسانی‌ها با رویه‌های استاندارد بین‌المللی مندرج در «آیین رفتار لاهه علیه اشاعه موشک‌های بالستیک (HCOC) » هم‌خوانی نداشت؛ سندی که چین هنوز آن را تصویب نکرده است.

بر اساس HCOC، کشورهای عضو موظف‌اند حداقل ۲۴ ساعت پیش از هر پرتاب موشک بالستیک، همه ۱۴۰ عضو این توافق را از زمان، محل، جهت پرتاب و نوع کلی موشک مطلع کنند. به گفته نویسندگان، اطلاع‌رسانی موردی و انتخابی چین، هرچند از نگاه پکن نشانه مسئولیت‌پذیری تلقی می‌شود، اما جایگزین قواعد پذیرفته‌شده بین‌المللی نیست.

نویسندگان گزارش معتقدند این کمبود شفافیت بخشی از راهبرد هسته‌ای چین است، نه یک اتفاق موقتی.

آنها به استناد همین دلیل می‌گویند که آزمایش اخیر تنها یک رویداد نظامی نیست.

موشکی که از یکی از پایگاه‌های اصلی زیردریایی‌های هسته‌ای چین شلیک شد، هزاران کیلومتر پرواز کرد و احتمالاً از فراز خاک فیلیپین گذشت؛ مسیری که از بسیاری جهات شبیه یک حمله واقعی بود و احتمال سوءبرداشت یا خطای محاسباتی را افزایش می‌دهد.

نویسندگان همچنین هشدار می‌دهند که خودداری چین از پیروی از HCOC می‌تواند برای کشورهایی مانند کره شمالی نیز بهانه‌ای فراهم کند تا بدون اطلاع‌رسانی قبلی، آزمایش‌های موشکی خود را ادامه دهند؛ موضوعی که می‌تواند احتمال شکل‌گیری یک بحران ناخواسته در آینده را افزایش دهد.

نظر شما درباره این آزمایش و ضرورت شفافیت موشکی چین چیست؟