مقامهای ارشد دولت دونالد ترامپ میگویند احتمال دستیابی به یک توافق هستهای با ایران روزبهروز کمتر میشود؛ موضوعی که والاستریتژورنال آن را «اعترافی کمسابقه» می خواند که نشان میدهد یکی از مهمترین اهداف سیاست خارجی ترامپ، یعنی مهار برنامه هستهای ایران از طریق مذاکره، ممکن است به نتیجه نرسد.
والاستریتژورنال اینطور این گزارش را ادامه میدهد:
به گفته برخی مقامهای ارشد دولت ترامپ، واشنگتن از ایران میخواهد بیانیهای رسمی منتشر کند و اعلام کند که تنگه هرمز برای کشتیرانی باز است و حمله به کشتیها متوقف خواهد شد. یکی از مقامهای ارشد آمریکایی هشدار داد اگر تهران تا روز شنبه (امروز) چنین تعهدی ندهد، با «پیامدهای جدی» روبهرو خواهد شد؛ هرچند سایر مقامها تأکید نکردند که این مهلت، قطعی و نهایی است.
این اظهارات این پرسش را مطرح میکند که آیا ترامپ پس از اعلام پایان آتشبس میان آمریکا و ایران، در آستانه یک تغییر اساسی دیگر در راهبرد خود قرار گرفته است؟
از نگاه این گزارش، گزینههای پیش روی رئیسجمهور آمریکا متنوع اما دشوارند؛ او میتواند:
- جنگ گسترده را از سر بگیرد تا مانع دستیابی ایران به سلاح هستهای شود
- توافقی محدودتر از خواستههای اولیه خود را بپذیرد
- یا حتی بهطور کامل از این پرونده کنار بکشد؛ تصمیمی که در آن صورت، وضعیت کنترل تنگه هرمز همچنان نامشخص باقی خواهد ماند.
ترامپ روز چهارشنبه به خبرنگاران گفت:
«آنها هر روز توافق را نقض میکنند، دروغ میگویند، تقلب میکنند و آدم میکشند. طبق توافق ما هرگز به سلاح هستهای دست پیدا نخواهند کرد، اما نمیدانم اصلاً توافقی در کار خواهد بود یا نه.»
بر اساس توافق موقت صلح میان آمریکا و ایران که در ماه ژوئن امضا شد، ایران متعهد شد مقدمات بازگشت تردد دریایی و عبور امن کشتیهای تجاری را فراهم کند. با این حال، به نوشته والاستریت ژورنال، برخی جریانها در ایران این توافق را به معنای حفظ کنترل تهران بر تنگه هرمز تفسیر کردهاند و به سوی کشتیهای تجاری که خارج از مسیرهای تعیینشده حرکت میکنند، شلیک کردهاند.
مقامهای آمریکایی میگویند اگر ایران نتواند به همین توافق اولیه پایبند بماند - توافقی که در ازای بازگشایی تنگه هرمز، امتیازهای مالی در اختیار تهران قرار داد- امید چندانی به دستیابی به توافقی بسیار پیچیدهتر درباره سرنوشت ذخایر هستهای ایران و اعمال محدودیتهای بلندمدت بر برنامه هستهای این کشور باقی نمیماند.
یکی از این مقامها همچنین گفت ایران اخیراً به آمریکا پیام داده که حمله به کشتیهای تجاری «اشتباه» بوده و دو طرف باید مذاکرات را ادامه دهند.
گزینههای نظامی ترامپ برای دسترسی به اورانیوم غنیشده ایران
به گفته مقامهای آمریکایی، در صورتی که ایران کنترل ذخایر اورانیوم غنیشده مدفون خود را به آمریکا واگذار نکند، اساساً توافق هستهای نیز شکل نخواهد گرفت. آنها مدعی شدند واشنگتن گزینههای نظامی کمهزینهای در اختیار دارد که میتواند دسترسی به این مواد هستهای را برای همیشه مسدود کند؛ هرچند همواره این نگرانی وجود داشته که آمریکا نتواند با اطمینان مشخص کند چه میزان از این اورانیوم در حملات احتمالی از بین رفته است.
طبق توافق موقت، دو طرف ۶۰ روز فرصت دارند تا به یک توافق نهایی هستهای برسند، هرچند این مهلت میتواند تمدید شود. ایران در توافق موقت تعهد صریحی برای کاهش برنامه هستهای خود نداده، اما پذیرفته است که دو طرف برای تعیین تکلیف ذخایر موجود اورانیوم با غنای بالا به یک راهحل مورد قبول برسند.
این توافق همچنین آمریکا و ایران را متعهد کرده بود که در طول مذاکرات، وضعیت موجود درباره برنامه هستهای ایران و تحریمهای آمریکا حفظ شود.
تحریمهای جدید آمریکا علیه ایران
با این حال، وزارت خزانهداری آمریکا روز جمعه اعلام کرد تحریمهای تازهای علیه علی انصاری، از بازرگانان شناختهشده ایرانی، و مجموعهای از شرکتهای مرتبط با او اعمال کرده است.
آمریکا همچنین در هفته جاری، علاوه بر ازسرگیری حملات نظامی، تحریمهایی را که بهطور موقت به ایران اجازه فروش نفت در بازارهای جهانی و انتقال درآمدهای دلاری به داخل کشور را میداد، دوباره برقرار کرد. مقامهای آمریکایی مدعی شدند نقض یادداشت تفاهم موقت از سوی تهران، که زمینه تعلیق این محدودیتهای مالی را فراهم کرده بود، دلیل این اقدام بوده است.
این فضای بدبینی پس از چند روز درگیری در تنگه هرمز شکل گرفته؛ گذرگاهی که پیش از آغاز بحران، حدود ۲۰ درصد نفت و گاز جهان از آن عبور میکرد.