پهپادهای اوکراینی به قلب صنعت نفت روسیه رسیدند
به گزارش زومان به نقل از وال استریت ژورنال، چند پهپاد اوکراینی هفته گذشته بر فراز بزرگترین پالایشگاه روسیه چرخیدند و سپس یکی پس از دیگری به واحد تقطیر نفت خام آن برخورد کردند؛ حملاتی که تأسیسات را در میان آتش و ستونهای دود فرو برد.
عملاً خبری از پدافند هوایی نبود؛ چرا که مقامات روسیه تصور میکردند پالایشگاه واقع در شهر امسکِ سیبری آنقدر از اوکراین دور است که در معرض خطر قرار نگیرد.
این حمله که ممنوعیت صادرات گازوئیل در روز چهارشنبه را در پی داشت و بحران یکماهه سوخت در روسیه را تشدید کرد، نشاندهنده گسترش چشمگیر برد حملات دوربرد اوکراین بود.
تا پیش از این، چنین حملاتی به بخش اروپایی روسیه و مناطقی در فاصله حداکثر حدود هزار مایلی از قلمرو تحت کنترل کییف محدود میشد. اما امسک در خط مستقیم نزدیک به ۱۵۰۰ مایل فاصله دارد و پهپادها برای رسیدن به آنجا ناچار بودند مسیری طولانی و غیرمستقیم را طی کنند تا از سامانههای پدافند هوایی دور بمانند.
فایر پوینت شرکت سازنده این پهپادها اعلام کرده پهپادهای استفاده شده در این عملیات حداکثر ۲۱۰۰ مایل برد دارند. این موضوع به آن معناست که بخش بسیار وسیعتری از خاک روسیه -از جمله قلب صنعت نفت و گاز این کشور در غرب سیبری و صدها تأسیسات مهم نظامی- اکنون باید در برابر حملات هوایی اوکراین محافظت شود؛ آن هم در شرایطی که توان پدافند هوایی روسیه زیر فشار حملات مداوم پهپادی و موشکی کییف قرار دارد.
میکولا بیلیسکوف پژوهشگر مؤسسه ملی مطالعات راهبردی اندیشکدهای دولتی در اوکراین در این باره گفت: «ما در حال برابرکردن شرایط نبرد هستیم. در سال ۲۰۲۶ سرانجام میتوانیم همان کاری را که روسیه از سال ۲۰۲۲ با ما انجام داده، با شدت انجام دهیم.»
روسیه بسیار بزرگتر از ماست و همین موضوع به ما برتری میدهد؛ زیرا طرف مقابل هرگز نمیداند هدف بعدی کجا خواهد بود و دفاع از همه این مناطق برایش بسیار دشوار است. تردیدی نیست که جغرافیا در اینجا به سود ما عمل میکند.
تمام پالایشگاههای بزرگ واقع در بخش اروپایی روسیه در سال جاری هدف حمله قرار گرفتهاند؛ هرچند میزان خسارت در آنها متفاوت بوده است.
برآورد میشود تولید بنزین دستکم ۲۵ درصد کاهش یافته؛ مسئلهای که در سراسر روسیه به شکلگیری صفهای طولانی، کمبود سوخت و سهمیهبندی منجر شده است.
قزاقستان -همسایه روسیه- روز پنجشنبه ۵۹ ایست بازرسی در مرز خود با این کشور مستقر کرد تا مانع از آن شود که رانندگان روس سوخت را بهطور قاچاق از این کشور خارج کنند.
تولید گازوئیل روسیه پیش از این، حدود یکسوم بیشتر از مصرف داخلی بود و همین مازاد، روسیه را به یکی از بزرگترین صادرکنندگان گازوئیل در جهان تبدیل کرده بود. اما اکنون نشانههای کمبود گازوئیل نیز در حال پدیدارشدن است و به همین دلیل مسکو روز چهارشنبه ممنوعیت صادرات را اعلام کرد؛ تصمیمی که بازارهای جهانی را تحت تأثیر قرار داد.
جیمز هندرسون پژوهشگر برجسته مؤسسه مطالعات انرژی آکسفورد در این باره گفت: «از یک نظر، حمله به امسک ممکن است همان ضربه نهایی باشد که شرایط را از کنترل خارج کرده است.»
این حمله قطعاً اهمیت زیادی دارد و هرچه اوکراینیها اهداف دوردستتری را بزنند، وضعیت برای سامانه انرژی روسیه جدیتر خواهد شد.- جیمز هندرسون
ولادیمیر پوتین رئیسجمهور روسیه چهارشنبه گذشته در نشست اضطراری با وزیران و چند تن از فرمانداران این کشور، اهمیت حملات اوکراین را کمرنگ جلوه داد و آنها را بیشتر بخشی از یک عملیات روانی دانست.
بااینحال، میخائیل خودورکوفسکی سیاستمدار مخالف حکومت روسیه میگوید باوجود حملات اوکراین، نباید چنین آشفتگی گستردهای در جایگاههای سوخت روسیه به وجود میآمد.
خودورکوفسکی پیشتر مدیریت شرکت یوکوس -یکی از بزرگترین شرکتهای نفتی روسیه- را بر عهده داشت اما اختلاف او با پوتین در نهایت به زندانی شدن در سال ۲۰۰۳ و تبعیدش منجر شد.
به گفته خودورکوفسکی، شرکتهای نفتی روسیه و دولت این کشور ذخایر قابلتوجهی از سوخت در اختیار دارند که میتوان از آنها برای کاهش فشار بحران استفاده کرد.
همچنین راهاندازی پالایشگاههای کوچک و سادهای که بنزین با کیفیت پایینتر تولید میکنند، کار چندان دشواری نیست و میتواند به کاهش کمبود کمک کند.
خودورکوفسکی گفت: «خسارتی که تاکنون ایجاد شده، بیش از آنکه نتیجه بحران بنزین باشد، حاصل بحران مدیریتی است. اکنون به جامعه روسیه نشان داده شده که ساختار حکمرانی پوتین کارایی ندارد و این موضوع از نظر سیاسی برای پوتین بسیار ناخوشایند است.»
بخشهایی از پالایشگاهها که با پهپادهای اوکراینی هدف قرار گرفتهاند، معمولاً ظرف چند هفته یا چند ماه و گاهی حتی چند روز تعمیر میشوند. برای واردکردن ضربهای واقعاً سنگین به صنعت انرژی روسیه، اوکراین باید بتواند در کنار پهپادها از موشکهای قدرتمندتر نیز استفاده کند.
اگر کلاهکهای ۵۰۰ کیلوگرمی شروع به اصابت به پالایشگاهها کنند، شرایط بهطور اساسی تغییر خواهد کرد.- میخائیل خودورکوفسکی
اوکراین تاکنون تنها چند حمله موفق با موشکهای کروز فلامینگو انجام داده است. این حملات اهداف مستحکمتری را در روسیه نشانه گرفتهاند؛ از جمله تأسیساتی که قطعات موردنیاز برنامه موشکهای بالستیک روسیه را تولید میکنند.
هرچه برد پهپادهای اوکراینی بیشتر باشد، برای حمل سوخت اضافی باید وزن کلاهک آنها کاهش پیدا کند.
کارزار روبهگسترش حملات دوربرد کییف علیه اهدافی در سراسر روسیه، همزمان با کارزار دیگری از حملات میانبرد دنبال میشود که بر مناطق اشغالی جنوب اوکراین و شبهجزیره کریمه تمرکز دارد.
پهپادهای هدایتشونده در محورهای اصلی این مناطق گشتزنی میکنند و کامیونهای حمل سوخت، شبکه لجستیکی ارتش، انبارهای سوخت و زیرساختهای برق را هدف قرار میدهند.
اوکراین در روزهای اخیر موفق شده دهها نفتکش کوچک را که در دریای آزوف و دریای سیاه برای انتقال سوخت به کریمه به کار گرفته شده بودند، هدف قرار دهد. همزمان، بخش بزرگی از کریمه نیز با قطعی چندروزه برق روبهرو شده؛ منطقهای که در بیشتر نقاط آن سوخت عملاً در دسترس نیست.
اهداف جدیدی که اکنون در برد تسلیحات اوکراین قرار گرفتهاند، شامل پایانه اصلی گاز طبیعی مایع روسیه در شبهجزیره یامال در قطب شمال، تأسیسات اصلی تولید نفت و گاز این کشور در غرب سیبری، مراکز اتصال خطوط لوله، ایستگاههای پمپاژ و برخی از حساسترین بخشهای صنایع نظامی روسیه هستند.
اوکراین درحالحاضر روزانه چندصد پهپاد میانبرد و دوربرد به پرواز درمیآورد.
اقتصاددانان میگویند باوجود افزایش تعداد اهداف در دسترس اوکراین، پالایشگاههای تولید بنزین همچنان پاشنه آشیل روسیه محسوب میشوند.
بهدلیل میراث نظام اقتصادی شوروی که مالکیت شخصی خودرو را نوعی کالای تجملی میدانست، ظرفیت تولید بنزین در روسیه، برخلاف گازوئیل، هیچگاه به همان اندازه توسعه پیدا نکرد.
بااینحال، روسیه تنها در همین ماه و برای نخستینبار پس از چند دهه ناچار شد واردات بنزین را آغاز کند.
ولادیمیر میلوف سیاستمدار مخالف و تبعیدی که در سالهای نخست دولت پوتین معاون وزیر انرژی روسیه بود در این باره گفت: «این اتفاقی تازه و بسیار پیچیده است، زیرا روسیه دیگر نمیتواند بنزین را از کشورهای اروپایی همسایه وارد کند. این تحول قواعد بازی را تغییر میدهد.»
هدف راهبردی کارزار هوایی اوکراین این است که پوتین را وادار کند با برقراری آتشبس در امتداد خطوط فعلی جبهه موافقت کند.
پوتین در حالحاضر تسلیم منطقه دونتسک اوکراین و احتمالاً بخشهای دیگری از این کشور را بهعنوان پیششرط توافق مطرح کرده است.
از سوی دیگر، کمبود موشکهای رهگیر پاتریوت در اوکراین، پوتین را جسورتر کرده و روسیه نیز در واکنش به حملات اوکراین به پالایشگاهها، بارها پایتخت این کشور را زیر حملات موشکهای بالستیک قرار داده؛ حملاتی که دهها کشته و زخمی غیرنظامی بر جای گذاشتهاند.
خودورکوفسکی معتقد است که تصمیم پوتین برای ادامه جنگ باوجود همه چالشهای تازه، با الگوی رفتاری همیشگی او سازگار است.
روش معمول پوتین این است که تصمیمها را در آخرین لحظه ممکن بگیرد؛ زمانی که اوضاع دیگر واقعاً خراب شده است. تا این لحظه، شرایط هنوز کاملاً از کنترل خارج نشده است.- میخائیل خودورکوفسکی
بااینحال، اگر حملات اوکراین ادامه پیدا کند و بحران سوخت روسیه تشدید شود، پیامدهای زنجیرهای آن در بخشهای مختلف آشکار خواهد شد.
میخائیل کروتیخین کارشناس روس حوزه انرژی مستقر در نروژ معتقد است که «کمبود سوخت به کمبود برای ارتش نیز منجر خواهد شد. همچنین حملونقل کالاهای مصرفی، از جمله مواد غذایی، مختل میشود و همین حالا هم میبینیم که کشاورزان با مشکلات مربوط به تأمین سوخت روبهرو شدهاند.»
مقامهای اوکراینی و غربی امیدوارند افزایش چنین فشارهایی در مقطعی، شاید حتی در همین سال، پوتین را ناچار به پایاندادن به جنگ کند.
کاری که پوتین انجام میدهد این است که وانمود میکند غیرقابل پیشبینی است و هرگز متوقف نخواهد شد. اما در نهایت در نقطهای متوقف میشود، زیرا او بازیگری عاقل است.»- تیموفی میلوانوف ، رئیس مدرسه اقتصاد کییف و وزیر پیشین توسعه اقتصادی و تجارت اوکراین