بمب ساعتی در اقتصاد جهانی؛ روزی که جی‌پی‌اس از کار بیفتد

 در دنیای پرشتاب امروز، ثانیه‌ها فقط برای ثبت رکوردهای ورزشی مهم نیستند. هر تراکنش بانکی و سیگنال مخابراتی، به زمان‌بندی مشترک و دقیقی وابسته است که به شکلی نامرئی جهان را مدیریت می‌کند. به گزارش زومان به نقل از وال‌استریت ژورنال ، این درک مشترک از زمان، روی سیستمی به شدت شکننده استوار است که هر لحظه ممکن است فرو بریزد.

در حال حاضر، حدود ۴۵۰ ساعت اتمی در تقریباً ۸۰ آزمایشگاه در سراسر دنیا بی‌وقفه کار می‌کنند و با هم مقایسه می‌شوند. میانگین زمان این ساعت‌ها، همان «زمان هماهنگ جهانی» را می‌سازد؛ یعنی یک استاندارد مشترک و دقیق برای تنظیم ساعت‌ها در سراسر دنیا.

این دستاورد پنهان، رشته باریکی است که اقتصاد جهان به آن گره خورده است. اما چه چیزی این زمان را به گوشی‌ها و دستگاه‌های ما می‌رساند؟ سیستم جی‌پی‌اس.

سیگنال‌های جی‌پی‌اس از ماهواره‌هایی در ارتفاع بیش از ۱۲ هزار مایلی زمین ارسال می‌شوند. وقتی این سیگنال‌ها به سطح زمین می‌رسند، آن‌قدر ضعیف هستند که یک دستگاه پارازیت‌انداز ارزان و در دسترس، می‌تواند آن‌ها را به راحتی مختل کند. با این وجود، همین سیگنال آسیب‌پذیر هسته اصلی سیستم عصبی اقتصاد ماست.

در اقتصاد مدرن، یک خطای بسیار کوچک می‌تواند به فروپاشی ترسناک سیستم‌ها منجر شود. در ۲۵ ژانویه ۲۰۱۶، ارتش آمریکا در حال از رده خارج کردن یکی از ماهواره‌های قدیمی جی‌پی‌اس بود.

یک به‌روزرسانی اشتباه باعث شد ۱۵ ماهواره، داده‌های زمانی را با ۱۳ میکروثانیه خطا مخابره کنند. هیچ انسانی این اختلاف ناچیز را نفهمید، اما ماشین‌ها متوجه آن شدند. آژیرهای هشدار در شبکه‌های مخابراتی در قاره‌های مختلف به صدا درآمدند و رادیو دیجیتال بی‌بی‌سی نیز قطع شد.

معاملات فرکانس بالا (الگوریتمی)، یعنی خرید و فروش خودکار سهام توسط کامپیوترها در کسری از ثانیه، بر سر همین زمان‌های خرد رقابت می‌کنند. طبق قوانین اروپا، زمان این معاملات باید با دقت ۱۰۰ میلیونیم ثانیه ثبت شود. شبکه‌های بی‌سیم نسل پنجم (5G) نیز به هماهنگی در حد ۱.۵ میلیونیم ثانیه نیاز دارند. شبکه‌های برق هم برای جلوگیری از قطعی گسترده، صدها بار در ثانیه خود را با این زمان چک می‌کنند. بدون این زمان مشترک، بازار جهانی به سادگی از کار می‌افتد.

یک تحلیل در سال ۲۰۲۴ برآورد کرد که قطع شدن جی‌پی‌اس تنها برای یک روز، می‌تواند بیش از ۱ میلیارد و ۶۰۰ میلیون دلار به اقتصاد آمریکا خسارت بزند. اگر این قطعی یک ماه طول بکشد، این رقم ممکن است به ۶۰ میلیارد دلار برسد. اما چون این سیستم ۳ دهه است که رایگان، نامرئی و تقریباً بی‌نقص کار کرده، خطر آن به شدت نادیده گرفته می‌شود.

راه‌حل این بحران بزرگ چیست؟ ایجاد سیستم‌های جایگزین.

شبکه‌های ماهواره‌ای مستقل (مثل سیستم گالیله اروپا) یا سیستم‌های زمان‌سنجی زمینی می‌توانند این وابستگی خطرناک را کم کنند. در سال ۲۰۲۰، دولت آمریکا دستور داد تا نهادهای فدرال به دنبال جایگزین‌های جی‌پی‌اس باشند، اما این روند بسیار کند پیش می‌رود.

بخش خصوصی باید هرچه زودتر زمان دقیق را به عنوان یک زیرساخت حیاتی بشناسد و از آن محافظت کند؛ چرا که تعلل در این زمینه عاقلانه نیست و وقت واقعاً طلاست.