پژوهشگران از تغییر حیاتوحش ایران در سایه جنگ میگویند
بعد از چند هفته جنگ، آتشبس کوتاه فرصتی فراهم کرد تا ایمان ابراهیمی دوباره به یکی از محبوبترین محلهای پژوهشش برگردد؛ دریاچه مهارلو در استان فارس، جایی که هر سال میزبان هزاران فلامینگو است.
وقتی به دریاچه رسید، فقط پرندگان نبودند که توجهش را جلب کردند. خود دریاچه هم تغییر کرده بود.
ابراهیمی، معاون انجمن حفاظت از پرندگان «آوای بوم»، به وبسایت تخصصی مونگابی میگوید مهارلو را اینبار پرآبتر از همیشه دیده است. زمستان پربارش بیتأثیر نبوده، اما او احتمال میدهد جنگ نیز سهمی در این تغییر داشته باشد؛ کاهش فعالیتهای کشاورزی و صنعتی در هفتههای درگیری شاید باعث شده باشد آب کمتری از حوضه دریاچه برداشت شود و سطح آب بالاتر بماند. همان روز، گروه او دستکم پنج هزار فلامینگو را در این زیستگاه ثبت کرد.
اما این تنها تغییری نبود که پژوهشگران مشاهده کردند.
آنها میگویند در هفتههای جنگ، محل تجمع برخی پرندگان تغییر کرده و گونههایی که معمولاً در یک منطقه دیده میشدند، از محدودههایی که با حملات هوایی و انفجار همراه بوده فاصله گرفتهاند. هنوز برای قضاوت درباره ابعاد این تغییر زود است، اما نشانهها از تأثیر جنگ بر رفتار حیاتوحش حکایت دارد.
با این حال، شاید بزرگترین نگرانی خود پژوهشگران، تغییر رفتار پرندگان نباشد؛ بلکه ناتوانی در ثبت همین تغییرات باشد.
به نوشته مونگابی، حملات به مراکز آموزشی و پژوهشی، قطعی برق، اختلال در اینترنت و محدود شدن ارتباطات، بسیاری از پروژههای علمی را متوقف کرده است. پژوهشگرانی که باید اثرات جنگ بر طبیعت را مستند کنند، خود با کمبود امکانات و قطع ارتباط با جامعه علمی جهان روبهرو شدهاند.
گزارش تأکید میکند این مشکلات تنها محصول جنگ نیست. سالها تحریم و محدودیتهای بینالمللی، دسترسی پژوهشگران ایرانی به منابع مالی، تجهیزات، همکاریهای علمی و حتی بانکهای اطلاعاتی را دشوار کرده بود و جنگ، این انزوای علمی را آشکارتر کرده است.
در همین حال، نگرانی دیگری نیز وجود دارد. پژوهشگران هشدار میدهند بدون دادههای میدانی و پایش مستمر، ممکن است بخشی از تغییراتی که امروز در تالابها، زیستگاهها و جمعیت گونههای جانوری رخ میدهد، هرگز بهطور دقیق ثبت نشود؛ در نتیجه، شناخت اثر واقعی جنگ بر طبیعت نیز دشوارتر خواهد شد.
شاید به همین دلیل است که گزارش مونگابی، در کنار روایت فلامینگوها و تالابها، بیش از هر چیز از سرنوشت دانشمندانی سخن میگوید که تلاش میکنند طبیعت را در میانه جنگ مشاهده کنند؛ طبیعتی که آرامآرام تغییر میکند، در حالی که ابزار ثبت این تغییرات هر روز محدودتر میشود.