تمرکز ترامپ روی ایران؛ پوتین و زلنسکی در صف انتظارند!
به گزارش زومان، نیویورک تایمز نوشت: همزمان با اوجگیری جنگ اوکراین، کاخ سفید نگاه خود را به ایران دوخته و همین جابهجایی تمرکز، دیپلماسی آمریکا درباره جنگی را که دونالد ترامپ وعده داده بود ظرف ۲۴ ساعت حل کند، در حاشیه قرار داده است.
ولادیمیر پوتین رئیسجمهوری روسیه گفته است که میفهمد چرا دولت ترامپ بر ایران متمرکز شده و ولودیمیر زلنسکی رئیسجمهوری اوکراین نیز با گلایه گفته کشورش در اولویت نخست آمریکا قرار ندارد.
در همین زمان روسیه و اوکراین حملات علیه قلمرو یکدیگر را تا سطحی بیسابقه در ماههای اخیر تشدید کردهاند و کارشناسان این مقطع را خطرناکترین لحظهها از زمان آغاز تهاجم روسیه توصیف میکنند.
در مرکز این شکاف، میان خشونت فزاینده در اروپای شرقی و بیتوجهی ظاهری دولت ترامپ، دو مذاکرهکننده اصلی رئیسجمهوری آمریکا برای پروندههای ایران و اوکراین قرار دارند؛ استیو ویتکاف و جرد کوشنر این هفته برای دور تازهای از گفتوگوهای ایران به قطر رفتند. آن هم در حالی که اوکراین پهپادهای بیشتری بهسوی مسکو روانه میکرد و روسیه خود را برای تازهترین رگبار حملات علیه کییف آماده میسازد.
آخرین باری که مقامهای روس و اوکراینی دیدار چهره به چهره داشتند، ماه فوریه در سوئیس بود. از آن زمان تا امروز، جنگ ایران در مرکز توجه مقامهای دولت ترامپ بوده است.
ترامپ ماه گذشته گفت که «ما روی ایران متمرکز بودیم» و توضیح داد که دولتش میتواند پس از آنکه ایران «در آینه عقب» قرار گرفت، دوباره برای پایان جنگ اوکراین تلاش کند.
کمبود ظرفیت دیپلماتیک در اختیار ترامپ، رویکرد بهشدت کوچکشده او در دیپلماسی پرریسک را برجسته کرده است.
پست سفیر آمریکا در مسکو بیش از یک سال است که خالی مانده و سفیر موقت در کییف نیز در آوریل استعفا داده است.
مارکو روبیو وزیر خارجه و دیگر دیپلماتهای ارشد نیز نقش محدودی در پرونده اوکراین داشتهاند و همین وضعیت ویتکاف و کوشنر را به بازیگران محوری بدل کرده است.
برای مسکو و کییف این دو نفر کانالهایی ارزشمند با دسترسی مستقیم به رئیسجمهوری آمریکا بهشمار میروند، اما در عین حال به گلوگاهی دیپلماتیک نیز تبدیل شدهاند، زیرا تیمهای معمول که باید زمینهساز گفتوگوهای سطح بالا باشند، وجود ندارند.
زلنسکی روز پنجشنبه در گفتوگو با سیبیاس نیوز از نارضایتی خود نسبت به این دو نفر پرده برداشت و گفت هنوز منتظر است آنها به اوکراین سفر کنند.
میفهمم که در خاورمیانه چالشهایی وجود دارد، اما ما به بیشتر از حرف نیاز داریم، بیشتر از حرف.- ولودیمیر زلنسکی
مقامهای اوکراینی از این گلایه دارند که در شرایط تشدید حملات، تماسها و سفرهای دیپلماتیک کند پیش میرود و کییف همچنان برای جلب توجه واشنگتن دستبهگریبان است.
ویتکاف و کوشنر که سال گذشته در برقراری آتشبس در جنگ غزه نقش داشتند، هر دو توسعهدهنده املاکاند و خود را معاملهگرانی میدانند که از سنتهای خشک دیپلماتیک فاصله میگیرند.
یک مقام ارشد آمریکایی معتقد است همین رویکرد باعث شده آنها همزمان چند مذاکره را پیش ببرند؛ درست شبیه کاری که در سالهای فعالیت تجاریشان انجام میدادند و کوشنر نیز در دوره نخست ترامپ چنین میکرد.
همان مقام گفت که این دو نفر تقریبا هر روز با مقامهای اوکراینی و روس در تماس هستند و نشستهای حضوری هم داشتهاند که هنوز گزارش نشده است.
او همچنین گفت کوشنر و ویتکاف در صورت وجود موضوع تازه برای گفتوگو، آماده سفر به روسیه و اوکراین هستند، اما برای «عکس یادگاری» راهی این کشورها نخواهند شد.
در مسکو نیز مقامها مشتاقاند ویتکاف و کوشنر دوباره وارد صحنه شوند. بهگفته دو فرد نزدیک به کرملین و دو دیپلمات سابق که هفته گذشته به مسکو سفر کرده بودند، روسها «با اشتیاقِ بسیار در انتظار بازگشت ویتکاف و کوشنر» هستند.
توماس گریمینگر رئیس یک اندیشکده سوئیسی که برای کنفرانسی درباره سیاست خارجی به مسکو رفته بود، گفت:
نارضایتی زیادی درباره این دو وجود دارد. با این حال، هیچکس جایگزینی برای تسهیلگری آمریکا ندارد.
بهگفته همان افراد نزدیک به کرملین، ولادیمیر پوتین بیش از همه برای رابطه خود با ویتکاف ارزش قائل است و او را کانالی حیاتی برای پیشبرد اهداف کرملین میداند؛ اهدافی که فقط آمریکا میتواند برآورده کند؛ مانند تداوم عدم پیوستن اوکراین به ناتو.
در عین حال، مقامهای روس از نامنظم بودن این سفرها و نبود پیگیری پس از آنها ناخرسند شدهاند و بنا بر گفته افراد آشنا با مذاکرات، خواهان روندی دیپلماتیکتر و ساختارمندتر هستند.
توماس گراهام دیپلمات باسابقه آمریکایی که در دولت جورج دبلیو بوش گفتوگوی راهبردی با کرملین را اداره میکرد و در کنفرانس مسکو نیز حضور داشت، گفت:
اگر قرار است این روند به نتیجه برسد، به تلاشی دیپلماتیک و فشرده نیاز دارد. آمریکا تنها کشوری است که اگر بخواهد در موقعیتی قرار دارد که میتواند این وضعیت را هدایت کند.
ویتکاف از زمان بازگشت ترامپ به قدرت تاکنون هفت بار با پوتین دیدار کرده است و آخرین دیدار به نوامبر و دسامبر ۲۰۲۵ بازمیگردد؛ دیدارهایی که در دو نوبت آخر با حضور کوشنر برگزار شد.
پوتین روز یکشنبه ابراز امیدواری کرد ویتکاف و کوشنر پس از پایان دوره پرتنش مذاکرات و تحولات مرتبط با ایران، دوباره به مسکو بازگردند. همزمان، نبود یک کانال مشخص دیپلماتیک از سوی آمریکا در اروپا نیز خودنمایی میکند و کشورهای اروپایی هنوز درباره طرف مذاکره با کرملین به اجماع نرسیدهاند.
ویتکاف و کوشنر اواخر دسامبر ۲۰۲۵ مجموعهای از نشستها را برگزار کردند که از نخستین گفتوگوهای مستقیم و حضوری میان روسیه و اوکراین از هفتههای نخست جنگ در سال ۲۰۲۲ بهشمار میرفت.
آن نشستها پس از آن پایان یافت که ترامپ در ۲۸ فوریه وارد جنگ با ایران شد؛ جنگی که ویتکاف و کوشنر را در مرکز تلاشهای فشردهتر برای مذاکره بر سر پایان یک درگیری نظامی قرار داد.
با این حال، همزمان با اینکه توجه واشنگتن صرف ایران شده، جنگ اوکراین فقط شدت بیشتری گرفت.
اوکراین با توسعه توان تهاجمی دوربرد خود، حملاتی را تا عمق خاک روسیه و پایتخت این کشور انجام داده، عرضه سوخت این کشور را مختل کرده و کارزار تازهای را برای قطع ارتباط کریمه با روسیه به راه انداخته است.
در سوی مقابل، پوتین درخواست زلنسکی برای دیدار را رد کرده و بر شدت حملات خود افزوده است. روز پنجشنبه، در حالی که نیروهای امدادی در کییف مشغول رسیدگی به پیامدهای حمله گسترده روسیه بودند، یکی از مقامهای پیشین وزارت خارجه هشدار داد که جنگ وارد «مارپیچ تشدید» شده است.
منتقدان معتقدند ویتکاف و کوشنر به دنبال توافقی برای پایان جنگ بودهاند که در آن بخشی از خواستههای پوتین درباره اوکراین پذیرفته شود و زمینه ازسرگیری روابط و تعاملات اقتصادی با روسیه فراهم شود؛ توافقی که به باور منتقدان میتوانست در عمل به نوعی پاداش برای اقدام نظامی مسکو در اوکراین تعبیر شود.
از همین رو، برخی بر این باورند که تمرکز اخیر این دو نفر بر پرونده ایران، دستکم موقتاً به سود اوکراین تمام شده است؛ زیرا فشار بر زلنسکی برای پذیرش مطالبات روسیه را کاهش داده است.
اندرو اس. وایس مدیر برنامه مطالعات روسیه و اوراسیا در بنیاد کارنگی گفت:
درامِ سفرهای بیشتر ویتکاف-کوشنر، مسیر جنگ را تغییر نخواهد داد. اوکراین آسیبپذیر است، زیرا توان پدافند هواییاش از ظرفیت روسیه برای تولید موشکهای بیشتر عقب مانده است.
بهباور او، آمریکا باید همکاری نزدیکی با کییف داشته باشد تا بتواند بر تصمیمهای اوکراین درباره انتخاب اهداف حملات و شیوههای عملیاتی آن تأثیرگذار باشد.
ترامپ اما اهمیت این جنگ را برای آمریکا کمرنگ جلوه داده و در عین حال تاکید کرده که میخواهد آن را پایان دهد.
او ماه گذشته در حاشیه نشست گروه هفت در فرانسه گفت: «این جنگ هیچ تاثیری بر ما ندارد، جز اینکه ما سلاح میفروشیم. ما هزاران کیلومتر دور هستیم.»
با این حال، تحلیلگران معتقدند جنگ اوکراین که خونینترین درگیری اروپا از زمان جنگ جهانی دوم به شمار میرود، همچنان برای ایالات متحده اهمیت راهبردی دارد و این خطر وجود دارد که ابعاد آن گستردهتر شود.
زلنسکی اخیراً مواضعی تهدیدآمیز علیه بلاروس -متحد نزدیک روسیه- اتخاذ کرده و از سوی دیگر این احتمال مطرح است که پوتین بخواهد میزان پایبندی ترامپ به دفاع از متحدان ناتو در اروپا را محک بزند.