وقتی هیئت‌ها خارجی رسیدند چه آیاتی تلاوت شد: نشانه های قرآنی در مراسم وداع

به گزارش زومان، در مراسم وداع با آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر فقید جمهوری اسلامی، یک جزئیات مذهبی ـ تشریفاتی مورد توجه رسانه‌ها و کاربران شبکه‌های اجتماعی قرار گرفت: آیاتی از قرآن که هنگام حضور برخی هیئت‌های خارجی تلاوت شد.

حساب کاربری روزنامه فرهیختگان درباره حضور هیئت عربستان سعودی نوشت که در زمان حضور این هیئت، آیه ۱۳ سوره آل‌عمران تلاوت شده است. فرارو نیز در گزارشی، آیات تلاوت‌شده هنگام حضور هیئت‌های عربستان، قطر، عراق و پاکستان را منتشر کرد و نوشت قاریان قرآن هنگام حضور این هیئت‌ها آیات مشخصی را قرائت کردند. در شبکه‌های اجتماعی نیز آیات دیگری برای حضور هیئت‌هایی از حزب‌الله، حماس و ترکیه مورد اشاره قرار گرفت.

این گزارش درباره نیت برگزارکنندگان نیست؛ درباره خود آیات است؛ اینکه چه خوانده شد، مضمون آیه چه بود و در سنت تفسیری قرآن چه نکاتی درباره آن می‌توان گفت.

آیه ۱۳ سوره آل‌عمران، که درباره هیئت عربستان گزارش شده، از رویارویی دو گروه سخن می‌گوید: گروهی که در راه خدا می‌جنگند و گروهی که کافرند. آیه تأکید می‌کند خدا هر کس را بخواهد با یاری خود تأیید می‌کند و در این رخداد برای صاحبان بینش عبرت است.

در تفسیرهای رایج، این آیه به جنگ بدر ارجاع داده می‌شود؛ جایی که موازنه ظاهری قدرت به سود مسلمانان نبود، اما قرآن آن را نشانه‌ای از نصرت الهی می‌داند. مضمون اصلی آیه فقط جنگ نیست؛ بلکه نسبت میان قدرت ظاهری، ایمان، ترس و یاری الهی است.

برای هیئت قطر، آیه ۲ سوره فتح گزارش شده است؛ آیه‌ای که از آمرزش «ذنب»، کامل شدن نعمت و هدایت به راه راست سخن می‌گوید.

در ترجمه‌های رایج، «ذنب» اغلب به «گناه» برگردانده می‌شود، اما درباره این آیه بحث تفسیری مهمی وجود دارد؛ چون خطاب آیه به پیامبر اسلام است. به همین دلیل، برخی مفسران و مترجمان آن را به معنای گناه شخصی نگرفته‌اند و از «پیامدها»، «موانع»، «نسبت‌های دشمنان» یا «تبعات دعوت» سخن گفته‌اند. فرارو نیز در ترجمه خود همین مسیر را رفته و ذنب را به موانع و مشکلات راه دعوت معنا کرده است.

پس مضمون آیه فتح ۲ فقط بخشش نیست؛ گشایش، رفع مانع، تکمیل نعمت و تثبیت مسیر نیز در آن حضور دارد.

برای عراق، فرارو آیه ۲۹ سوره فتح را ذکر کرده است؛ آیه‌ای که با «محمد رسول‌الله» آغاز می‌شود و سپس همراهان پیامبر را توصیف می‌کند: در برابر کافران سخت‌گیر، میان خود مهربان، اهل رکوع و سجود، و دارای نشانه‌ای از عبادت در چهره.

این آیه تصویری از یک جماعت می‌سازد؛ جماعتی که هم مرزبندی بیرونی دارد، هم رحمت درونی. تمثیل زراعت در پایان آیه نیز تصویر رشد تدریجی، استحکام و ایستادن بر ساقه خود را پیش چشم می‌گذارد.

برای پاکستان، آیه ۸۰ سوره اسراء گزارش شده است: «پروردگارا، مرا با صدق وارد کن و با صدق بیرون آور و از جانب خود برایم نیرویی یاری‌دهنده قرار ده.»

این آیه برخلاف نمونه‌های قبلی، لحن دعایی آشکارتری دارد. محور آن ورود و خروج از یک مرحله با صدق است؛ یعنی ورود درست، خروج درست و داشتن پشتوانه‌ای یاری‌دهنده. تعبیر «سلطاناً نصیراً» نیز می‌تواند به نیروی پشتیبان، حجت روشن یا اقتداری یاری‌رسان اشاره داشته باشد.

در ویدئوهای منتشرشده از حضور هیئت حزب‌الله، آیات ۵۵ و ۵۶ سوره مائده مورد توجه قرار گرفت؛ آیاتی که از ولایت خدا، پیامبر و مؤمنان سخن می‌گویند و در پایان می‌گویند: «حزب خدا همان پیروزانند.»

نکته مهم اینجاست که «حزب‌الله» در متن قرآن، پیش از آنکه نام یک سازمان سیاسی معاصر باشد، یک مفهوم قرآنی است؛ یعنی جمعی که ولایت خدا و پیامبر و مؤمنان را می‌پذیرند. از منظر تفسیری، آیه ۵۵ مائده به‌ویژه در سنت شیعی اهمیت زیادی دارد و با بحث ولایت پیوند خورده است.

برای هیئت حماس، آیه ۲۳ سوره احزاب در شبکه‌های اجتماعی و روایت‌های منتشرشده مورد اشاره قرار گرفته است؛ آیه‌ای که می‌گوید در میان مؤمنان مردانی هستند که به عهد خود با خدا وفا کردند؛ برخی به عهد خود رسیدند و برخی دیگر در انتظارند و پیمان خود را تغییر ندادند.

این آیه در حافظه دینی مسلمانان، آیه‌ای درباره وفاداری، پایداری و شهادت است. مضمون آن نه صرفاً مرگ، بلکه ایستادن بر پیمان است؛ پیمانی که برخی آن را تا پایان برده‌اند و برخی هنوز در انتظار تحقق آن هستند.

برای ترکیه، آیه ۹۵ سوره نساء در روایت‌های منتشرشده مورد اشاره قرار گرفته است؛ آیه‌ای که میان مؤمنان خانه‌نشین و کسانی که با مال و جان خود جهاد می‌کنند تفاوت می‌گذارد و می‌گوید خداوند مجاهدان را بر قاعدان برتری داده است. در تفسیر این آیه، محور اصلی تفاوت مرتبه است؛ آیه همه مؤمنان را نفی نمی‌کند، اما میان ایمانی که با هزینه و مجاهدت همراه است و ایمانی که از جهاد بازمی‌ماند، در پاداش و منزلت تفاوت قائل می‌شود.