به گزارش زومان، جنگ در خلیج فارس برای هزاران دریانورد به توقفی طولانی در آبراهی حساس انجامیده است؛ توقفی که برای برخی از آنها بیش از ۱۰۰ روز طول کشیده و هنوز پایان روشنی ندارد.
شمار ملوانان سرگردان، بنا بر برآوردها به حدود ۸ هزار نفر رسیده و مسیر بازگشت بسیاری از آنها همچنان به تحولات امنیتی و دیپلماتیک گره خورده است.
بنابر بر گزارش بلومبرگ، در میان آنها، کاپیتانها و خدمه کشتیها روزها و هفتهها را در لنگرگاه گذراندهاند، در حالی که موشکها و پهپادها از بالای سرشان عبور کرده و هر تصمیمی درباره حرکت، به محاسبات امنیتی و دیپلماتیک گره خورده است.
آبجیت چوپرا زمانی خبر توافق صلح آمریکا و ایران را دریافت کرد که گوشیاش از پیامهای خانواده و دوستان روشن شد، اما کاپیتان نفتکش او خیلی زود هیجانش را مهار کرد، چون در اطرافش هیچ نشانهای از جشن یا شتاب برای حرکت به سوی تنگه هرمز دیده نمیشد.
چوپرا و ۲۱ عضو خدمهاش از اواخر فوریه، یعنی آغاز جنگ، گرفتار ماندهاند و بیش از ۱۲۰ روز است که در کنار هم غذا میخورند، با آوازهای قدیمی هندی وقت میگذرانند و برای غلبه بر ترس و کسالت، خود را سرگرم نگه میدارند.
نشانههای باز شدن دوباره تنگه هرمز بارها با اما و اگر همراه شده و همین تجربه باعث شد چوپرا این بار از واکنش شتابزده پرهیز کند.
او گفت وقتی اعلام شد تنگه هرمز باز است، امیدی محتاطانه پیدا کردند که شاید کشتی بتواند عبور کند، اما خبر تازه حمله به نفتکشها به آن ها نشان داد که باید مدت بیشتری در همانجا بمانند.
سازمان بینالمللی دریانوردی (نهاد وابسته به سازمان ملل که مسئول تنظیم و هماهنگسازی حملونقل دریایی جهان)، برآورد میکند که در مجموع حدود ۱۱ هزار دریانورد غیرمنطقهای در طول جنگ در خلیج فارس سرگردان شدند.
سرنوشت آنها به دست نیروهای ژئوپولیتیکی و مذاکرههای دیپلماتیک دوردست افتاد، در حالی که باید کشتیها را در سرویس نگه میداشتند و همزمان موشکها و پهپادها از آسمان میگذشتند.
این وضعیت یادآور وابستگی عمیق اقتصاد جهانی به افرادی بود که برای ادامه جریان تجارت، گاهی باید خطرهای عظیم را تحمل کنند.
چوپرا درباره موقعیت خود و همقطارانش گفت:
در نهایت، ما فقط آدمهای عادی هستیم. ما پدر هستیم، ما پسر هستیم، ما همسر هستیم که ماهها در دریا ماندهایم و وظیفهمان را انجام میدهیم. ما این کار را انجام میدهیم چون کسی باید این کار را بکند و کالاهای جهان و اقتصادها به همین کار دریانوردی وابستهاند.
کشتیهای اقیانوسپیما بیش از ۸۰ درصد کالاهای جهان را جابهجا میکنند، یا بهعبارت دیگر حدود ۷۰ درصد از نظر ارزش کل را، و برآورد بانک جهانی همین را نشان میدهد. امروز نزدیک به ۲ میلیون و ۶۰۰ هزار دریانورد روی ناوگان بیش از ۸۵ هزار کشتی تجاری جهان خدمت میکنند.
رامان کاپور کاپیتان یک نفتکش سوئزمکس در اواخر ۲۰۲۵ و اوایل ۲۰۲۶ چندین سفر در خلیج فارس انجام داده بود و تنها ۱۰ روز از پایان دوره کاریاش باقی مانده بود که جنگ در ۲۸ فوریه آغاز شد.
کشتی او تازه محمولهای از نفت خام را در بندر بصره عراق بارگیری کرده بود که راهنمای ساحلی دواندوان نزد کاپور آمد و خبر داد کشتیها در تنگه هرمز هدف حمله قرار گرفتهاند. کمی بعد هم تماس کارفرمایان رسید و دستور داده شد که بندر را ترک کند و به لنگرگاهی در بیرون خلیج برود.
قراردادهای خدماتی دریانوردان معمولا بین ۴ تا ۹ ماه طول میکشد و همین مسئله باعث شده است که بسیاری از کسانی که در خلیج فارس گیر کردهاند، اکنون در آستانه پایان قرارداد باشند و باید با خدمه تازه جایگزین شوند.
در برخی موارد، ملوانان حق دارند درخواست تخلیه از مناطق درگیر را هم مطرح کنند. با این حال، نگه داشتن یک کشتی تجاری بزرگ در مدار عملیاتی به حدود ۲۲ نفر نیاز دارد و اپراتورهای کشتی باید رفتوآمد کارکنان را با دقت زمانبندی کنند و برای جایگزینی آنها نیز برنامه داشته باشند.
در روزهای ابتدایی جنگ، فیلیپین که بزرگترین مبدا بسیاری از دریانوردان جهان بهشمار میرود، از آژانسهای خدمه خواست اعزام اتباعش به خلیج فارس را متوقف کنند؛ اقدامی که کمبود نیرو را بدتر کرد، هرچند مانیل بعدا آن محدودیت را کاهش داد.
برخی کشورهای خلیج، از جمله عراق و کویت، هم در دورههایی کوتاه صدور ویزا را متوقف کردند و همین موضوع دریانوردانی را که میخواستند برای بازگشت به خانه از کشتی پیاده شوند، از خروج بازداشت.
برخی ملوانان گفتند در آغاز درگیری مجبور شدند غذا و آب را جیرهبندی کنند، چون میترسیدند امکان تامین دوباره وجود نداشته باشد. مواد غذایی و اقلام آشپزخانه برای کشتی کاپور با یک شناور کوچک پشتیبانی تحویل داده شد و این جیرهها، شامل تنقلات، نوشابههای گازدار و سیگار، معمولا برای ۱٫۵ تا ۲ ماه کافی است و هر محموله میتواند تا ۱۰ هزار دلار هزینه داشته باشد.
در عین حال، فقط سرپا نگه داشتن یک کشتی کاری پرزحمت است؛ خدمه هر چند ساعت بدنه و تجهیزات را بازرسی میکنند و برای مراقبت از خطرها نگهبانی میدهند. تداخل الکترونیکی هم استفاده از سامانههای موقعیتیاب جهانی را دشوار کرده و گاهی دریانوردان مجبور شدهاند بهصورت دیداری موقعیت نشانههای ساحلی و دیگر شناورها را تایید کنند. خود ملوانان گفتند همین روالها کمک میکند هنگام لنگر انداختن، ذهنشان فعال و هوشیار بماند.
بلومبرگ میگوید برآوردهای کارشناسان صنعت نشان میدهد دستکم ۱۴ دریانورد غیرایرانی در جریان جنگ کشته شدهاند و ایران هم گفته است حدود ۵۰ نفر از دریانوردان خود را از دست داده است.
در سالهای اخیر، ملوانان کشتیهای اقیانوسپیما بیش از پیش در میانه رقابتهای ژئوپولیتیکی گرفتار شدهاند. همهگیری کووید-۱۹ اقتصاد جهانی را متوقف کرد و هزاران دریانورد را در دریا سرگردان گذاشت. تهاجم تمامعیار روسیه به اوکراین در ۲۰۲۲ نیز دریای سیاه را به منطقهای تبدیل کرد که در آن حمله پهپادی به کشتیها رایجتر شد.
رشد «ناوگان سایه» از کشتیهای فرسوده که با پرچم کشورهایی ثبت میشوند که توجه اندکی به رفاه ملوانان دارند، خطرهای تازهای برای خدمه ایجاد کرده است.
بیلی در اینباره گفت: «آنها بخش زیرین صنعت هستند که شاید وقتی کار بیش از حد دشوار شود، میدان را ترک کنند و دریانوردان روی همان کشتیها گیر بیفتند.»
او همچنین نگران است که خطر و درگیری برای کل صنعت به یک عادت تازه تبدیل شود و گفت: «بزرگترین نگرانی این است که سطح بلاتکلیفی جنگ به درجه نگرانکنندهای از پذیرش رسیده باشد.»
در ماه ژوئن، آمریکا و ایران بر سر یک توافق موقت ۶۰ روزه به نتیجه رسیدند که بازگشایی تنگه را هم در بر میگرفت و حالا کشتیهای بیشتری از این گلوگاه عبور میکنند، هرچند هنوز بسیار کمتر از پیش از آغاز جنگ است.
به نوشته بلومبرگ، سازمان بینالمللی دریانوردی هم برنامهای کوتاهعمر برای تخلیه دریانوردان اعلام کرد، اما چند روز بعد و پس از آنکه اواخر ژوئن به کشتیهای عبوری حمله شد، آن را پس گرفت.
ناتاشا براون، سخنگوی سازمان بینالمللی دریانوردی، گفت این طرح ۱۳۶ کشتی را تخلیه کرد و حدود ۲ هزار و ۹۰۰ دریانورد را نجات داد، اما حدود ۸ هزار ملوان را همچنان در خلیج فارس باقی گذاشت.
او افزود:
این طرح هنوز متوقف است، تا زمانی که بتوانم تضمینهای امنیتی لازم را از همه طرفها بگیرم.