عربستان با نیروی کار خارجی خداحافظی میکند
به گزارش زومان، در عربستان سعودی، جایی که چشمانداز ۲۰۳۰ با سرعت در حال تغییر چهره اقتصاد و بازار کار است، یک پرسش کلیدی همچنان بیپاسخ مانده: آیا این کشور میتواند نیروی کار بومی خود را بهسرعت جایگزین نیروی کار خارجی کند؟
به گفته الیویه بادار مدیرعامل هلدینگ آرماندا مستقر در ریاض به المانیتور، تلاش عربستان برای بومیسازی نیروی کار خود، با وجود پیشرفتهای سریع در چارچوب چشمانداز ۲۰۳۰، به «یک یا دو نسل» زمان نیاز دارد.
اما چرا چنین بازه زمانی طولانی مطرح میشود؟
پاسخ در ماهیت این چالش است: آموزش و انتقال دانش فنی فرایندی سریع و مقطعی نیست، بلکه نیازمند تغییر ساختاری در بازار کار است.
این چالش با توجه به ساختار جمعیتی جوان عربستان اهمیت بیشتری پیدا میکند. طبق اعلام اداره کل آمار این کشور، حدود ۷۰ درصد جمعیت عربستان ۳۵ سال یا کمتر دارند. میانگین سنی نیز حدود ۲۳.۵ سال است و نرخ سواد بزرگسالان نزدیک به ۹۸ درصد گزارش شده است؛ موضوعی که نشان میدهد این کشور با یک نیروی کار جوان و نسبتاً تحصیلکرده روبهرو است که سیاستگذاران تلاش دارند آن را به سمت بخش خصوصی هدایت کنند.
اما آیا این جمعیت جوان یک مزیت است یا چالش؟
هر دو. از یک سو ظرفیت بالای نیروی انسانی وجود دارد و از سوی دیگر نیاز جدی به آموزش و هدایت این نیرو به سمت بخش خصوصی احساس میشود.
بادار در این باره گفت:
این یک فرصت است، چون عربستان بیش از ۲۰ میلیون شهروند دارد. اما توسعه این استعدادها و اطمینان از آموزش و آمادهسازی مناسب آنها… در چارچوب چشمانداز ۲۰۳۰، بزرگترین چالش آینده خواهد بود.
در چارچوب چشمانداز ۲۰۳۰، عربستان تلاش میکند با استفاده از سهمیههای بومیسازی، الزامات انتقال دانش و افزایش مشارکت زنان در بازار کار، وابستگی خود به نیروی کار خارجی را کاهش دهد.
بادار که تبعه فرانسه است، معتقد است بازار کار عربستان در سالهای اخیر تغییرات سریعی را تجربه کرده و تمرکز بر بومیسازی و مشارکت بخش خصوصی افزایش یافته است.
تا ۱۵ تا ۲۰ سال پیش، حدود ۸۰ درصد شهروندان سعودی در بخش دولتی کار میکردند. اما اکنون تمایل جدی وجود دارد تا این جمعیت جوان به سمت بخش خصوصی هدایت شود.
این تغییر چقدر سریع اتفاق میافتد؟
پاسخ روشن است: نه.
به گفته بادار، این یک تحول تدریجی است: ورود نیروی کار بومی و خروج نیروی کار خارجی بهصورت همزمان با انتقال دانش احتمالاً یک تا دو نسل زمان خواهد برد.
حدود ۳۰ درصد کارکنان آرماندا سعودی هستند. عربستان برای بومیسازی از سیستم «نطاقات» استفاده میکند که شرکتها را بر اساس درصد اشتغال سعودیها رتبهبندی میکند. شرکتهایی که الزامات را رعایت نکنند با محدودیتهایی در صدور ویزا و خدمات دولتی مواجه میشوند.- الیویه بادار
طبق چشمانداز ۲۰۳۰، دولت عربستان هدف دارد نرخ بیکاری را به ۷ درصد برساند. با این حال، در سهماهه پایانی ۲۰۲۵ این نرخ به ۷.۲ درصد رسیده بود که نشان میدهد هدف زودتر از موعد محقق خواهد شد.
بسیاری معتقدند صنعت گردشگری عربستان میتواند طی پنج سال آینده به یکی از بزرگترین منابع ایجاد شغل در بخش خصوصی تبدیل شود؛ بهویژه با رویدادهای بزرگی مانند اکسپو ۲۰۳۰ ریاض و جام جهانی ۲۰۳۴.
در حال حاضر گردشگری حدود ۵ درصد تولید ناخالص داخلی عربستان را تشکیل میدهد و انتظار میرود این سهم بهطور قابل توجهی افزایش یابد.
فرصتهای رو به رشد در فناوری، هوش مصنوعی و حوزه دفاعی در کنار تقویت ظرفیتهای داخلی و نقشآفرینی صندوق سرمایهگذاری عمومی (PIF) در حال گسترش هستند.
در نهایت، تحول اقتصادی عربستان باعث ایجاد برندگان و بازندگان مشخصی شده است؛ زیرا رقابت میان شرکتهای خصوصی قدیمی و گروههای وابسته به دولت و صندوق سرمایهگذاری عمومی (PIF) افزایش یافته است.
شرکتهایی که بتوانند دانش را بومیسازی کنند، نیروی انسانی سعودی را توسعه دهند و انتقال فناوری را نهادینه کنند، در بلندمدت موفقتر خواهند بود.