این هشدار گوگل می‌تواند جانتان را نجات دهد

تصور کنید در حال رانندگی هستی و ناگهان تلفنت با صدایی بلند هشدار می‌دهد: «زمین‌لرزه!» و چند ثانیه بعد، زمین واقعاً شروع به لرزیدن می‌کند.

نیویورک تایمز نوشت: برای «خوزه فلورس» دقیقاً همین اتفاق افتاد. او چهارشنبه در کاراکاس، پایتخت ونزوئلا، همراه خانواده‌اش در راه تماشای فیلم «داستان اسباب‌بازی ۵» بود که ناگهان تلفن اندرویدی همسرش هشدار زمین‌لرزه گوگل را پخش کرد. فقط شش ثانیه بعد، لرزش زمین را حس کردند.

نکته جالب اینجاست که ونزوئلا اساساً سامانه ملی هشدار سریع زلزله ندارد. با این حال میلیون‌ها نفر هشدار دریافت کردند. چگونه؟ پاسخ در شبکه‌ای از بیش از دو میلیارد تلفن اندرویدی نهفته است.

درون هر تلفن هوشمند حسگری به نام شتاب‌سنج وجود دارد؛ همان حسگری که می‌فهمد وقتی گوشی را می‌چرخانید، صفحه باید افقی یا عمودی شود. همین حسگر می‌تواند لرزش‌های ناشی از امواج زلزله را هم تشخیص دهد.

وقتی زلزله در زیر زمین آغاز می‌شود، چند اتفاق پشت سر هم رخ می‌دهد:

۳ ثانیه بعد از شروع زلزله در زیر زمین امواج لرزه‌ای به سطح می‌رسند و تلفن‌های اطراف آن‌ها را ثبت می‌کنند.

در این لحظه گوشی‌ها شروع به جمع‌آوری داده و ارسال آن به سرورهای گوگل می‌کنند. اگر تعداد زیادی گوشی در یک منطقه همزمان همان الگوی لرزش را گزارش کنند، سامانه تشخیص می‌دهد که احتمالاً یک زلزله در حال وقوع است.

البته یک شرط مهم وجود دارد: گوشی باید بی‌حرکت باشد؛ مثلاً روی میز یا داخل کیف روی زمین. اگر در جیب کسی باشد که در حال راه رفتن است، داده‌ها قابل اعتماد نیستند.

۹ ثانیه پس از آغاز زلزله در زیر زمین سامانه با تحلیل داده‌های هزاران گوشی، وقوع زلزله را تأیید می‌کند و اولین هشدارها ارسال می‌شود و همه تلفن‌های اندرویدی در منطقه هشدار دریافت می‌کنند.

به گفته «مارک استوگایتیس» مهندس ارشد گوگل که روی این سامانه کار می‌کند، در زلزله ونزوئلا فقط سه ثانیه طول کشید تا گوشی‌ها موج اولیه را تشخیص دهند و سه ثانیه بعد از آن، هشدارها ارسال شد.

زلزله دو نوع موج اصلی تولید می‌کند:

• موج اولیه (P) که سریع‌تر حرکت می‌کند؛ حدود ۶ کیلومتر در ثانیه. این موج معمولاً خسارت زیادی ایجاد نمی‌کند.
• موج ثانویه (S) که کندتر اما بسیار مخرب‌تر است و لرزش اصلی را ایجاد می‌کند.

بنابراین وقتی تلفن‌ها موج اول را تشخیص می‌دهند، سامانه می‌تواند قبل از رسیدن موج مخرب هشدار بفرستد.

سامانه گوگل دائماً داده‌های تازه دریافت می‌کند و در طول رخداد زلزله، اطلاعات را اصلاح می‌کند؛ از جمله:

• بزرگی زلزله
• محل دقیق
• زمان
• محدوده هشدار

به همین دلیل وقتی قدرت زلزله ونزوئلا افزایش یافت، محدوده هشدار هم بزرگ‌تر شد.

چند ثانیه بعد از زمین‌لرزه اول، زمین‌لرزه دوم و قوی‌تری رخ داد و سامانه آن را در عمل به‌عنوان یک رویداد بزرگ واحد در نظر گرفت و هشدارها را ادامه داد.

هرچه از کانون زلزله دورتر باشید، احتمال بیشتری دارد که هشدار را زودتر دریافت کنید.

اما اگر نزدیک مرکز زلزله باشید، معمولاً هشدار تقریباً همزمان با شروع لرزش می‌رسد.

حدود ۲۱ ثانیه پس از شروع زلزله، هشدارها به میلیون‌ها گوشی در سراسر منطقه رسید.

در مجموع سامانه گوگل هشدار را به ۱۱.۴ میلیون نفر ارسال کرد و حدود ۱.۴ میلیون نفر شدیدترین هشدار موسوم به «اقدام فوری» را دریافت کردند.

در ونزوئلا دو زمین‌لرزه قدرتمند رخ داد:

• زلزله اول: بزرگی ۷.۲
• زلزله دوم: بزرگی ۷.۵

زلزله دوم قوی‌ترین زمین‌لرزه‌ای بود که از سال ۱۹۰۰ در این کشور ثبت شده است.

حدود ۷۰ درصد تلفن‌های هوشمند جهان از سیستم‌عامل اندروید استفاده می‌کنند. به همین دلیل این سامانه حتی در کشورهایی که زیرساخت رسمی هشدار زلزله ندارند نیز کار می‌کند.

گوگل این سیستم را از سال ۲۰۲۱ ابتدا در چند کشور مانند نیوزیلند، یونان، ترکیه و فیلیپین فعال کرد و تا سال ۲۰۲۳ آن را به ۹۸ کشور گسترش داد.

پاسخ قطعی هنوز مشخص نیست، اما کارشناسان می‌گویند چند ثانیه زمان اضافه می‌تواند تفاوت بزرگی ایجاد کند.

در بسیاری از کشورها توصیه می‌شود هنگام دریافت هشدار: «بخواب روی زمین، زیر یک پوشش امن برو و محکم نگه دار.»

برای خوزه فلورس و خانواده‌اش، این اولین باری بود که چنین هشداری دریافت می‌کردند. آن‌ها ابتدا متوجه موضوع نشدند.

فلورس می‌گوید:

اول فکر کردیم جاده خیلی ناهموار است؛ چیزی که در ونزوئلا عادی است. اما بعد دیدیم چراغ‌های خیابان دارند می‌رقصند و فهمیدیم قضیه جدی است.

او حالا می‌گوید اگر دوباره چنین هشداری بگیرد، بهتر می‌داند چه کار باید بکند: «این هشدار واقعاً مفید است. انگار زلزله را از قبل پیش‌بینی کرده بود.»