روایت خلبان آمریکایی از «عروس دریایی» در آسمان ایران
ترجمه مطالب از رسانههای خارجی به معنای تایید آن محتوا نیست. هدف صرفا اطلاع مخاطب از رویکرد و نگاه رسانههای جهان به جنگ کنونی است.
آسمان تاریک بود و همهچیز در کسری از ثانیه رخ داد. خلبان جنگنده اف-۱۵ پیش از آنکه مجبور شود با چتر نجات به بیرون بپرد، به بیرون خیره شد و صحنهای تکاندهنده را دید. چندین پهپاد ایرانی در آسمان معلق بودند و با هماهنگی خیرهکنندهای حرکت میکردند. آرایش آنها در هوا، دقیقاً شبیه یک عروس دریایی بود. به گزارش زومان به نقل از سیانان، این روایت که پیش از این پنهان مانده بود، اکنون به بحثی داغ در میان سازمانهای اطلاعاتی تبدیل شده است. این توصیف عجیب، پرسشهایی را درباره ابعاد ناشناخته قدرت نظامی ایران مطرح کرده است.
میدان مینی در آسمان خاورمیانه
چهار منبع آگاه تأیید کردهاند که خلبان آمریکایی این ماجرا را در جلسه بررسی حادثه برای مقامهای اطلاعاتی شرح داده است. یکی از این منابع درباره گفتههای خلبان توضیح داد: «چندین پهپاد به هم متصل بودند و مثل یک شیء واحد حرکت میکردند، و پهپادهای کوچکتر زیر پهپادهای بزرگتر قرار داشتند، مثل پاها.» او در ادامه با لحنی متعجب افزود: «واقعاً شبیه چیزهای فضایی بود.» خلبان در توصیف خود به بازجویان گفته بود که گویی وارد یک «میدان مین از پهپادها» شده است.
با اینکه دلیل اصلی سرنگونی جنگنده هنوز در دست بررسی است، اما گزارشهای اولیه نشان میدهد این آرایش پیچیده شاید در سقوط هواپیمای آمریکایی نقش داشته است. این جنگنده دو سرنشین داشت: یک خلبان و یک افسر سامانههای تسلیحاتی. پس از حادثه، نیروهای امدادی آمریکا به سرعت عملیات جستوجو را آغاز کردند. این نخستین بار در جریان این جنگ بود که یک پرنده آمریکایی در خاک ایران سرنگون میشد. خلبان چند ساعت بعد نجات یافت، اما همکار او بیش از یک روز در کوهستانها مخفی ماند تا در نهایت پیدا شد. مشخص نیست آیا او هم این پدیده عجیب را دیده است یا خیر. در همین گیرودار، یک جنگنده دیگر به نام ای-۱۰ که برای حمله به اهداف زمینی استفاده میشود نیز سقوط کرد، اما خلبانش توانست خارج از حریم هوایی ایران به سلامت فرود بیاید.
تردیدهای اطلاعاتی و معمای فناوری مش
با این حال، همه در واشنگتن به این روایت شگفتانگیز اطمینان ندارند. مقامهای اطلاعاتی درباره نحوه تفسیر این گزارش اختلاف نظر دارند. یک مشکل اساسی وجود دارد: خلبان در اثر خروج اضطراری از هواپیما دچار ضربه مغزی شده بود. جالب اینجاست که این دومین سقوط او در این جنگ بود؛ پیشتر نیز نیروهای کویتی در ابتدای جنگ به اشتباه هواپیمایش را هدف قرار داده بودند. یکی از منابع میگوید بازجویان با شک و تردید از او پرسیدهاند: «مطمئنی همان چیزی را دیدهای که میگویی؟» آیا او شاهد یک فناوری ناشناخته بوده یا صرفاً دچار خطای دید در آسمان بیابان شده است؟
نیروی هوایی و نهادهای اطلاعاتی آمریکا تاکنون در این باره سکوت کردهاند. با این وجود، کارشناسان میگویند این فناوری مرموز، «شبکهبندی مش یک به چند» نام دارد؛ سیستم پیشرفتهای که به یک کاربر اجازه میدهد چندین پهپاد را همزمان کنترل و هماهنگ کند. پیش از این، گفته میشد کشورهایی مانند روسیه و چین چنین تواناییهایی دارند و شواهدی وجود دارد که ایران از کمک آنها بهره برده است. البته یک مقام آمریکایی اشاره کرد که این شبکه حتی میتواند کاربرد غیرنظامی داشته باشد، مثلاً برای ایجاد اینترنت در مناطق دورافتاده و بدون امکانات ارتباطی استفاده شود.
سایه سنگین مذاکرات و خطر سلاحهای نامتقارن
این افشاگری در زمان بسیار حساسی رخ میدهد. واشنگتن و تهران اکنون در حال مذاکره برای پایان دادن به درگیریها هستند. هفته گذشته یک آتشبس موقت اعلام شد تا یک فرصت ۶۰ روزه برای گفتوگو فراهم شود. با اینکه تمرکز اصلی روی برنامه هستهای است، اما موضوعات دیگر نیز روی میز قرار دارند. در طول این جنگ چند هفتهای با نیروهای آمریکا، اسرائیل و کشورهای خلیج فارس، ایران به طور گسترده از پهپادهای تهاجمی خود به عنوان یک سلاح نامتقارن استفاده کرد؛ یعنی ابزاری نسبتاً ارزان که در برابر ارتشهای بزرگ، قدرت آسیبرسانی بسیار بالایی دارد.
اِما بیتس، کارشناس جنگ پهپادی، هشدار جدی درباره این فناوری میدهد. او میگوید: «اگر چنین توانایی هماهنگی وجود داشته باشد، ما مجبور خواهیم شد پول بسیار زیادی هزینه کنیم و بهای سنگینی بدهیم تا از خودمان در برابر آن محافظت کنیم.» او تصویر ترسناکی از آینده این جنگافزارها ترسیم میکند: «اگر این پهپادها بتوانند خودشان را در یک شکل مشخص سازماندهی کنند و آن شکل را حفظ کنند، و اگر مواد انفجاری داشته باشند و حتی منابعی را برای حملههای بعدی نگه دارند — در صورتی که موج اول حمله همه اهداف را نابود نکرده باشد — آن وقت با یک روش بسیار قدرتمند روبهرو هستیم.»