رویترز از اورشلیم گزارش داده است متحدان آمریکایی دونالد ترامپ این هفته از او در برابر افکار عمومی نگرانِ اسرائیل دفاع کردند؛ افکاری که هم از توافق موقت آمریکا با ایران و هم از سرزنشهای کاخ سفید نگران شدهاند و در مجموع، نشانههایی از شکاف در اتحاد دیرینه اسرائیل و واشنگتن را به نمایش گذاشتهاند. رابطه ایالات متحده و اسرائیل در روزهای اخیر، از اطمینان اولیه پس از حمله مشترک علیه ایران تا اختلافهای علنی میان ترامپ و بنیامین نتانیاهو بر سر چگونگی پایان دادن به جنگی که اکنون چهار ماه است از آن گذشته، به یک فراز و فرود تمامعیار تبدیل شده است.
بنیامین نتانیاهو و بسیاری از اسرائیلیها نگراناند که یادداشت تفاهم ترامپ با ایران، به کشوری قدرت بیشتری بدهد که آن را مرگبارترین دشمن خود میدانند و در عین حال توان اسرائیل برای پاسخ به تهدیدهای حزباللهِ مورد حمایت ایران در لبنان را محدود کند. آنها حس میکنند اتحاد با آمریکا - که سالها سنگبنای رویکرد راهبردی اسرائیل بوده - زیر فشار قرار گرفته است؛ آن هم در شرایطی که نظرسنجیها نشان میدهد آمریکاییها بیش از پیش از اسرائیل ناراضی میشوند و مهمترین مدافع اسرائیل در واشنگتن، گویی به آنها پشت میکند.
مایک هاکبی، سفیر آمریکا در اسرائیل، روز یکشنبه گفت: «ایالات متحده و اسرائیل پیوندی گسستناپذیر دارند»، اما در عین حال اذعان کرد که «سطح بسیار بالایی از نگرانی درباره این رابطه» وجود دارد. هاکبی این اظهارات را در اجلاس سیاست بینالملل جِیاِناِس در اورشلیم مطرح کرد؛ نشستی که در آن، نگرانیها درباره وضعیت اتحاد آمریکا و اسرائیل بخش بزرگی از بحثها را به خود اختصاص داد.
در همان نشست، مارک لوین، مفسر محافظهکار فاکسنیوز و حامی قدیمی ترامپ که بر سر توافق با ایران از رئیسجمهور فاصله گرفته است، به حاضران گفت هرچند از این توافق خوشش نمیآید و به ادعای او «رژیم ایران» باید نابود شود، اما ترامپ را برای آنچه به گفته او حمایت رئیسجمهور از آزادی، آزادی مذهبی، مسیحیت و یهودیت است، ستایش میکند.
در کنار نگرانیها درباره متن توافق با ایران، اسرائیلیها از اصرار ترامپ بر اینکه اسرائیل با آتشبس با حزبالله در لبنان موافقت کند نیز نگران شدهاند؛ بهویژه با توجه به لحن تندی که او در واکنش به مقاومت نتانیاهو در برابر این توافقها به کار برده است. ترامپ در هفتههای اخیر نتانیاهو را «دیوانه لعنتی» خوانده، به اسرائیل پند داده که «وقتی دنبال کسی میگردید، نباید هر بار یک ساختمان را خراب کنید» و حتی بهطور علنی این احتمال را مطرح کرده که از سوریه بخواهد نیروهای اسرائیلی را در لبنان جایگزین کند. جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا نیز لحنی انتقادیتر گرفت و گفت: «ترامپ تنها رئیسکشوری در سراسر جهان است که در این لحظه با ملت اسرائیل همدلی دارد» و بعدتر هم افزود که نباید هر انتقادی از اسرائیل را ضدیهودی دانست.
اینکه چنین مواضع تندی از دل حزب جمهوریخواه ترامپ بیرون میآید، برای بسیاری از اسرائیلیها نگرانکننده است؛ زیرا دموکراتهای آمریکایی نسبت به سالهای گذشته بسیار انتقادیتر از اسرائیل شدهاند. سید روزنبرگ، مجری سرشناس رادیویی محافظهکار نیویورک، به اسرائیلیها گفت با وجود همه نگرانیها درباره ترامپ، او بهترین گزینه برای آنهاست. او گفت: «شما میتوانید جیدی ونس را داشته باشید. در این صورت خدا به دادتان برسد»، و در عین حال اعتراف کرد که «خیلیها در اسرائیل واقعا، واقعا از رئیسجمهور عصبانیاند».
در حالی که طبق نظرسنجی مرکز پژوهشی پیو در اواخر مارس، اکثریت قاطعی از جمهوریخواهان ۵۰ ساله و بالاتر هنوز نگاه مثبتی به اسرائیل دارند، محافظهکاران جوانتر در آمریکا منتقدتر شدهاند. حدود ۵۷ درصد جمهوریخواهان ۱۸ تا ۴۹ ساله نظر نامطلوبی درباره اسرائیل دارند، در حالی که این رقم سال قبل ۵۰ درصد بود. در عین حال، بسیاری از آمریکاییها، از جمله چهرههای برجسته دموکرات، از میزان مرگ و ویرانی ناشی از کارزار نظامی اسرائیل در غزه خشمگین شدهاند؛ کارزاری که پس از حمله حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد.
اسرائیل همچنین بهدلیل تصمیم مشترک برای آغاز جنگ علیه ایران با انتقاد روبهرو شده است؛ جنگی که در آمریکا، حتی در میان پایگاه محافظهکاران ترامپ، محبوبیت بسیار اندکی دارد. ویکتوریا کوتس، معاون رئیس اندیشکده محافظهکار هریتیج فاندیشن و دستیار معاون امنیت ملی ترامپ در دوره اول ریاستجمهوریاش، روز دوشنبه گفت رابطه آمریکا و اسرائیل دچار تنش شده، اما با این حال اطمینان دارد که رهبران دو کشور آن را دوباره «به مسیر درست» بازخواهند گرداند. او یک روز پیشتر در سخنرانیاش در این کنفرانس گفته بود روزهای اخیر «برای همه ما، دشوار بوده است»، اما در دور دوم ریاستجمهوری ترامپ «اتفاقات خوب و شگفتانگیز» زیادی رخ داده که «میتوانیم و باید بابت آنها سپاسگزار باشیم».
با وجود این فضای پرتنش، نتانیاهو ظاهرا از اظهارنظرهای ترامپ نگران نشده است. تا همین اواخر، ترامپ در اسرائیل بهعنوان سرسختترین متحدی شناخته میشد که کاخ سفید تاکنون داشته است؛ بهویژه پس از آنکه در دوره اول خود اورشلیم را بهعنوان پایتخت اسرائیل به رسمیت شناخت، حاکمیت اسرائیل بر بلندیهای اشغالی جولان را پذیرفت و همچنین سال گذشته نقشی دیپلماتیک درجهیک در تضمین آزادی گروگانها ایفا کرد. دو مقام ارشد اسرائیلی آشنا با طرز فکر نتانیاهو گفتند نخستوزیر باور ندارد که اظهارات ترامپ و ونس نشانه تغییرهای جدی در سیاست آمریکا باشد، از جمله کند شدن روند ارسال سلاح.
به گفته این منابع که به شرط ناشناس ماندن صحبت کردند، نتانیاهو تصور میکند این اظهارنظرها شاید تا حدی با هدف آرام کردن رایدهندگان در آستانه انتخابات میاندورهای آمریکا در نوامبر مطرح شده باشد؛ آن هم در شرایطی که نارضایتی از اسرائیل و جنگ رو به افزایش است. همین نگرانی در اسرائیل باعث شده برخی چهرههای برجسته بگویند وقت آن رسیده که آیندهای را بدون اتکای پررنگ به حمایت آمریکا در نظر بگیرند و توان نظامی و فناوری خود را بیش از پیش تقویت کنند. اوهَد تال، رئیس فراکسیون اسرائیل-آمریکا در کنست، گفت اسرائیلیها باید برای روزی آماده شوند که رئیسجمهور آمریکا کمتر حامی باشد و «به همین دلیل باید بسیار مستقلتر شویم و اتحادهای تازهای بسازیم».
شما فکر میکنید رابطه آمریکا و اسرائیل به کدام سمت میرود؟