سپر دفاعی روسیه ترک برداشت؟ راز عبور پهپادهای اوکراینی از پدافند مسکو
به گزارش زومان، آتشسوزی در یک پالایشگاه بزرگ نفتی در مسکو، اختلال در فرودگاهها و تصاویری از عبور پهپادها از لایههای دفاعی روسیه، یک سؤال مهم را دوباره مطرح کرده است: چرا یکی از گستردهترین شبکههای پدافند هوایی جهان نمیتواند جلوی همه پهپادهای اوکراینی را بگیرد؟
دویچه وله میگوید: پهپادهای اوکراینی در دور زدن پدافند هوایی روسیه برای حمله به زیرساختهای حیاتی، مهارت بیشتری پیدا کردهاند؛ موضوعی که پس از حملات گسترده ۱۸ ژوئن به مناطق مختلف اطراف مسکو، بار دیگر توجه تحلیلگران نظامی را به خود جلب کرده است.
در جریان این حملات، یک پالایشگاه بزرگ نفت در مسکو که حدود ۴۰ درصد سوخت منطقه را تأمین میکند، دچار آتشسوزی شد و به نظر میرسد فعالیت آن برای چند روز متوقف شده باشد.
روسلان لویف، تحلیلگر نظامی روس و بنیانگذار گروه تحقیقاتی «تیم اطلاعات درگیری»، در گفتوگو با دویچه وله میگوید تصاویر منتشرشده باعث شده این تصور در میان افکار عمومی شکل بگیرد که برخی موشکهای رهگیر بدون اصابت، از کنار پهپادها عبور میکنند.
اما علت این اتفاق چیست؟
آناتولی خراپچینسکی، کارشناس هوانوردی اوکراینی و افسر سابق نیروی هوایی این کشور، معتقد است رخنه پهپادها به حریم هوایی مسکو نتیجه ترکیب دو روند همزمان است؛ نخست تضعیف تدریجی معماری دفاع هوایی روسیه و دوم پیشرفت سریع فناوری پهپادی اوکراین.
به گفته او، سامانههایی مانند پانتسیر-اس۱ اساساً برای مقابله با تهدیدهای کلاسیک نظیر موشکهای کروز و اهداف فلزی بزرگ طراحی شدهاند. این سامانهها برای شناسایی اهدافی با بازتاب راداری بالا بهینه شدهاند، در حالی که بسیاری از پهپادهای جدید از مواد کامپوزیتی، پلاستیک یا حتی تختهسهلا ساخته میشوند و سطح مقطع راداری بسیار کوچکی دارند. به همین دلیل تشخیص و رهگیری آنها دشوارتر است.
در کنار این مسئله، وسعت جغرافیایی روسیه نیز چالشی بزرگ برای پدافند هوایی این کشور محسوب میشود. لویف میگوید ایجاد یک «دیوار هوایی» یا پوشش دفاعی یکپارچه بر فراز سراسر روسیه عملاً غیرممکن است و همین مسئله فضاهایی را برای عبور مهاجمان ایجاد میکند.
عامل دیگری که به نفع اوکراین عمل میکند، ویژگیهای شهری مسکو است. تراکم بالای ساختمانها، بهویژه برجها و سازههای مرتفع، به پهپادها امکان میدهد در نقاط کور رادارها حرکت کنند و تا حدی از دید سامانههای دفاعی پنهان بمانند.
خراپچینسکی معتقد است اوکراین به خوبی از این ضعفها بهرهبرداری کرده است.
به گفته او، پهپادهای دوربرد کییف اکنون قادرند مسیرهای پروازی پیچیدهتری را طراحی کنند، از مناطق پرخطر دوری کنند و احتمال رهگیری را کاهش دهند. این پیشرفتها موجب شده عملیات نفوذ به عمق خاک روسیه نسبت به گذشته مؤثرتر شود.
در همین حال، جنگ طولانیمدت روسیه در اوکراین نیز بر توان دفاعی این کشور تأثیر گذاشته است. بخشی از سامانههای دفاع هوایی روسیه از مناطق داخلی به جبهههای جنگ و مناطق اشغالی منتقل شدهاند؛ اقدامی که به اعتقاد کارشناسان، پوشش دفاعی برخی مناطق حساس روسیه را تضعیف کرده است.
کارشناسان نظامی تأکید میکنند که مؤثرترین ساختار دفاع هوایی، یک سامانه چندلایه است؛ سامانهای که در آن انواع مختلف رهگیرها در ارتفاعات گوناگون فعالیت میکنند و قادرند همزمان با موشکها، پهپادها و سایر تهدیدهای هوایی مقابله کنند.
اما خراپچینسکی معتقد است جابهجایی سامانههای روسیه باعث شده این ساختار چندلایه تا حدی از هم بپاشد و به جای یک شبکه منسجم، بیشتر به مجموعهای از سامانههای پراکنده و ناهماهنگ شباهت پیدا کند.
در همین راستا، شبکه آمریکایی CBS نیز به نقل از منابع اوکراینی گزارش داده است که روسیه ممکن است با کمبود سامانههای اس-۳۰۰ روبهرو شده باشد؛ سامانههایی که ستون فقرات دفاع هوایی دوربرد این کشور را تشکیل میدهند.
به گفته این منابع، تحریمهای غربی روند تأمین قطعات و جایگزینی تجهیزات را با دشواری مواجه کرده است.
خراپچینسکی همچنین معتقد است بخشی از این مشکل به استفاده روسیه از موشکهای سامانه اس-۳۰۰ در نقش زمین به زمین بازمیگردد؛ اقدامی که باعث مصرف ذخایر موشکی این سامانهها شده است.
او در جمعبندی میگوید روسیه اکنون تا حدی در دام همان منطق جنگی گرفتار شده که پیشتر علیه اوکراین به کار میبرد.
به اعتقاد او، استفاده گسترده از موشکهای اس-۳۰۰ در حملات زمینی، بخشی از ذخایر رهگیری روسیه را کاهش داده و توان این کشور برای مقابله با تهدیدهای هوایی جدید را محدود کرده است.
به این ترتیب، آنچه امروز در آسمان مسکو دیده میشود تنها نتیجه افزایش تعداد پهپادهای اوکراینی نیست؛ بلکه حاصل ترکیب پیشرفت فناوریهای تهاجمی، فرسایش تدریجی برخی ظرفیتهای دفاعی روسیه و تغییر ماهیت جنگهای مدرن است؛ جنگی که در آن پهپادهای ارزانقیمت میتوانند سامانههای دفاعی چند میلیون دلاری را به چالش بکشند.