آشتی اردوغان با ناتو؛ پایان یک دوره سرد

به گزارش زومان، در یکی از کوچه‌های باریک منطقه کاراکوی استانبول، جایی در بخش اروپایی شهر، رستورانی به نام «ناتو لوکانتاسی» هنوز فعال است؛ رستورانی که نامش به سال ۱۹۵۲ برمی‌گردد، همان زمانی که ترکیه به ناتو پیوست.

اما جالب اینجاست که آن تابلو خیلی زود پایین کشیده شد؛ چرا که در همان سال بخشی از مردم که نگاه مثبتی به ناتو نداشتند به سردر رستوران سنگ پرتاب کردند.

چه شد که همان ناتویی که زمانی با چنین واکنش‌هایی روبه‌رو بود، امروز دوباره برای ترکیه مهم شده است؟

این عبارات بخشی از گزارش اخیر نشریه اکونومیست است؛ درباره ائتلافی که سال‌ها با تنش و بی‌اعتمادی روبه‌رو بود، اما حالا دوباره برای رجب طیب اردوغان رئیس جمهوری ترکیه اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

اکونومیست می‌نویسد: امروز اما اوضاع متفاوت است. به گفته مدیر فعلی رستوران ناتو لوکانتاسی دیگر کسی به نام ناتو اعتراض خاصی ندارد. با این حال، آن تابلو قدیمی هرگز دوباره نصب نشده است.

او می‌گوید: «قدرت در اتحاد است، به شرطی که برابر باشد.»

واقعیت این است که ناتو حتی در دوران جنگ سرد هم در ترکیه محبوبیت زیادی نداشت. نقطه اوج این بی‌اعتمادی به سال ۲۰۱۶ برمی‌گردد؛ زمانی که دولت اردوغان از این گلایه داشت که کشورهای ناتو در محکوم کردن کودتای نافرجام علیه او کند عمل کردند.

اردوغان حتی غرب را به حمایت از کودتاچیان متهم کرد و برخی مقامات ترک مدعی شدند آمریکا پشت این ماجرا بوده است.

اما چه چیزی باعث تغییر فضا شد؟

در سال‌های اخیر، چند بحران بزرگ جهانی نگاه ترکیه را تغییر داده است. جنگ روسیه و اوکراین و همچنین تنش‌های گسترده در خاورمیانه باعث شده اهمیت ناتو دوباره برای ترکیه و دیگر اعضا پررنگ شود.

نقش این ائتلاف در امنیت منطقه‌ای بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته و همکاری‌های دفاعی در داخل ترکیه افزایش یافته است؛ از جمله استقرار سامانه‌های پدافندی و تقویت حضور نظامی در جنوب این کشور.

از طرف دیگر، همکاری نظامی ناتو با ترکیه در حال گسترش است؛ از استقرار سامانه‌های دفاع هوایی جدید گرفته تا افزایش حضور نیروهای نظامی در جنوب این کشور.

هم‌زمان، روابط ترکیه و آمریکا نیز تا حدی بهبود یافته است. تصمیم آمریکا برای کاهش حضور نظامی در برخی مناطق تنش‌زا و همچنین بحث‌های مربوط به احتمال فروش جنگنده‌های F-35 به ترکیه، از جمله نشانه‌های این بهبود روابط است.

با این حال، سؤال مهم این است: آیا همه اعضای ناتو نگاه یکسانی به ترکیه دارند؟

پاسخ روشن است: خیر.

اروپا در حالی که به نقش امنیتی ترکیه نیاز دارد، همچنان منتقد سیاست‌های داخلی این کشور و محدود شدن فضای سیاسی آن است.

از طرف دیگر، اختلاف‌ها بر سر عضویت سوئد و فنلاند در ناتو هم در سال‌های اخیر روابط آنکارا با اعضای ناتو را تحت فشار قرار داده است.

از سوی دیگر، اختلاف دیدگاه ترکیه و اروپا درباره روسیه نیز ادامه دارد. در حالی که اروپا روسیه را بزرگ‌ترین تهدید امنیتی می‌داند، ترکیه رویکردی عمل‌گرایانه‌تر دارد و همچنان روابط اقتصادی و انرژی خود با مسکو را حفظ کرده است.

با این حال، نشانه‌هایی از تغییر دیده می‌شود. ترکیه در ماه‌های اخیر نگاه محتاط‌تری نسبت به روسیه پیدا کرده؛ به‌ویژه با تضعیف موقعیت روسیه در جنگ اوکراین و تغییر موازنه قدرت در برخی مناطق مانند قفقاز و سوریه.

در مجموع، با نزدیک شدن به نشست ناتو، این سؤال مطرح است که آیا ترکیه در حال تبدیل شدن به یکی از بازیگران کلیدی‌ این ائتلاف است؟