روایتهای موازی از پیش تفاهمنامه ایران و آمریکا
به گزارش زومان، روز جمعه، سوئیس به احتمال زیاد صحنه امضای تفاهمنامهای میان ایران و آمریکا میشود؛ تفاهمنامهای که قرار است مسیر آغاز مذاکرات را باز کند و به جنگ پایان دهد.
اما تا این لحظه، متن رسمی از سوی هیچیک از دو طرف منتشر نشده و آنچه در فضای رسانهای جریان دارد، بیش از هر چیز بر پایه پیشنویسها، برداشتها و روایتهای متناقض شکل گرفته است.
در همین فضای پر از گمانهزنی، بلومبرگ متنی از این پیشنویس منتشر کرده است؛ نخستین روایت از یک چارچوب ۱۴ بندی که در آن مجموعهای از تعهدات سیاسی، امنیتی و اقتصادی کنار هم قرار گرفته است؛ از پایان درگیریها در جبهههای مختلف از جمله لبنان، تا آغاز مذاکرات ۶۰ روزه، کاهش تنشهای نظامی و همچنین طراحی یک بسته گسترده اقتصادی برای ایران.
آیا این تصویر، کامل و دقیق است؟
نه. در همین نقطه، روایت دیگری وارد میشود. یک منبع نزدیک به تیم مذاکره کننده به تسنیم گفته است که این گزارش، با وجود کلیات قابل تأیید، در جزئیات دقت کافی ندارد و برخی بخشهای منتشر شده، بهطور کامل با متن واقعی تفاهمنامه منطبق نیست.
اما متن منتشر شده از سوی بلومبرگ شامل چه مفادی است؟
در متن بلومبرگ، توافق از جبهههای درگیری آغاز میشود. بندهای نخست بر پایان همه درگیریها، از جمله در لبنان، تأکید دارند و دو طرف را به خودداری از هرگونه اقدام خصمانه، تهدید یا استفاده از زور علیه یکدیگر ملزم میکنند.
در همان چارچوب، تأکید شده که این اصول در توافق نهایی هم تأیید خواهد شد و سپس نوبت به بخش سیاسی میرسد؛ جایی که ایران و آمریکا باید اصل احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی را رعایت کنند و در امور داخلی یکدیگر مداخله نکنند.
یک بازه ۶۰ روزه هم برای رسیدن به توافق نهایی در نظر گرفته شده است؛ بازهای که در صورت توافق طرفین میتواند تمدید شود.
بخش بعد، رنگ و بوی امنیتی و دریایی دارد و براساس آنچه بلومبرگ ادعا کرده، در پیشنویس آمده است که آمریکا پس از امضای تفاهمنامه باید محاصره دریایی را فوراً پایان دهد و ظرف ۳۰ روز تردد دریایی را به سطح پیش از جنگ بازگرداند.
همزمان پیشبینی شده نیروهای نظامی آمریکا ظرف ۳۰ روز پس از توافق نهایی از مناطق اطراف خارج شوند.
در سوی مقابل، ایران نیز متعهد میشود جریان عبور و مرور کشتیها در خلیج فارس و دریای عمان را در همان بازه به وضعیت پیش از جنگ برگرداند و تردد در تنگه هرمز به سطح پیش از جنگ بازگردد.
این دقیقاً همان نقطهای است که منبع ایرانی آگاه از روند مذاکرات به آن اشاره کرده و از نادقیق بودن آن گفته است.
بند اول و بند مربوط به مربوط به تنگه هرمز که در بلومبرگ آمده مشخصاً نادقیق است و برخی کلیدواژههای مهم در آن نیامده است.- نقل قول منبع نزدیک به تیم مذاکرهکننده
در لایه اقتصادی، متن بلومبرگ از طرحی گسترده برای بازسازی و توسعه ایران سخن میگوید؛ طرحی که آمریکا و شرکای منطقهایاش تدوین خواهند کرد و دستکم ۳۰۰ میلیارد دلار تأمین مالی برای آن در نظر گرفته شده است.
این رقم در متن بهعنوان چارچوب کلی توسعه اقتصادی آمده و قرار است سازوکار اجرایی آن در توافق نهایی مشخص شود.
بلومبرگ همچنین در گزارش دیگری اشاره شده که دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا، این پیشنویس را در نشست گروه هفت با کشورهای عضو در میان گذاشته و درباره امتیازات اقتصادی قابل ارائه پس از توافق گفتوگو کرده است؛ امتیازهایی که شامل باز شدن مسیرهای مالی و اقتصادی در دوره پس از توافق خواهد بود.
در بخش تحریمها نیز آنطور که بلومبرگ نوشته پیشنویس صریح است. آمریکا متعهد میشود همه تحریمهای یکجانبه و چندجانبه، از جمله تحریمهای شورای امنیت، شورای حکام و تحریمهای اولیه و ثانویه را لغو کند.
بلافاصله پس از امضای یادداشت تفاهم، مجوزهای وزارت خزانهداری برای صادرات نفت خام ایران، محصولات پتروشیمی و خدمات مالی و حملونقل صادر میشود.
داراییهای بلوکهشده هم باید آزاد شوند و در اختیار کامل ایران قرار بگیرند، هرچند جدول زمانی مشخصی برای آن تعیین نشده است.
بلومبرگ میگوید که متن منتشر شده مستقیماً به وضعیت ذخایر اورانیوم غنیشده ایران نمیپردازد و فقط میگوید سرنوشت این ذخایر «به طور مناسب در توافق نهایی» و همراه با دیگر مسائل هستهای بررسی خواهد شد.
همین سکوت، برای برخی ناظران، بهمعنای آن است که بخشهای اصلی هنوز باز ماندهاند و متن فعلی بیشتر به یک چارچوب اولیه شباهت دارد تا سندی قطعی.
بلومبرگ به نقل از یک فرد آشنا با محتوای مذاکرات خصوصی این جمله را نقل کرده است:
جزئیات فنی هنوز در حال بررسی است و این نشان میدهد که ممکن است متن دقیق قبل از امضا تغییر کند.
همزمان، یک مقام آمریکایی هم از ورود به جزئیات پیشنویس خودداری و ادعا کرده ایران فقط در صورتی میتواند از مزایای توافق بهرهمند شود که به تعهداتش عمل کند؛ تعهداتی که شامل عدم دستیابی به سلاح هستهای، خنثیسازی مواد غنیشده و اجازه کشتیرانی آزاد در تنگه هرمز است.
روایت آمریکایی در لایه عمومی هم از همین مسیر حرکت کرده است.
ترامپ در نشست گروه هفت ادعا کرده که این توافق «یک توافق انجامشده» است و مانع از توسعه سلاحهای هستهای توسط ایران خواهد شد.
درباره انتشار متن هم روایتها یکدست نیستند. ترامپ گفته متن توافق مدتی پس از مراسم امضای روز جمعه منتشر خواهد شد، در حالی که یک مقام ارشد آمریکایی روز دوشنبه گفته ممکن است ظرف چند روز منتشر شود.
این اختلاف زمانی، همراه با سخن یک منبع نزدیک به تیم مذاکرهکننده ایران که به تسنیم گفته بندهای منتشرشده ناقصاند، تصویری روشن از وضعیت فعلی میسازد: متن رسمی هنوز نیامده، اما هر طرف در حال شکل دادن به روایت خود از توافق است.
این منبع تأکید کرده متن نهایی تفاهمنامه پس از امضا و با توافق طرفین منتشر خواهد شد.
آنچه اکنون پیش روی افکار عمومی قرار دارد، مجموعهای از روایتهای موازی است؛ یک گزارش تایید نشده از چارچوب ۱۴ بندی و در برابر آن، موضعی که بر ناقص بودن برخی بندها و نامشخص بودن متن نهایی تأکید دارد. تا روز جمعه، پاسخ قطعی هنوز روی میز نیست.