شبکه مخفی نفت آمریکا در خلیج فارس؛ رونویسی واشنگتن از فرمول ایران

به گزارش زومان، اگر تنگه هرمز عملاً به منطقه‌ای پرریسک برای نفتکش‌ها تبدیل شده باشد، سؤال مهم این است: نفت خلیج فارس چطور همچنان به بازار جهانی می‌رسد؟ آیا در پشت پرده، یک مسیر جایگزین و کم‌سروصدا در حال کار است؟

رویترز در گزارشی مدعی شده ارتش آمریکا در ماه‌های اخیر هدایت و نظارت بر مجموعه‌ای از عملیات‌های محرمانه انتقال کشتی‌به‌کشتی نفت را برعهده گرفته؛ مأموریتی که هدف آن حفظ جریان صادرات انرژی از خلیج فارس در میانه تنش‌ها و تهدیدهای ایران عنوان شده است.

در این عملیات پیچیده، از پهپادهای هوایی و دریایی در کنار بالگردها استفاده می‌شود تا کاروان‌های نفتکش را به سلامت به سمت سوپرتانکرهای منتظر هدایت کنند.

نکته جالب اینجاست که به روایت رویترز، این مدل انتقال دقیقاً شبیه همان شیوه‌ای است که ایران طی سال‌های تحریم برای دور زدن محدودیت‌های صادراتی به کار گرفته بود: انتقال نفت از یک کشتی به کشتی دیگر در نقاط کم‌حساسیت‌تر دریایی.

به گفته ۱۱ منبع آگاه، دو مرکز اصلی این جابه‌جایی‌ها در آب‌های نزدیک فجیره امارات و بندر صحار عمان شکل گرفته‌اند؛ دو نقطه‌ای که خارج از پرریسک‌ترین محدوده تنگه قرار دارند اما همچنان به آن نزدیک‌اند.

داده‌های کشتیرانی و تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد این عملیات از اوایل ماه مه آغاز شده و دست‌کم ۹۲ کشتی در آن مشارکت داشته‌اند. تنها تا ۱۱ ژوئن، تصاویر ماهواره‌ای از حضور هم‌زمان ۱۷ نفتکش در حال انتقال بار در این مناطق خبر می‌دهد.

یکی از بحث‌برانگیزترین بخش‌های گزارش رویترز به حادثه ۹ ژوئن برمی‌گردد؛ روزی که ایران یک بالگرد آپاچی آمریکایی را سرنگون کرد.

چهار منبع مطلع — از جمله یک مقام سابق آمریکایی — به رویترز گفته‌اند این بالگرد در حال مشارکت در پوشش امنیتی همین عملیات انتقال نفت بوده است. تصاویر ماهواره‌ای همان روز نیز تجمع غیرمعمول چند نفتکش در نزدیکی بندر صحار را ثبت کرده‌اند.

با این حال، پنتاگون این ادعا را رد کرده است. یک مقام دفاعی آمریکا تأکید کرده هیچ‌یک از نیروهای فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) در عملیات انتقال کشتی‌به‌کشتی نفت دخالت ندارند.

اما این عملیات دقیقاً چطور انجام می‌شود؟

طبق روایت منابع امنیتی و پیمانکاران خصوصی، نفتکش‌ها پیش از ورود به منطقه پرتنش در یک نقطه تجمع می‌کنند و سپس با فاصله‌های امنیتی چند کیلومتری پشت سر هم حرکت می‌کنند.

برای کاهش ریسک شناسایی، چراغ‌های کشتی‌ها تا حد ممکن کم‌نور می‌شود و سامانه ردیابی خودکار (AIS) نیز در بسیاری از موارد خاموش می‌ماند؛ روشی که بیشتر به عملیات‌های پنهانی شباهت دارد تا تجارت عادی نفت.

پس از عبور از منطقه حساس، نفتکش‌ها در کنار سوپرتانکرهای عظیم (VLCC) پهلو می‌گیرند و انتقال نفت آغاز می‌شود؛ فرآیندی که گاه تا ۴۰ ساعت طول می‌کشد. سپس کشتی‌های کوچک خالی بازمی‌گردند و نفتکش‌های غول‌پیکر مسیر بازارهای جهانی را در پیش می‌گیرند.

مایکل فرومن رئیس شورای روابط خارجی آمریکا، در یادداشتی نوشت:

این از طنزهای تاریخ است که ایالات متحده اکنون دقیقاً در حال پیاده کردن همان دست‌نویس و تاکتیکی است که پیش از این کشورهایی مثل چین، روسیه، کره شمالی و حتی خود ایران برای دور زدن تحریم‌های واشنگتن و سازمان ملل ابداع کرده بودند.

اشاره او به حرکت چراغ‌خاموش نفتکش‌ها بود؛ موضوعی که ترامپ نیز پس از سرنگونی آپاچی به آن اشاره کرد.

بررسی داده‌ها نشان می‌دهد از اوایل ماه مه تاکنون حدود ۹۰ میلیون بشکه نفت و فرآورده‌های سوختی از طریق این شبکه منتقل شده است؛ رقمی قابل توجه، اما همچنان بسیار کمتر از ظرفیت عادی پیش از بحران.

پیش از جنگ، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور می‌کرد. به بیان دیگر، این شبکه فعلاً بیشتر نقش یک «راه‌حل اضطراری» را بازی می‌کند تا جایگزینی کامل برای مسیر اصلی.

اسناد کشتیرانی فاش می‌کند که بخش عمده‌ای از این نفت ترانزیتی، متعلق به صادرات امارات متحده عربی است و شرکت ملی نفت ابوظبی (ادنوک) یکی از بازیگران اصلی این زنجیره به شمار می‌رود.

شرکت نفتکش کویت نیز در این فرآیند فعال بوده است؛ به طوری که در یکی از شلوغ‌ترین روزهای این عملیات (۶ ژوئن)، حدود ۲.۳ میلیون بشکه نفت خام از یکی از شناورهای کویتی در سواحل صحار تخلیه شد.

نفتکش دریافت‌کننده یعنی "Sea Ruby" پنج روز بعد در سواحل جنوب غربی هند در حال حرکت به سمت چین مشاهده شد.

نوام ریدان پژوهشگر ارشد اندیشکده واشنگتن در حوزه ریسک دریایی، در تحلیل نهایی این وضعیت می‌گوید:

من هیچ راهکار دائمی و پایداری در این مدل نمی‌بینم؛ این صرفاً یک مسکن موقت و اضطراری در یک دوره کاملاً استثنایی و جنگی است.