خط قرمز ترکیه کجای نقشه است؟

به گزارش زومان، اگر تصور می‌کنید تنش میان ترکیه و اسرائیل فقط به مسئله فلسطین محدود می‌شود، شاید تحولات اخیر تصویر متفاوتی پیش روی شما بگذارد. تازه‌ترین درگیری لفظی میان رجب طیب اردوغان و بنیامین نتانیاهو نشان می‌دهد رقابت دو کشور حالا بسیار فراتر رفته و از سوریه و لبنان تا ایران و شرق مدیترانه را دربر گرفته است.

المانیتور این ماجرا را از اظهارات تند رجب طیب اردوغان آغاز می‌کند: رئیس‌جمهور ترکیه این هفته اسرائیل را متهم کرد که با عملیات‌های نظامی خود در سوریه و لبنان و همچنین گسترش ائتلاف‌های منطقه‌ای‌اش در شرق مدیترانه، امنیت ترکیه را تهدید می‌کند.

اردوغان در سخنانی کم‌سابقه تأکید کرد که سوریه و لبنان بخشی از «جغرافیای محبت و برادری» ترکیه هستند و حتی گفت امنیت ترکیه نه از استان هاتای، بلکه از حلب، دمشق و بیروت آغاز می‌شود؛ جمله‌ای که از نگاه بسیاری از ناظران، بازتابی از نگاه راهبردی جدید آنکارا به منطقه است.

اما چرا اردوغان چنین موضعی گرفت؟

اسرائیل در ماه‌های اخیر حملات خود به مواضع حزب‌الله در لبنان را ادامه داده و همزمان در جنوب سوریه نیز اهداف نظامی را هدف قرار داده است. تل‌آویو می‌گوید این حملات واکنشی به تهدیدات امنیتی و حملات علیه غیرنظامیان دروزی بوده که برخی از آن‌ها با ساکنان شمال اسرائیل پیوند خانوادگی دارند.

پاسخ بنیامین نتانیاهو هم تند و بی‌پرده بود.

نخست‌وزیر اسرائیل، اردوغان را «دیکتاتوری یهودستیز» خواند و او را به سرکوب کردها، حمایت از حماس، محدود کردن مخالفان داخلی و زندانی کردن رقبای سیاسی متهم کرد.

کارشناسان معتقدند ماجرا بسیار فراتر از تبادل اتهام‌های سیاسی است و در واقع از رقابت عمیق‌تری میان دو قدرت منطقه‌ای پرده برمی‌دارد؛ رقابتی که بیش از همه در سوریه نمود پیدا کرده است.

برای ترکیه، سوریه دیگر فقط یک همسایه بحران‌زده نیست؛ مسئله‌ای مستقیم برای امنیت ملی است.

آنکارا تلاش می‌کند دولت جدید دمشق را تثبیت کند تا از بازگشت بی‌ثباتی جلوگیری شود؛ چراکه هرج‌ومرج دوباره می‌تواند موج تازه‌ای از پناهجویان را به سمت ترکیه روانه کند. ترکیه در حال حاضر میزبان بیش از ۲.۳ میلیون سوری تحت حمایت موقت است.

از نگاه مقام‌های ترکیه، تضعیف دولت مرکزی سوریه همچنین می‌تواند گروه‌های کرد سوری را تقویت کند؛ گروه‌هایی که آنکارا آن‌ها را تهدیدی علیه امنیت ملی خود می‌داند.

یکی از کارشناسان مؤسسه واشنگتن می‌گوید: «سوریه برای ترکیه خط قرمز است.» به گفته او، تثبیت سوریه بخشی از راهبرد امنیتی ترکیه برای تبدیل یک همسایه دردسرساز به شریکی باثبات است.

اما اسرائیل نگاه متفاوتی دارد.

تل‌آویو از گسترش نفوذ ترکیه در سوریه و نزدیکی آنکارا به دولت موقت احمد الشرع نگران است. این نگرانی تا جایی پیش رفت که اسرائیل در آوریل ۲۰۲۵ چند سایت نظامی در سوریه—که گفته می‌شد ترکیه احتمال استقرار نیرو و پهپاد در آن‌ها را بررسی می‌کند—هدف قرار داد؛ پیامی روشن مبنی بر اینکه حضور نظامی ترکیه در برخی مناطق سوریه برای اسرائیل قابل‌قبول نیست.

نگرانی از احتمال درگیری مستقیم باعث شد ترکیه و اسرائیل در ماه مه سازوکاری برای جلوگیری از برخوردهای ناخواسته نظامی در سوریه ایجاد کنند.

اما رقابت ترکیه و اسرائیل فقط به سوریه ختم نمی‌شود.

یکی از دلایل اصلی افزایش تنش‌ها، به باور برخی تحلیلگران، تلاش اسرائیل برای شکل دادن به نوعی محور ضدترکیه با یونان و قبرس یونانی است.

یونان، اسرائیل و قبرس در دسامبر گذشته برنامه مشترک همکاری دفاعی امضا کردند؛ اقدامی که آنکارا با حساسیت ویژه دنبال می‌کند.

اردوغان نیز بدون نام بردن مستقیم، به این ائتلاف کنایه زد و از «بازیگران کوچکی» سخن گفت که فراتر از اندازه واقعی خود جاه‌طلبی دارند و سوار «قایق اختلاف‌افکنی اسرائیل» شده‌اند.

موضوع قبرس نیز بر حساسیت‌ها افزوده است. ترکیه جمهوری قبرس را به رسمیت نمی‌شناسد و همچنان بیش از ۳۵ هزار نیرو در شمال این جزیره مستقر دارد؛ منطقه‌ای که تنها آنکارا آن را به‌عنوان جمهوری ترک قبرس شمالی به رسمیت شناخته است.

در اسرائیل، برخی سیاستمداران از جمله نفتالی بنت هشدار داده‌اند که ترکیه ممکن است به «ایران جدید» تبدیل شود؛ تهدیدی منطقه‌ای برای امنیت اسرائیل.

اما تحلیلگران می‌گویند عضویت ترکیه در ناتو، چنین مقایسه‌ای را پیچیده می‌کند. قرار است نشست ناتو در ماه ژوئیه در آنکارا برگزار شود؛ رویدادی که احتمالاً موقعیت ژئوپلیتیکی ترکیه را تقویت خواهد کرد و نشان می‌دهد آنکارا همچنان بخشی از ساختار امنیتی غرب است.

با این حال، آیا خطر درگیری مستقیم وجود دارد؟

کارشناسان فعلاً چنین سناریویی را بعید می‌دانند. نه ترکیه و نه اسرائیل در شرایط کنونی تمایلی به رویارویی مستقیم ندارند. اما هشدار می‌دهند ادامه روند فعلی می‌تواند خطرناک باشد؛ زیرا لحن تهدیدآمیز و خصمانه میان دو طرف در حال عادی شدن است، در حالی که مرزهای نفوذ منطقه‌ای آن‌ها نیز هنوز به‌روشنی تعریف نشده است.

به بیان ساده‌تر، شاید جنگی در کار نباشد؛ اما رقابتی که هر روز گسترده‌تر می‌شود، می‌تواند خاورمیانه را وارد مرحله‌ای تازه از تنش کند.