چرا ایران دیگر از جنگ نمیترسد؟ روایت اکونومیست از تهران جدید
اکونومیست در تحلیلی مینویسد چیزی که تا همین چند ماه پیش غیرقابل تصور به نظر میرسید، حالا به بخشی از واقعیت روزمره خاورمیانه تبدیل شده است: آمریکا و اسرائیل به ایران حمله میکنند، ایران یک بالگرد آمریکایی را ساقط میکند، به اسرائیل موشک شلیک میکند و حتی برخی کشورهای عربی منطقه را هدف قرار میدهد.
اگر اخبار منطقه را دنبال کرده باشید، احتمالا متوجه شدهاید که درگیریهای پراکندهای که زمانی «خط قرمز» تلقی میشد، حالا به وضعیتی نیمهعادی تبدیل شدهاند.
هرچند آتشبسی شکننده برای بیش از دو ماه برقرار مانده، اما مذاکرات میان تهران و واشنگتن همچنان در بنبست است و همزمان، نقضهای مکرر آتشبس نیز بیشتر شدهاند.
اما فقط بنبست دیپلماتیک دلیل این بیثباتی نیست. اکونومیست مدعیست ایران امروز نسبت به گذشته جسورتر شده؛ کشوری که برخلاف تصور دونالد ترامپ، نهتنها برای توافق عجله ندارد، بلکه ظاهرا آماده تحمل سطحی از درگیری نظامی هم هست.
ایرانِ محتاط چه شد؟
برای دههها، رهبران جمهوری اسلامی در استفاده مستقیم از نیروی نظامی بسیار محتاط بودند. نسلی که جنگ فرسایشی ایران و عراق را تجربه کرده بود، ترجیح میداد درگیریها از مرزهای ایران دور بماند. به همین دلیل تهران بیشتر روی گروههای نیابتی مانند حزبالله لبنان سرمایهگذاری کرد تا بدون ورود مستقیم به جنگ، نفوذ منطقهای خود را حفظ کند.
اما این رویکرد همیشه مخالفانی داشت. پس از ترور سردار قاسم سلیمانی فرمانده ارشد ایرانی به دستور ترامپ در سال ۲۰۲۰، ایران حملهای محدود و از پیش اعلامشده به پایگاههای آمریکا در عراق انجام داد. در همان زمان، برخی فرماندهان جوانتر معتقد بودند پاسخ ایران بیش از حد محتاطانه است و ممکن است واشنگتن را به حملات بیشتر تشویق کند. آن زمان نظرشان غالب نشد؛ اما بسیاری از مقامهایی که آن تصمیم را گرفتند، امروز دیگر در قدرت نیستند.
تهرانِ جدید؛ پذیرش ریسک بیشتر
اکونومیست معتقد است شش هفته جنگ با آمریکا و اسرائیل، اعتمادبهنفس تازهای به رهبران فعلی ایران داده است. از نگاه تهران، ترامپ تمایلی به بازگشت به جنگی پرهزینه و نامحبوب ندارد. به همین دلیل، حملات محدود به نیروهای آمریکایی در خلیج فارس حالا بیش از آنکه «ریسک غیرقابل قبول» تلقی شود، به ابزاری برای فشار در مذاکرات تبدیل شده است.
این تغییر نگاه، بیش از هر جا در لبنان دیده میشود. حزبالله قرار بود در صورت حمله اسرائیل به ایران، نقش سپر دفاعی تهران را بازی کند. اما حالا معادله تا حدی برعکس شده: این ایران است که برای حفاظت از حزبالله وارد عمل میشود.
آیا ایران واقعاً اسرائیل را بازدارنده کرده؟
شاید این سؤال برای شما هم مطرح شده باشد: آیا تهران توانسته اسرائیل را از حمله منصرف کند؟
اکونومیست در پاسخ خود اینگونه مدعی میشود: نه، دستکم فعلا نه.
ایران هشدار داده بود حمله اسرائیل به بیروت بیپاسخ نمیماند. اما اسرائیل باز هم بیروت را هدف گرفت. تهران هم طبق تهدیدش پاسخ داد و موشکهایی به اسرائیل شلیک کرد، اما این حملات خسارت جدی به بار نیاورد. شاید ایران عمداً سطح حمله را کنترل کرده تا آتشبس کاملاً فرو نپاشد؛ اما نتیجه نهایی برای تهران چندان مطلوب نبود.
ترامپ؛ میان فشار و عقبنشینی
اما در برابر آمریکا، شرایط کمی متفاوت بوده است. بسته شدن تنگه هرمز و حملات موشکی و پهپادی به کشورهای خلیج فارس، در نهایت ترامپ را به پذیرش آتشبس در ماه آوریل سوق داد.
اکونومیست مینویسد که از آن زمان، ایران روی طنابی باریک حرکت میکند: از یکسو میخواهد آنقدر فشار وارد کند که ترامپ برای توافق امتیاز بیشتری بدهد، اما از سوی دیگر نمیخواهد کار به جایی برسد که رئیسجمهور آمریکا دیپلماسی را کنار بگذارد و دوباره سراغ جنگ برود.
برای مثال، نهم ژوئن ایران یک بالگرد آپاچی آمریکایی را بر فراز هرمز ساقط کرد. پاسخ ترامپ حمله به سامانههای پدافندی ایران بود؛ سامانههایی که او پیشتر مدعی شده بود «صددرصد نابود شدهاند». بعد از آن، ایران بار دیگر پایگاههای آمریکا در بحرین و کویت را هدف قرار داد.