بدترین توافق یا بدترین جنگ؟ ترامپ در تله سه‌گانه

نشریه اکونومیست در تحلیلی به اظهارات دونالد ترامپ اشاره می‌کند که همواره از «شکست کامل» ایران سخن می‌گوید. این نشریه اما می‌گوید که واقعیت میدان، تصویر پیچیده‌تری را نشان می‌دهد؛ تصویری که شاید رئیس‌جمهور آمریکا را ناچار کند برخلاف شعارهایش، به توافقی تن دهد که حتی از وضعیت پیش از جنگ نیز ضعیف‌تر است.

ترامپ دهم ژوئن بار دیگر مدعی شد ایران «کاملاً شکست خورده» است. اکونومیست می‌نویسد که اگر کمی از لحن پرهیاهوی ترامپ فاصله بگیریم، پرسش مهم‌تری مطرح می‌شود: آیا واقعاً ایران در موضع ضعف قرار دارد؟

اکونومیست استدلال می‌کند که با وجود بیش از ۱۰۰ روز بمباران و محاصره از سوی آمریکا و اسرائیل، نشانه‌ها چیز دیگری می‌گویند. ایران نه‌تنها عقب ننشسته، بلکه در روزهای گذشته یک بالگرد آمریکایی را سرنگون کرده و موشک‌هایی هم به‌سمت کشورهای خلیج فارس و اسرائیل شلیک کرده است. به بیان دیگر، تهران ظاهراً تلاش می‌کند این پیام را بدهد که هنوز آماده افزایش تنش است. اکونومیست در ادامه اینگونه فرض می‌کند: گویی ایران می‌خواهد ترامپ را به سمت انتخابی دشوار هل دهد؛ ادامه آتش‌بس شکننده یا بازگشت به جنگی تمام‌عیار.

به نوشته اکونومیست، رئیس‌جمهور آمریکا اکنون درگیر سه بحران هم‌زمان است.

• نخست، ایران با تهدید نفتکش‌ها در تنگه هرمز، عملاً جریان انرژی جهان را تحت فشار گذاشته است.
• دوم، اسرائیل برخلاف خواست ترامپ همچنان به حملات خود در لبنان ادامه می‌دهد؛ موضوعی که نشان می‌دهد کاخ سفید حتی بر نزدیک‌ترین متحدش نیز کنترل کامل ندارد.
• سوم، جریان‌های تندرو در آمریکا از ترامپ می‌خواهند جنگ را گسترش دهد و اهدافی بلندپروازانه—و از نگاه این نشریه غیرواقع‌بینانه—را دنبال کند.

اما مشکل اینجاست: هیچ‌کدام از این مسیرها راه‌حل آسانی ندارند و بحرانی که با آغاز جنگ شکل گرفته، احتمالاً خیلی طولانی‌تر از چیزی که بازارها تصور می‌کنند ادامه خواهد یافت. به همین دلیل، اکونومیست هشدار می‌دهد جهان باید خود را برای قیمت‌های بالاتر انرژی آماده کند.

درون ایران، تصویر چندان شفاف نیست؛ اکونومیست با این گزاره، می‌گوید نشانه‌ها حاکی از آن است که جنگ، موقعیت برخی جریان‌ها ازجمله سپاه پاسداران را تقویت کرده است. مردم با مشکلات اقتصادی، خاموشی‌ها و فشارهای معیشتی روبه‌رو هستند، اما حملات اخیر نشان می‌دهد تصمیم‌گیران ایرانی فعلاً ترجیح می‌دهند خطر بازگشت به جنگ را بپذیرند تا اینکه توافقی مطابق خواسته‌های ترامپ امضا کنند.

در همین حال، ترامپ سعی کرده شدت این حملات را کم‌اهمیت جلوه دهد؛ شاید به این امید که هنوز راهی برای رسیدن به توافق باقی مانده باشد.

اگر هم معادله به‌اندازه کافی پیچیده نبود، اسرائیل آن را دشوارتر کرده است. اکونومیست با اشاره به این موضوع توضیح می‌دهد: ترامپ برای هموار کردن مسیر توافق با ایران، از بنیامین نتانیاهو خواسته حملات علیه حزب‌الله لبنان را کاهش دهد و حتی گزارش‌هایی وجود دارد که او حمله به بیروت را وتو کرده است. با این حال، نخست‌وزیر اسرائیل ظاهراً مسیر خودش را می‌رود و دامنه حضور نظامی اسرائیل در جنوب لبنان گسترش یافته است.

چرا؟

پاسخ اکونومیست این است: چون نتانیاهو در آستانه انتخابات می‌خواهد چهره‌ای سرسخت از خود نشان دهد. نتیجه، تماس‌های تلفنی پرتنش میان دو متحدی است که حالا بیش از همیشه اختلافاتشان آشکار شده؛ شکافی که به نوشته اکونومیست، تندروهای تهران با رضایت آن را تماشا می‌کنند.

در واشنگتن، برخی چهره‌های تندرو خواهان حمله گسترده‌تر به ایران، از جمله زیرساخت‌های نفتی این کشور هستند. تصور آن‌ها این است که چنین فشاری ایران را مجبور می‌کند برنامه هسته‌ای‌اش را متوقف کند، ذخایر اورانیوم غنی‌شده را تحویل دهد و عبور کشتی‌ها از هرمز را از سر بگیرد.

اما اکونومیست این نگاه را غیرواقع‌بینانه می‌داند. دلیلش هم این است: ایران همچنان اهرم قدرتمندی بر تنگه هرمز دارد و تشدید جنگ ممکن است بحران انرژی را به سطحی بسیار خطرناک برساند.

به نوشته اکونومیست،‌ فعلاً بازارها آرام‌تر از حد انتظار واکنش نشان داده‌اند، چون کشورهایی مثل چین مصرف را کنترل کرده‌اند، آمریکا تولید را بالا برده و برخی دولت‌ها از ذخایر استراتژیک خود استفاده کرده‌اند. اما این وضعیت دائمی نیست. با افزایش تقاضای سوخت در تابستان و کاهش ذخایر تا پاییز، فشار انرژی می‌تواند بسیار شدیدتر شود.

به باور اکونومیست، در نهایت ترامپ چاره‌ای جز توافق با ایران ندارد؛ اما نه توافقی ایده‌آل.

این نشریه می‌گوید رئیس‌جمهور آمریکا باید رؤیای بازگشت به شرایط پیش از جنگ—یا حتی توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ دوران باراک اوباما را—فراموش کند. از نظر اکونومیست،‌ بهترین سناریوی ممکن، یک توافق موقت و شکننده است: بازگشایی تنگه هرمز در ازای تمدید آتش‌بس؛ توافقی که شاید اگر خوش‌شانس باشند، دائمی شود.

چنین توافقی احتمالاً نیازمند مشوق‌های اقتصادی برای ایران خواهد بود و موضوع برنامه هسته‌ای تهران هم به آینده موکول می‌شود. اکونومیست می‌نویسد: بله، این برای آمریکا توافقی تحقیرآمیز و بی‌ثبات به نظر می‌رسد؛ اما هنوز از هر گزینه محتمل دیگر کم‌هزینه‌تر است. در نهایت، جنگی که ترامپ امیدوار بود به نمایش قدرت آمریکا تبدیل شود، حالا ممکن است او را به پذیرش توافقی وادار کند که چند ماه پیش حاضر نبود حتی درباره‌اش فکر کند.