چرا نفت قیمت ۲۰۰ دلار را ندید؟

به گزارش زومان به نقل از بلومبرگ، بیش از سه ماه است که تنگه هرمز عملاً بسته مانده و همین وضعیت، بزرگ‌ترین شوک عرضه نفت در تاریخ را رقم زده است. اما قیمت نفت خام زیر ۱۰۰ دلار مانده و پیش‌بینی‌هایی که از رسیدن بهای نفت به ۲۰۰ دلار خبر می‌دادند، فعلاً محقق نشده‌اند. بازار تکان خورد، اما فرو نریخت.

این مهار نسبی نتیجه مجموعه‌ای از عوامل است: صادرات آمریکا، افت ناگهانی تقاضای چین و جابه‌جایی اندک اما پیوسته محموله‌های نفت از مسیر هرمز و مازاد نفت جهان پیش از جنگ، بخشی از ضربه را جذب کرد.

اما پرسش اصلی اینجاست: کدام عامل، وزن بیشتری در جلوگیری از رشد قیمت‌ها داشت؟

نوسانات بازار توجه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، را هم جلب کرده است. او چندی پیش در این باره گفت:

مردم فکر می‌کردند اوضاع خیلی بد خواهد شد. امروز قیمت هر بشکه ۹۶ دلار است، در حالی که پیش‌بینی می‌شد ۳۰۰ دلار شود.

کاهش شدید تقاضای چین، بزرگ‌ترین واردکننده نفت جهان، یکی از غافلگیری‌های اصلی این دوره بود. داده‌های شرکت ورتکسا نشان می‌دهد واردات نفت چین در ماه مه حدود ۴۰ درصد نسبت به سال گذشته کاهش یافته؛ رقمی که بخش قابل توجهی از نفت از دست رفته را جبران کرده.

این افت، فقط یک عدد نیست؛ سیگنالی است از جابه‌جایی فشار در قلب بازار جهانی.

در همین فاصله، آمریکا به کشوری کلیدی در کنترل عرضه نفت جهان تبدیل شده است. صادرات نفت و فرآورده‌های سوختی ایالات متحده در ماه مه بیش از دو میلیون بشکه در روز بالاتر از متوسط سال گذشته بوده است.

این رشد صادراتی، در کنار افت خرید چین، نقطه اتکای تازه‌ای برای بازار ساخته است. آیا همین دو متغیر کافی بوده‌اند تا شوک هرمز را مهار کنند؟

پاسخ در یک کلمه خلاصه می‌شود: خیر.

دولت‌های جهان هم با آزادسازی ذخایر استراتژیک و استفاده از مسیرهای جایگزین صادرات خلیج فارس، پازل کاهش فشار کمبود را کامل کردند.

حتی با وجود خطرات نظامی، برخی نفتکش‌ها از تنگه عبور کرده‌اند و روش‌هایی پیچیده برای دور زدن تهدیدها به کار گرفته‌اند؛ جریان کالا متوقف نشده، فقط کند و پرهزینه شده است.

ماریا آنجلیکوسیس، مدیرعامل گروه آن‌جِلیکوسیس و بزرگ‌ترین مالک کشتی‌های یونان، درباره انعطاف‌پذیری بازار گفت:

در بیش از سه ماه گذشته، جهان به شکل عجیبی توانسته سرپا بماند؛ قیمت‌ها بالا رفته، اما نه به حدی که انتظار می‌رفت.

تولید نفت آمریکا به رکوردهای تاریخی رسیده و انقلاب شیل این کشور را به صادرکننده خالص نفت و فرآورده‌های پالایشی تبدیل کرده است. همین فراوانی انرژی، دست ترامپ را برای تصمیم‌های ژئوپلیتیک جسورانه بازتر کرده؛ از جمله تحریم و مصادره نفت ونزوئلا.

این پیوند میان تولید داخلی و سیاست خارجی، یکی از لایه‌های کم‌سروصدای این بحران است.

دولت ترامپ با آزادسازی ذخایر اضطراری هم به تثبیت بازار کمک کرده و تقریباً نیمی از این نفت به اروپا و دیگر مقصدهای خارجی صادر شده است.

در کنار آن، ترکیب صادرات آمریکا و کاهش خرید چین باعث شد شاخص جهانی نفت برنت، پس از رسیدن به بالای ۱۴۰ دلار در اوج جنگ، دوباره به زیر ۱۰۰ دلار برگردد. بازار آرام نشده؛ فقط از لبه پرتگاه کمی عقب کشیده است.

با وجود این آرامش نسبی، کاهش ذخایر نفتی در آمریکا نشان می‌دهد حتی اختلالات کوچک هم می‌توانند قیمت‌ها را به‌شدت بالا ببرند. این همان نقطه شکنندگی است که معامله‌گران و سیاست‌گذاران همچنان زیر نظر دارند. نفت ارزان‌تر شده، اما ریسک از بین نرفته است.

گریگ شارنو، مدیر پرتفوی کالای شرکت مدیریت سرمایه‌گذاری پسیفیک، درباره این وضعیت هشدار می‌دهد:

بازار هر هفته تقریباً ۷۰ تا ۸۰ میلیون بشکه انعطاف‌پذیری خود را از دست می‌دهد و نمی‌توان این روند را برای همیشه ادامه داد.

بازگشت چین به سطح خرید پیش از جنگ ایران، کلید پیش‌بینی رشد بعدی قیمت است. کاهش تقاضای داخلی و تولید مواد شیمیایی از منابع جایگزین در این کشور نیز مصرف نفت را محدود کرده و فشار بر بازار را کاهش داده است. اما هر تغییر در این الگو، می‌تواند تراز فعلی را بر هم بزند.

اینجا یک مکث مهم وجود دارد: اگر چین دوباره به خرید پیشین برگردد، بازار چه واکنشی نشان می‌دهد؟ پاسخ این پرسش، به‌طور مستقیم به رفتار عرضه و سطح ذخایر گره خورده است.

در روزهای اولیه جنگ، خط لوله شرق-غرب عربستان و مسیرهای جایگزین امارات، بازار را نجات دادند. با وجود خطرات، برخی نفتکش‌ها از تنگه عبور کردند. اکنون ترددها به دو یا سه نفتکش در روز کاهش یافته، در حالی که پیش از جنگ حدود ۱۰۰ نفتکش روزانه عبور می‌کردند. این افت، تصویر روشنی از فشار عملیاتی بر مسیر هرمز است.

یک مقام آگاه آمریکایی می‌گوید تقریباً هزار کشتی تجاری در دو ماه اخیر عبور کرده‌اند، اما کارشناسان می‌گویند برای بازگشت کامل بازار، دست‌کم ۲۰ نفتکش در هفته لازم است و تا توافق پایدار آمریکا–ایران، این سطح دسترسی عملی نیست.

ترامپ با فشار دیپلماتیک توانسته روند صعودی قیمت‌ها را کنترل کند، اما بازار همچنان آسیب‌پذیر است. حتی با بازگشت تولید، خلأ یک میلیارد بشکه نفت هنوز احساس می‌شود و بدون توافق صلح پایدار، امکان افزایش شدید قیمت‌ها وجود دارد. بازار فعلاً ایستاده است؛ نه آرام، نه ایمن.