آمریکا از ایران دقیقاً چه میخواهد؟
به گزارش زومان، نیویورک تایمز در مطلبی نوشت: در حالی که آتشبس بسیار شکننده به نظر میرسد و در این سو، مذاکرات میان ایران و آمریکا نیز در نوسان است، اما این گفتوگوها به مرحلهای رسیده که مسیرهای احتمالی برای حل مسائل دشوار مربوط به برنامه هستهای ایران ترسیم شده است.
در روزهایی پیش از دور تازه تشدید درگیریها در خاورمیانه، دستیاران دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا با تهران درباره چهار عنصر اصلی یک توافق هستهای مذاکره میکردند؛ توافقی که به ادعای مقامهای آمریکایی میتواند برنامه هستهای ایران را حدود ۱۵ سال متوقف کند.
این روزنامه به نقل از مقامهای آمریکایی و دیپلماتهایی که در جریان مذاکرات محرمانه قرار گرفتهاند نوشت که این گفتوگوها فراتر از بحث درباره بازگشایی تنگه هرمز پیش رفته است؛ گذرگاهی که ایران طی ۱۰۱ روز گذشته تقریباً آن را بسته نگه داشته است.
نتیجه این مذاکرات چیزی است که مقامهای آمریکایی آن را «چارچوب مبهم یک توافق» توصیف میکنند؛ البته به شرط آنکه مذاکرات مفصلتری که قرار است تابستان امسال در سوئیس برگزار شود، به شکست کشانده نشود.
مشخص نیست تحولات اخیر، از جمله اظهارات دیروز ترامپ مبنی بر اینکه ایران یک بالگرد آمریکایی را نزدیک تنگه هرمز سرنگون کرده و آمریکا باید پاسخ دهد، چه تأثیری بر این مذاکرات خواهد گذاشت.
چهار محور اصلی مذاکرات هستهای
نیویورک تایمز به نقل از مقامها و دیپلماتها، چهار موضوع اصلی در مذاکرات آمریکا و ایران را اینگونه اعلام کرد:
۱. توقف طولانیمدت غنیسازی اورانیوم
ایالات متحده ماههاست از ایران خواسته است که دستکم برای ۲۰ سال هیچ غنیسازی اورانیومی انجام ندهد.
به نوشته نیویورک تایمز ایران در مقابل توقف ۱۰ ساله را پیشنهاد داده است، اما مقامهای آمریکایی معتقدند که تهران ممکن است در نهایت با ۱۵ سال موافقت کند.
در مراحل ابتدایی درگیری، ترامپ گفته بود ممنوعیت ۲۰ ساله هم کافی نیست، اما در ۱۵ مه در هواپیمای ایر فورس وان به خبرنگاران گفت اگر «واقعاً ۲۰ سال» باشد آن را میپذیرد. هنوز مشخص نیست که او ۱۵ سال را خواهد پذیرفت یا نه.
۲. رقیقسازی ذخایر اورانیوم غنیشده ایران
بر اساس گفته دو مقام آمریکایی آگاه از مذاکرات، ایالات متحده قصد دارد با همکاری آژانس بینالمللی انرژی اتمی ذخایر اورانیوم غنیشده ایران را رقیقسازی کند.
مقامهای آمریکایی تصور میکنند که در مدیریت این مواد هستهای نقش فعالی داشته باشند؛ موضوعی که ایران همواره با آن مخالفت کرده است. مقامهای ایرانی گفتهاند آمریکا فقط نقش ناظر خواهد داشت.
وزیر خارجه آمریکا مارکو روبیو بارها گفته است هر توافقی باید شامل تمام ۱۱ تن اورانیوم غنیشده ایران باشد، نه فقط نیم تن سوخت نزدیک به درجه تسلیحاتی.
ایران هنوز بهطور علنی اعلام نکرده که آیا حاضر است کل ذخیره موجود خود را کنار بگذارد یا نه.
اما اگر اورانیومها در داخل کشور رقیق شوند و از کشور خارج نشوند، رهبران ایران میتوانند بگویند همچنان مالک این سوخت هستند.
ترامپ در مصاحبهای با برنامه Meet the Press گفته بود:
ما آن را خارج میکنیم و نابود میکنیم، چه در همان محل باشد چه خارج از آن.
۳. برچیدن تأسیسات هستهای ایران
این روزنامه در ادامه نوشت که آمریکا خواستار آن است که ایران سه سایت اصلی هستهای خود در نطنز، فردو و اصفهان را برچیند.
ایالات متحده حدود یک سال پیش در عملیات موسوم به «چکش نیمهشب» هر سه سایت را هدف قرار داد و خساراتی به آنها وارد کرد.
به ادعای نیویورک تایمز ایران درباره برچیدن دو سایت گفتوگو کرده اما اصرار دارد یک تأسیسات باز بماند تا نشان دهد از آنچه «حق غنیسازی» میداند صرفنظر نکرده است.
نویسنده این گزارش مدعی است که این مسئله میتواند مشکلساز شود؛ زیرا منتقدان توافق هستهای دوران اوباما به این موضوع اشاره میکردند که سایت زیرزمینی فردو بسته نشد و بعدها دوباره برای تولید سوخت نزدیک به درجه تسلیحاتی فعال شد.
باز ماندن یک سایت نیز میتواند مشکل مشابهی ایجاد کند، مگر آنکه فعالیت آن در سطح زمین باشد تا در صورت آغاز فعالیت تسلیحاتی، بهراحتی هدف حمله قرار گیرد.
۴. بازرسیهای فوری و بدون اطلاع قبلی
آمریکا میخواهد بازرسان بینالمللی بتوانند در هر زمان و هر مکان در داخل ایران بازرسی انجام دهند.
اگر ایران با این چهار محدودیت موافقت کند، این توافق نسبت به برخی امتیازاتی که در توافق ۲۰۱۵ دوران اوباما گرفته شد، پیشرفت قابل توجهی محسوب خواهد شد.
اما این توافق در عمل کاملاً به همکاری ایران در هر مرحله وابسته خواهد بود؛ از جمله هدایت بازرسان بینالمللی و تجهیزات غربی به سایت اصفهان که گمان میرود بیشتر ذخایر اورانیوم ۶۰ درصدی ایران در آنجا و در عمق زمین نگهداری میشود.
وضعیت شکننده مذاکرات
مذاکرات در شرایطی حساس قرار دارد. ایران و اسرائیل در یکشنبه و دوشنبه به تبادل آتش پرداختند و ترامپ نیز اعلام کرد یک بالگرد آپاچی آمریکا در نزدیکی عمان سرنگون شده است.
با این حال، سفر هفته گذشته استیو ویتکاف فرستاده ویژه ترامپ و جرد کوشنر به آزمایشگاه فوقمحرمانه هستهای اوکریج در تنسی نشان میدهد آمریکا در حال آمادهسازی برای نحوه مدیریت و خنثیسازی ۱۱ تن اورانیوم غنیشده ایران در صورت دستیابی به توافق نهایی است.
اختلافات بر سر داراییهای بلوکهشده
یکی از مسائل مهم اختلافی این است که چه زمانی ایران به بخشی از حدود ۲۵ میلیارد دلار دارایی مسدود شده خود دسترسی پیدا کند و ایران خواهان آزادسازی سریع بخش بزرگی از این پول است.
محسن رضایی، مشاور نظامی رهبر ایران، به سیانان گفته است:
اگر او میخواهد با ایران به توافق برسد، این ۲۴ میلیارد دلار آزمون اعتماد است. این پول ماست، نه پول آمریکا.
اما مذاکرهکنندگان آمریکایی تأکید دارند که این پول باید به صورت پرداختهای مرحلهای آزاد شود؛ همزمان با اجرای تعهدات ایران، از جمله بازگشایی تنگه هرمز به روی همه کشتیها.
نقش تماسهای دیپلماتیک در جلوگیری از تشدید درگیری
دو مقام آمریکایی گفتند کانال ارتباطی میان عباس عراقچی و استیو ویتکاف نقش مهمی در کاهش تنشهای یکشنبه شب و دوشنبه داشت.
ویتکاف پیامهایی به ایران منتقل کرد و خواستار خودداری از تشدید حملات موشکی با اسرائیل شد. این تماسها به گفته مقامها در تصمیم ایران برای توقف حملات به اسرائیل مؤثر بود. سپس ترامپ به نتانیاهو فشار آورد تا حمله برنامهریزیشده به داخل ایران را لغو کند.
نیویورک تایمز نوشت که در حال حاضر مشخص نیست با توجه به پاسخ آمریکا به سرنگونی بالگرد، مذاکرات هستهای دوباره از همان نقطه — یعنی در آستانه توافق — ادامه خواهد یافت یا بار دیگر متوقف خواهد شد.
برخی مقامهای کاخ سفید خوشبین هستند که درگیری اخیر تنها وقفهای کوتاه بوده و مذاکرات فنی درباره برنامه هستهای ایران ممکن است تا اواسط ژوئن در سوئیس آغاز شود.