به گزارش زومان به نقل از المانیتور، کارشناسان میگویند جنگ میان آمریکا، اسرائیل و ایران همزمان اثرات متفاوتی بر موقعیت عمان گذاشته است؛ در حالی که جایگاه دیپلماتیک مسقط تا حدی تضعیف شده، برخی شاخصهای اقتصادی این کشور در مسیر تقویت قرار گرفتهاند.
بسته شدن تنگه هرمز در جریان این درگیریها توجه بیشتری را به موقعیت جغرافیایی عمان جلب کرده است. این تحول باعث شده بحث درباره مسیرهای جایگزین تجاری در خلیج فارس و اطراف آن جدیتر مطرح شود.
در همین چارچوب، سوم ژوئن عبدالقادر اورالوغلو، وزیر حملونقل و زیرساخت ترکیه، اعلام کرد آنکارا قصد دارد راهآهن تاریخی حجاز را نوسازی کرده و در ادامه آن را تا عمان گسترش دهد؛ طرحی که در صورت اجرا میتواند مسیری جایگزین برای عبور از تنگه هرمز ایجاد کند. هرچند عملی شدن این پروژه هنوز محل بحث است، اما مطرح شدن آن نشاندهنده افزایش اهمیت عمان در مسیرهای تجاری منطقهای در شرایط اختلالات دریایی است.
همزمان، مسقط با فشارهای سیاسی ناشی از جنگ نیز روبهرو شده است. حدود یک هفته پیش از طرح این پروژه، دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا، هشدار داده بود اگر عمان با تلاشهای ایران برای کنترل عبور کشتیها در تنگه هرمز همکاری کند «عمان را منفجر خواهد کرد».
این شرایط روابط عمان با آمریکا را تحت فشار قرار داده و نقش سنتی این کشور بهعنوان میانجی را تا حدی کمرنگ کرده است؛ بهگونهای که پاکستان جایگزین مسقط در میزبانی مذاکرات میان آمریکا و ایران شده است. در عین حال، اهمیت عمان بهعنوان صادرکننده انرژی، مرکز لجستیکی و مسیر اتصال اقتصادهای خلیج فارس به اقیانوس هند افزایش یافته است.
یکی از عوامل این وضعیت موقعیت جغرافیایی عمان است. برخلاف بسیاری از کشورهای خلیج فارس، بنادر و زیرساختهای انرژی این کشور خارج از تنگه هرمز قرار دارند و همین موضوع باعث شده صادرات آن حتی در شرایط اختلال در این مسیر ادامه پیدا کند.
سال گذشته عمان حدود یک میلیون بشکه نفت در روز تولید میکرد و در میان تولیدکنندگان خلیج فارس در ردههای پایینتر قرار داشت. اما با اختلال در صادرات دیگر تولیدکنندگان منطقه، عمان توانسته نفت خود را با قیمتهای بالاتر عرضه کند.
صندوق بینالمللی پول در آوریل پیشبینی کرد اقتصاد عمان در سال ۲۰۲۶ حدود ۳.۵ درصد رشد کند؛ نرخی که از نظر این نهاد بالاترین رشد در میان کشورهای شورای همکاری خلیج فارس خواهد بود.
در همین حال، جنگ روند تبدیل عمان به یک مرکز لجستیکی منطقهای را نیز سرعت بخشیده است. برخی کشورهای منطقه که با اختلال در مسیرهای دریایی مواجه شدهاند تلاش کردهاند بخشی از تجارت خود را از طریق مسیرهای زمینی به بنادر عمان منتقل کنند.
جاستین الکساندر، مدیر مؤسسه «خلیج اکونومیکس»، به المانیتور گفت:
این جنگ در حال تقویت فوقالعاده اتصال لجستیکی عمان با امارات و عربستان سعودی است. با این حال، جنگ ارزش عمان را بهعنوان مسیر جایگزین برای دور زدن هرمز برجسته کرده و به تسریع روندهای گمرکی و جذب سرمایهگذاریهای بیشتر کمک کرده است.
کارشناسان میگویند مشخص نیست این مزایا تا چه اندازه پایدار خواهند بود، اما ایجاد پیوندهای لجستیکی جدید میتواند در بلندمدت نیز به تجارت منطقه کمک کند.
الکساندر گفت:
این یکپارچگی باید مزایای بلندمدتی ایجاد کند که حتی پس از بازگشایی تنگه هرمز نیز ادامه یابد.
در عین حال، فردریک اشنایدر، پژوهشگر ارشد شورای خاورمیانه در امور جهانی، معتقد است بخشی از مزایای اقتصادی ممکن است با بازگشت شرایط عادی در مسیرهای دریایی کاهش یابد، اما برخی تغییرات ماندگار خواهند بود.
او گفت سرمایهگذاران اکنون احتمال بازگشت تنشها در آینده را در محاسبات خود لحاظ میکنند و ممکن است عمان را بهدلیل موقعیت بیطرفانه و دسترسی مستقیم به دریای عرب ترجیح دهند.
با وجود این، انتظار نمیرود عمان جهشی مشابه برخی اقتصادهای بزرگتر خلیج فارس تجربه کند. به گفته اشنایدر، سیاست اقتصادی این کشور محتاطانهتر از کشورهایی مانند عربستان و امارات است و تمایل چندانی به توسعه سریع مبتنی بر ساختوساز و گردشگری گسترده ندارد.
در سالهای گذشته عمان تلاش کرده با سرمایهگذاری در بنادر دقم، صلاله و صحار، مناطق صنعتی و شبکههای حملونقل، اقتصاد خود را متنوع کند و از وابستگی به نفت بکاهد؛ روندی که جنگ اخیر توجه بیشتری را به آن جلب کرده است.
در حوزه سیاسی اما شرایط پیچیدهتر شده است. عمان سالها با سیاست خارجی مبتنی بر بیطرفی و گفتوگو شناخته میشد و در عین روابط نزدیک با واشینگتن، ارتباط کاری با تهران را نیز حفظ کرده بود.
پیش از حمله آمریکا و اسرائیل، مسقط حتی میزبان مذاکرات آمریکا و ایران در ژنو در اوایل سال ۲۰۲۶ بود. اما اکنون حفظ این توازن دشوارتر شده است.
در ۲۷ مه، دولت ترامپ عمان را به بمباران و تحریم تهدید کرد. این هشدار پس از گزارشهایی مطرح شد که مدعی بودند ممکن است مسقط همراه با ایران برای عبور کشتیها از هرمز عوارض تعیین کند؛ ادعایی که عمان آن را رد کرده است.
برخی تحلیلگران این اظهارات را بخشی از سبک گفتاری ترامپ میدانند، اما معتقدند نشان میدهد تحمل واشنگتن نسبت به مواضع میانهروانه در قبال ایران کاهش یافته است.
در همین حال برخی کشورهای خلیج فارس نیز توجه کردهاند که عمان حتی با وجود حملات ایران به زیرساختهای منطقه، موضع بیطرفانه خود را حفظ کرده است.
در نتیجه این تحولات، نقش میانجیگری سنتی عمان تا حدی تضعیف شده و پاکستان میزبان مذاکرات میان طرفهای درگیر شده است.
با این حال برخی تحلیلگران معتقدند این تغییر ممکن است موقتی باشد. گریگوری آفتاندیلیان، پژوهشگر مرکز عربی واشنگتن، گفت:
از نظر سیاسی، عمان به دلیل بیطرفی خود در این درگیری کمی در روابط با ایالات متحده و برخی کشورهای عربی خلیج فارس آسیب خواهد دید، اما به نظر من این کاهش جایگاه کوتاهمدت خواهد بود.
فردریک اشنایدر نیز معتقد است این وضعیت لزوماً به معنای پایان نقش عمان بهعنوان بازیگری بیطرف در منطقه نیست.
او گفت:
فکر نمیکنم این به معنای پایان نقش عمان بهعنوان “سوئیس خلیج فارس” باشد. اینکه اکنون پاکستان مسئول کمک به پایان دادن به جنگ شده احتمالاً در مسقط با نوعی آسودگی خاطر همراه بوده است.