ترامپ در نقش میانجی؛ اسرائیل در نقش جنگجو؟
به گزارش زومان، دور تازه حملات متقابل ایران و اسرائیل که از شامگاه امروز یکشنبه آغاز شده بود، پس از چند ساعت درگیری فشرده فعلاً متوقف شده؛ اما این آرامش نسبی، بیش از آنکه نشانه پایان بحران باشد، بار دیگر شکنندگی آتشبس اخیر را آشکار کرده است. حملات متقابل که از شامگاه یکشنبه آغاز شد، بار دیگر آتشبس شکننده اخیر را زیر سؤال برد. فضای امنیتی منطقه متلاطم شد، قیمت نفت واکنش نشان داد و دوباره این پرسش قدیمی به مرکز توجه برگشت: آیا خاورمیانه در آستانه دور تازهای از تنش قرار گرفته است؟
در این میان، نامی که این بار بهعنوان «میانجی» مطرح شد، دونالد ترامپ بود.
رئیسجمهور آمریکا که در هفتههای گذشته تلاش کرده نقش کنترلکننده بحران را ایفا کند و این بار هم وارد میدان شد. شبکه ۱۲ اسرائیل گزارش داده که تلآویو در نهایت با درخواست ترامپ برای توقف حملات موافقت کرده است.
اما این مداخله یک سؤال مهمتر را بهوجود آورده: آیا ترامپ واقعاً میتواند جلوی تشدید درگیری را بگیرد؟ یا حتی نفوذ او بر بنیامین نتانیاهو هم محدودتر از چیزی است که به نظر میرسد؟
تماسهای پرتنش؛ پشت پرده رابطه ترامپ و نتانیاهو چیست؟
نشریه نیویورک تایمز در گزارشی مینویسد تنش اخیر، اختلافات پنهان میان ترامپ و نتانیاهو را دوباره آشکار کرده؛ ترامپ در روزهای اخیر نهتنها از رفتار نخستوزیر اسرائیل ابراز ناراحتی کرده، بلکه طبق گزارشها در یکی از تماسهای تلفنی، او را «دیوانه» خطاب کرده است. با این حال رئیسجمهور آمریکا همچنان در موضعگیریهای علنی تلاش میکند رابطهاش با نتانیاهو را «نزدیک و سازنده» توصیف کند.
این تناقض چه معنایی دارد؟ شاید پاسخ را باید در معادلهای بزرگتر جستوجو کرد.
ترامپ از یک سو میخواهد نقش میانجی میان ایران و اسرائیل را حفظ کند و از سوی دیگر، نمیخواهد بحران منطقهای قیمت انرژی را بیش از این بالا ببرد؛ بحرانی که میتواند به اقتصاد آمریکا و فضای سیاسی داخلی او آسیب بزند.
ترامپ حتی گفته امیدوار است روزی با آیتالله مجتبی خامنهای دیدار کند؛ ایدهای که فعلاً بیش از آنکه یک احتمال واقعی باشد، نشانهای از تمایل ترامپ به حفظ مسیر دیپلماسی به نظر میرسد.
سود نتانیاهو از تشدید بحران
اما آیا همه طرفها انگیزه یکسانی برای کاهش تنش دارند؟
برای بنیامین نتانیاهو، پاسخ احتمالاً منفی است. نیویورکتایمز مینویسد بازگشت درگیری با ایران، دستکم در کوتاهمدت، میتواند برای نخستوزیر اسرائیل مزایای سیاسی داشته باشد.
چرا؟ چون نتانیاهو در داخل اسرائیل با بحران سیاسی روبهروست و در برخی نظرسنجیها از رقبای خود عقب افتاده است. در چنین شرایطی، نمایش مقاومت در برابر فشارهای آمریکا میتواند برای پایگاه سیاسیاش اهمیت داشته باشد.
به بیان دیگر، آیا ایستادن مقابل ترامپ میتواند بخشی از استراتژی بقای سیاسی نتانیاهو باشد؟
همزمان، نگرانی دیگری نیز در تلآویو وجود دارد. برخی جریانهای سیاسی اسرائیل نگراناند که توافق احتمالی میان دولت ترامپ و ایران، آزادی عمل اسرائیل علیه حزبالله لبنان را محدود کند. از نگاه آنها، صلح احتمالی با تهران شاید به معنای محدودیت بیشتر برای تلآویو باشد.
حملات اخیر؛ ابزار فشار یا شروع بحران بزرگتر؟
اما سؤال مهمتر این است: آیا حملات اخیر واقعاً میتواند بر مذاکرات اثر بگذارد؟
برخی تحلیلگران اسرائیلی معتقدند تداوم حملات هوایی میتواند فشار بیشتری بر ایران وارد کند و بر روند گفتوگوها اثر بگذارد.
هدف ایران از حملات اخیر احتمالاً بیشتر «تخلیه خشم» بوده تا آغاز جنگی طولانیمدت.- ایال هولاتا، مشاور پیشین امنیت ملی اسرائیل
اما همه با این تحلیل موافق نیستند.
برخی کارشناسان هشدار میدهند که ادامه حملات، در نهایت هزینههای امنیتی و سیاسی بیشتری برای اسرائیل خواهد داشت و حتی میتواند رابطه تلآویو با واشنگتن را پیچیدهتر کند.
اگر بحران گسترش پیدا کند، چه کسانی وارد بازی میشوند؟
حالا این پرسش شاید مهمترین سؤال باشد که مطرح میشود: آیا درگیری فقط میان ایران و اسرائیل باقی میماند؟
دنی سیترینوویچ، افسر پیشین اطلاعات نظامی اسرائیل، هشدار میدهد اگر ترامپ به اسرائیل برای تشدید تنش چراغ سبز بدهد، پاسخ ایران احتمالاً محدود به یک جبهه نخواهد بود.
از حزبالله لبنان تا حوثیهای یمن و حتی گروههای شبهنظامی شیعه در عراق؛ همه میتوانند بخشی از معادله جدید شوند. در چنین سناریویی، بحران از یک درگیری محدود عبور میکند و به تنشی منطقهای تبدیل میشود.
در عین حال، او معتقد است اگر اسرائیل در نهایت با فشار ترامپ عقبنشینی کند، ممکن است معادلهای تازه تثبیت شود؛ همان چیزی که ایران مدتها به دنبال آن بوده: اینکه هر حمله اسرائیل به حزبالله، با پاسخ مستقیم تهران همراه شود.
البته دفتر نتانیاهو این سناریو را رد کرده و میگوید اسرائیل هیچ چارچوبی را که لبنان و ایران را در یک جبهه واحد پیوند دهد، نخواهد پذیرفت.
با این حال، شاید مهمترین پرسش هنوز بیپاسخ مانده باشد: آیا توقف فعلی، آغاز مسیر کاهش تنش است یا فقط آرامشی کوتاه پیش از دور تازهای از رویارویی؟