پروژه مهم اسرائیل علیه ترکیه؛ اول تهران، بعد آنکارا

پاسخ که در گزارش «ترکیه تودی» منتشر شده و می‌گوید ایده قرار دادن ترکیه در جایگاه رهبر یک محور مذهبی سنی در برابر ایران، موضوع تازه‌ای در برخی محافل بین‌المللی نبوده؛ اما اسرائیل در سال‌های اخیر تلاش کرد این تصویر را به شکلی متفاوت بازتعریف کند.

اما این بازتعریف چه معنایی داشت؟

بر اساس روایت این گزارش، ترکیه دیگر فقط به‌عنوان وزنه تعادل مذهبی در برابر ایران دیده نمی‌شد؛ بلکه قرار بود پس از ایران - که اسرائیل آن را تهدید می‌داند ـ به‌عنوان «تهدید بعدی» معرفی شود. در آن زمان، برخی محافل اسرائیلی تصور می‌کردند آنکارا به دلیل درگیری هم‌زمان در پرونده‌هایی مانند اوکراین، سوریه و فلسطین، متوجه این تغییر روایت نخواهد شد.

به نوشته ترکیه‌تودی، این ایده ابتدا در نوشته‌های برخی وبلاگ‌نویسان عرب نزدیک به اسرائیل مطرح شد و بعد به رسانه‌های کوچک‌تر و برخی اندیشکده‌ها راه یافت.

هم‌زمان با جنگ غزه و اندکی پیش از جنگ ۱۲ روزه سال ۲۰۲۵، برخی مقام‌های اسرائیلی این روایت را آشکارتر مطرح کردند.

در آن مقطع، چه تصوری وجود داشت؟

این گزارش می‌گوید برخی محافل اسرائیلی تصور می‌کردند حاکمیت ایران طی چند ماه تغییر می‌کند، غزه کاملاً تحت کنترل اسرائیل در می‌آید و سوریه نیز در نهایت با خواسته‌های تل‌آویو همراه خواهد شد. حتی گفته می‌شود برخی طرح‌های اقتصادی و پروژه‌های مرتبط با آینده منطقه هم در واشنگتن مطرح شده بود.

در همین فضا، تلاش شد ترکیه به‌عنوان رهبر یک بلوک قدرت سنی معرفی شود؛ بلوکی که قطر در کنار آن قرار داشت و پاکستان نیز به‌طور غیررسمی در این تصویر گنجانده می‌شد.

هدف نهایی چه بود؟ طبق اطلاعات این گزارش، اسرائیل از گسترش روابط ترکیه با عربستان سعودی و کویت رضایت نداشت و نزدیکی آنکارا و امارات در حوزه فناوری و دفاعی را نیز با نگرانی دنبال می‌کرد. هدف نهایی، کاهش نفوذ ترکیه در سوریه، دور کردن آن از خلیج فارس و بازتعریفش به‌عنوان «ایران جدید» عنوان شده است.

حال واکنش آنکارا چه بود؟ ترکیه تودی می‌گوید آنکارا از همان ابتدا این روند را تشخیص داد؛ به‌جای تغییر مسیر، روابط خود با آمریکا و کشورهای خلیج فارس را ادامه داد و هم‌زمان سیاست‌های مستقل منطقه‌ای‌اش را حفظ کرد. همچنین تلاش کرد با تأکید بر نقش میانجی و روابط نزدیک با کشورهای عربی، در برابر این روایت بایستد.

به گفته منابع آگاه، هر موضع‌گیری ضدترکیه‌ای از سوی اسرائیل، گاه با واکنش انتقادی برخی پایتخت‌های خلیج فارس و حتی واشنگتن روبه‌رو می‌شد.

در ابتدا اسرائیل در جنوب سوریه به‌دنبال رقابت با نفوذ ترکیه بود، اما این تلاش‌ها آن‌طور که انتظار می‌رفت پیش نرفت.

اگرچه جنگ ۱۲ روزه برای اسرائیل نوعی برتری نظامی و روانی ایجاد کرد، اما با گسترش پیامدهای جنگ و نگرانی از سرایت تنش‌ها به خلیج فارس و لبنان، نگاه‌ها تغییر کرد.

در این شرایط، آمریکا و اروپا برای یافتن مسیرهای کاهش تنش، بیش از گذشته به ترکیه، قطر و پاکستان نزدیک شدند؛ روندی که به نوشته گزارش، عملاً روایت «بلوک خصمانه به رهبری ترکیه» را تضعیف کرد.

در این دوره، نقش ترکیه در تسهیل تبادل زندانیان در جنگ غزه و فعالیت‌های دیپلماتیکش در بحران اوکراین بیشتر مورد توجه قرار گرفت. در سوریه نیز آنکارا همچنان نفوذ قابل توجهی حفظ کرد.

اما شاید مهم‌ترین تحول، تبدیل شدن ترکیه به یکی از کانال‌های ارتباطی میان ایران و آمریکا بود.

به گفته منابع آگاه، این نقش فقط انتقال پیام نبود؛ بلکه شامل سنجش مواضع واشنگتن، ارائه پیشنهاد و هشدار درباره خطر گسترش درگیری نیز می‌شد. ترکیه هم‌زمان تهران را به خودداری از تشدید تنش تشویق می‌کرد.

در ادامه همین روند، هاکان فیدان وزیر خارجه ترکیه در اسلام‌آباد با همتایان خود از پاکستان، عربستان سعودی و مصر درباره کاهش تنش‌های منطقه‌ای گفت‌وگو کرد.

جمع‌بندی ترکیه تودی این است: کشورهایی که قرار بود به‌عنوان «دشمنان آینده» معرفی شوند، در عمل به بازیگران میانجی تبدیل شدند.

به نوشته این گزارش، تلاش‌های اسرائیل برای منزوی کردن ترکیه نتیجه‌ای معکوس داشت؛ به‌جای حاشیه‌راندن آنکارا، نقش دیپلماتیک این کشور در معادلات منطقه‌ای پررنگ‌تر شد.

با این حال، برخی مواضع ضدترکیه‌ای همچنان از سوی چهره‌های پیشین اسرائیلی مطرح می‌شود. در مقابل، آنکارا تأکید کرده عادی‌سازی روابط با اسرائیل تنها در صورت پایان جنگ غزه، به رسمیت شناختن دولت فلسطین و توقف حملات علیه حاکمیت کشورهای منطقه قابل بررسی است.

در نهایت، ترکیه تودی می‌گوید پروژه معرفی ترکیه به‌عنوان «ایران بعدی» نه‌تنها به نتیجه نرسید، بلکه در عمل باعث شد نقش دیپلماتیک آنکارا در منطقه پررنگ‌تر شود.