توافق ایران و آمریکا روی پول گیر کرد
شاید فکر کنید بزرگترین مانع توافق احتمالی ایران و آمریکا، برنامه هستهای یا حتی آینده تنگه هرمز است. اما لارنس نورمن در والاستریت ژورنال میگوید این روزها یک مسئله دیگر آرامآرام به گره اصلی مذاکرات تبدیل شده: پول نقد.
بله؛ پولهای بلوکهشده ایران که در هفتههای اخیر بارها شنیدهایم.
در حالی که واشنگتن و تهران هفتههاست از طریق میانجیها برای رسیدن به توافقی اولیه جهت پایان دادن به جنگ مذاکره میکنند، ایران یک مطالبه روشن روی میز گذاشته است: دسترسی سریع به بخشی از داراییهای بلوکهشدهاش.
اما این دقیقاً همان نقطهایست که کار برای دونالد ترامپ سخت میشود.
چرا؟ لارنس نورمن اینطور مینویسد: چون رئیسجمهوری که سالها برجام را به خاطر «پول دادن به ایران» کوبید، حالا خودش در موقعیتی قرار گرفته که بدون حل مسئله پول، رسیدن به توافق تقریباً ناممکن به نظر میرسد.
تهران چه میخواهد؟ آزادسازی سریع پولهای مسدود شده
والاستریتژورنال میگوید که اگر از نگاه ایران به ماجرا نگاه کنیم، مطالبه تهران فقط اقتصادی نیست؛ مسئله اعتماد است.
ایران خواهان حدود ۱۲ میلیارد دلار در همان ابتدای توافق و ۲۴ میلیارد دلار دیگر طی یک دوره ۶۰ روزه مذاکره است.
محسن رضایی، مشاور ارشد یکی از عالیترین مقامهای ایران، صریح گفته این پول «مال خود ایران است، نه آمریکا.»
شاید بپرسید چرا ایران تا این حد روی دریافت پول در همان ابتدا اصرار دارد؟
والاستریتژورنال برای پاسخ، به سراغ تجربههای قبلی رفته و میگوید باید آنجا به دنبال جواب باشیم.
تهران معتقد است یک بار آمریکا از توافق ۲۰۱۵ خارج شد و تحریمها را برگرداند؛ بنابراین این بار وعده کافی نیست. از نگاه مقامهای ایرانی، هر توافقی باید از همان روز اول با امتیاز اقتصادی ملموس همراه باشد.
در واقع پیام تهران این است: «اول نشانهای از پایبندی نشان دهید، بعد درباره بقیه مسائل حرف میزنیم.»
سایه برجام بر سر ترامپ
اما اینجا دردسر اصلی ترامپ آغاز میشود.
ترامپ بارها دولت اوباما را به خاطر آزادسازی منابع مالی ایران پس از توافق هستهای هدف قرار داده بود. در مناظره انتخابات ۲۰۱۶ حتی گفت که توافق اوباما، ایران را «بسیار قدرتمند» کرده و با ۱.۷ میلیارد دلار پول نقد همراه بوده است.
حالا تصور کنید همان ترامپ بخواهد دوباره راهی مشابه را برود؛ آن هم در آستانه فشارهای سیاسی داخلی و انتخاباتی.
برای مخالفانش، این میتواند یک سؤال ساده اما دردناک باشد: فرق این توافق با همان برجامی که سالها علیهاش حرف زدی چیست؟
ایران چقدر پول بلوکهشده دارد؟
شاید این سؤال برای شما هم پیش آمده باشد: اصلاً ایران چقدر پول در خارج دارد؟
اینطور که والاستریتژورنال در گزارش خود آورده، برآوردها میگوید حدود ۱۰۰ میلیارد دلار دارایی ایران به دلیل تحریمها عملاً غیرقابل دسترس است؛ عمدتاً درآمدهای نفتی و ذخایر ارزی.
بخش بزرگی از این منابع در چین قرار دارد. علاوه بر آن، حدود ۶ میلیارد دلار در قطر، نزدیک به یک میلیارد دلار در عمان و حدود ۱۵ میلیارد دلار در عراق از محل صادرات برق و گاز ایران نگهداری میشود.
همین روزها هم ایران تلاشهای دیپلماتیکش را برای باز کردن این گره بیشتر کرده؛ از سفر محمدباقر قالیباف به قطر گرفته تا اظهارات عباس عراقچی درباره نقش «سازنده» دوحه در مسائل مالی.
۲ سناریو برای آزادسازی پولهای ایران؛ واکنش احتمالی واشنگتن
حالا سؤال مهمتر: آیا اصلاً راهی برای توافق وجود دارد؟
والاستریتژورنال برای پاسخ به این سوال به سراغ برخی مقامهای پیشین آمریکایی رفته و مینویسد که آنها معتقدند شاید ترامپ بتواند یک مسیر میانه پیدا کند؛ مثلاً اجازه دسترسی محدود ایران به بخشی از منابعش در قطر، عمان یا عراق را صرفاً برای خرید دارو و کالاهای بشردوستانه بدهد.
در این سناریو، کاخ سفید میتواند بگوید: «ما پول نقد به ایران ندادیم؛ فقط اجازه خرید کالاهای ضروری را فراهم کردیم.»
اما آیا تهران چنین مدلی را میپذیرد؟ مشخص نیست.
سناریوی دیگر، معافیت محدود برای صادرات نفت ایران به چین است؛ راهی که میتواند بخشی از درآمدهای نفتی را آزاد کند و همزمان بازار جهانی نفت را آرامتر نگه دارد.
ولی این گزینه برای ترامپ یک هزینه سیاسی سنگین دارد؛ چون خیلیها آن را عقبنشینی از سیاست «فشار حداکثری» تعبیر خواهند کرد.
خط قرمز آمریکا؛ بدون امتیاز هستهای خبری از پول نیست
با همه اینها، آمریکا فعلاً یک پیام روشن دارد: بدون امتیاز هستهای، خبری از پول نیست.
والاستریتژورنال برای این گزاره به اظهارات اخیر مارکو روبیو وزیر خارجه آمریکا اشاره میکند که تأکید کرد: ایران تا زمانی که برنامه هستهای خود را محدود نکند و درباره ذخایر اورانیوم غنیشدهاش امتیاز ندهد، نه کاهش تحریمی در کار خواهد بود و نه آزادسازی دارایی.
او حتی صراحتا گفت باز شدن تنگه هرمز هم قرار نیست در مرحله نخستِ توافق، امتیاز اقتصادی فوری برای تهران ایجاد کند.
گره پنهان توافق با ایران؛ مسئله فقط هستهای نیست
در نهایت، شاید مهمترین نکته این باشد که برخلاف تصور رایج، مذاکرات ایران و آمریکا فقط حول سانتریفیوژها یا درصد غنیسازی نمیچرخد.
گاهی مسئلهای به ظاهر سادهتر ــ یعنی پول نقد ــ میتواند کل مسیر توافق را قفل کند.
ایران این پول را نشانه اعتماد میداند؛ چیزی که باید ثابت کند این بار آمریکا دوباره زیر میز توافق نمیزند.
اما ترامپ هم خوب میداند هر امتیاز مالی به تهران، ممکن است او را درست در همان نقطهای قرار دهد که سالها اوباما را بابتش نقد میکرد.
والاستریتژورنال میگوید شاید دقیقاً به همین دلیل است که توافق، با وجود همه حرفها درباره نزدیک بودنش، هنوز آنقدرها هم نزدیک به نظر نمیرسد.