پشت پرده نقش قطر؛ از میانجی سیاسی تا بانک توافق

به گزارش زومان، یکی از مسائل اصلی در مذاکرات اخیر، نحوه دسترسی ایران به بخشی از دارایی‌های مسدودشده و ارائه یک مشوق اقتصادی فوری برای اجرای توافق اولیه بوده است. در این میان، اگرچه پاکستان در برخی مراحل نقش ارتباطی و سیاسی ایفا کرده، اما ظاهراً ظرفیت لازم برای ایفای نقش در بخش مالی توافق را نداشته است.

مشکل از اینجا شروع می‌شد که واشنگتن برای ارائه امتیاز اقتصادی به تهران، نیازمند یک سازوکار غیرمستقیم بود؛ سازوکاری که هم برای ایران قابل اتکا باشد و هم برای طرف آمریکایی هزینه سیاسی و حقوقی کمتری ایجاد کند.

• در این نقطه، قطر وارد ماجرا شده است.

بر اساس اطلاعات منتشرشده، دوحه صرفاً نقش یک میانجی سیاسی را بر عهده نداشته، بلکه تلاش کرده به ضامن مالی توافق موقت تبدیل شود. به بیان دیگر، اگر مذاکرات سیاسی به دنبال توقف تنش بوده، قطر مأمور حل بخشی از بحران اعتماد مالی میان دو طرف شده است.

بر اساس این سناریو، طرف قطری پذیرفته که حدود ۶ میلیارد دلار منابع مالی را خودش در اختیار ایران قرار دهد؛ منابعی که ماهیتی شبیه یک پل مالی موقت دارند. یعنی قطر پول را در اختیار تهران قرار می‌دهد و پس از آزاد شدن دارایی‌های مسدودشده ایران در آینده، این منابع به دوحه بازگردانده می‌شود.

اما ماجرا به همین‌جا ختم نمی‌شود.

گفته می‌شود علاوه بر این مبلغ، بحث ایجاد یک خط اعتباری ۶ میلیارد دلاری برای تأمین واردات نیز مطرح است؛ اقدامی که می‌تواند اثر اقتصادی ملموس‌تری نسبت به صرفاً آزادسازی بخشی از دارایی‌ها داشته باشد.

در واقع، قطر در این مدل نه فقط نقش واسطه، بلکه نقش «بانک گذار» را بازی می‌کند؛ بازیگری که قرار است فاصله زمانی میان توافق سیاسی و آزاد شدن واقعی منابع مالی ایران را پوشش دهد.

بر اساس روایت‌های موجود، ایران بر دسترسی به حدود ۲۴ میلیارد دلار از منابع خود اصرار دارد، در حالی که طرف مقابل رقم نزدیک به ۱۲ میلیارد دلار را قابل اجرا می‌داند.

همین اختلاف نشان می‌دهد که حتی اگر توافق موقت شکل بگیرد، بخش مهمی از چانه‌زنی‌های آینده نه بر سر سانتریفیوژها یا غنی‌سازی، بلکه بر سر پول خواهد بود.

در واقع، برخلاف تصور رایج، پرونده هسته‌ای و پرونده مالی از هم جدا نیستند. برای تهران، توافقی که نتواند دسترسی واقعی به منابع ارزی ایجاد کند، ارزش سیاسی و اقتصادی محدودی خواهد داشت. از سوی دیگر، برای آمریکا نیز آزادسازی گسترده منابع مالی ایران، یکی از حساس‌ترین بخش‌های هر توافق احتمالی است.

گفته می‌شود در متن تفاهم اولیه (MOU)، نقش قطر به‌طور مشخص ذکر شده تا برای ایران نوعی تضمین عملی ایجاد شود؛ تضمینی که نشان دهد بخشی از منافع اقتصادی توافق، صرفاً روی کاغذ باقی نخواهد ماند.

اگر این روایت‌ها دقیق باشند، قطر در مذاکرات اخیر فقط یک میانجی نبوده؛ بلکه به مهم‌ترین ضامن مالی توافق احتمالی میان تهران و واشنگتن تبدیل شده است.