گره کور جنگ ۴۰ روزه؛ پنتاگون از چه چیزی غافلگیر شد؟

اندیشکده شورای روابط خارجی آمریکا در گزارشی تحلیلی به نقاط قوت و ضعف ساختار دفاعی آمریکا پرداخت که با جنگ ایران آشکار شده‌اند؛ این گزارش می‌گوید که به‌طور مشخص، جنگ ایران شماری از آسیب‌پذیری‌ها را عیان کرده که باید فوراً برطرف شوند. به عبارتی دیگر، شورای روابط خارجی آمریکا در این تحلیل می‌گوید که نیروهای مسلح ایالات متحده برای جنگ‌های آینده چگونه می‌تواند خود را بازآرایی کند.

این تحلیل با یک ادعا درباره نقاط قوت ارتش ایالات متحده آغاز شده؛ اندیشکده شورای روابط خارجی آمریکا از توانایی پنتاگون در استفاده دقیق از تسلیحات به عنوان آشکارترین نقطه قوت ارتش آمریکا یاد می‌کند؛ همان چیزی که پیت هگست وزیر جنگ آمریکا، اغلب از آن با عنوان «بارش مرگ و ویرانی از آسمان» یاد کرده؛ حملاتی که با ریسک اندک برای نیروهای آمریکایی همراه است.

این تحلیل اینگونه ادامه یافته: ایالات متحده بیش از ۸۵۰ موشک کروز تاماهاوک شلیک کرد؛ سلاحی که از زمان جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱ یکی از ارکان اصلی عملیات‌های هوایی آمریکا بوده است، به‌همراه جنگ‌افزارهای جدیدتری مانند PrSM (موشک ضربتی دقیق) که جایگزین ATACMS (سامانه موشکی تاکتیکی ارتش) شده و بردی برابر با ۱۹۰ مایل دارد.

بنابر ادعای این گزارش، در نخستین ماه جنگ، نیروهای آمریکا و اسرائیل سیزده هزار نقطه را در داخل ایران هدف قرار دادند؛ از مجموعه‌های محل استقرار رهبری جمهوری اسلامی ایران گرفته تا سایت‌های پرتاب موشک. بسیاری از مقام‌های ایرانی، هدف این حملات بودند؛ حملاتی که ابر پایه اطلاعات دقیق و نقطه‌زن هدایت می‌شدند.

شورای روابط خارجی آمریکا می‌گوید: مشکل اینجاست که ایالات متحده از پیشرفته‌ترین موشک‌های خود تعداد نسبتاً کمی تولید می‌کند و پس از چند هفته نبرد، سال‌ها زمان لازم خواهد بود تا ذخایر آن دوباره تکمیل شود.

بر اساس این تحلیل، مسئله بزرگ‌تر برای ساختار دفاعی ایالات متحده، دشواریِ تبدیل موفقیت نظامی تاکتیکی به نتیجه راهبردی است؛ مشکلی که آمریکا بارها با آن روبه‌رو شده و تازه‌ترین نمونه‌های آن افغانستان و عراق هستند.

طبق نوشته این اندیشکده، کارزار نظامی آمریکا و اسرائیل توان نظامی ایران را تضعیف کرد اما نتوانست ذخیره نزدیک به هزار پوند اورانیوم غنی‌شده این کشور را به دست آورد.

این جنگ همچنین به بسته شدن تنگه هرمز از سوی ایران انجامید و بدین ترتیب یک بحران جهانی انرژی ایجاد کرد.

فهرست اهداف هرگز جای فقدان راهبرد را پر نمی‌کند.

- جیمز متیس، ژنرال بازنشسته چهارستاره تفنگداران دریایی و نخستین وزیر دفاع دونالد ترامپ

در این تحلیل همچنین آمده: اگر جنگ‌های عراق و افغانستان آسیب‌پذیری ارتش آمریکا در برابر بمب‌های کنار جاده‌ای ارزان‌قیمت را آشکار کرد، جنگ با ایران، آسیب‌پذیری آمریکا و متحدانش را در برابر پهپادهای ارزان‌قیمت برملا کرده است. ایران هزاران پهپاد شاهد را به سوی نیروهای آمریکایی و متحدان آن‌ها در منطقه خلیج فارس شلیک کرد. رایج‌ترین گونه شاهد بردی تا ۱۵۰۰ مایل دارد و بهای آن حدود ۳۵ هزار دلار است.

حملات ایران به هواپیماهای آمریکاییِ مستقر روی زمین آسیب زده یا آن‌ها را نابود کرده و همچنین شماری از سامانه‌های راداری مورد استفاده آمریکا و متحدانش برای دفاع هوایی را از بین برده یا آسیب‌دیده کرده است.

آمریکا و شرکایش برای مقابله با تهدید ایران، در ۱۶ روز نخست درگیری بیش از ۱۷۰۰ موشک پاتریوت شلیک کردند. خیلی زود روشن شد که استفاده از موشک‌های پاتریوت ۳.۴ میلیون دلاری یا موشک‌های تاد ۱۲.۷ میلیون دلاری برای مقابله با پهپادهای ۳۵ هزار دلاری از نظر هزینه به‌صرفه نیست.

این در حالی است که پیش از آغاز جنگ، آمریکا سامانه‌های ارزان‌قیمت دفاع ضدپهپادی در اختیار نداشت. همین موضوع باعث شد وقتی جنگ ضرورت داشتنِ آن‌ها را آشکار کرد، کشورهای خلیج فارس با کی‌یف توافق‌هایی امضا کنند تا از تخصص ضدپهپادی اوکراین بهره ببرند؛ از جمله پهپادهای رهگیر ارزان‌قیمت که قیمت برخی از آن‌ها تنها هزار دلار است.

این گزارش تاکید می‌کند که همین فناوری‌ها به اوکراین امکان داده‌اند بیش از ۹۰ درصد پهپادهای شاهدی را که روسیه شلیک می‌کند سرنگون کند.

بنابراین، جنگ ایران به‌روشنی نیاز به مهمات بیشتر آمریکایی و سامانه‌های دفاع ضدپهپادی ارزان‌تر را نشان داده است.

افزون بر این، حتی ارقام بالاتر تولید نیز احتمالاً در صورت وقوع یک جنگ بزرگ کافی نخواهد بود.

نیروی هوایی آمریکا، برای نمونه، دریافته که با یک مشکل مواجه است و سرمایه‌گذاری در چیزی را آغاز کرده که ژنرال رابرت پی. لیونز سوم آن را «نسل تازه‌ای از مهمات مقرون‌به‌صرفه و کم‌هزینه» می‌نامد. نمونه‌های اولیه آن، موشک‌های کروزی هستند با برد کمتر و سرجنگی کوچک‌تر از مدل‌های موجود، اما با هزینه‌ای بسیار پایین‌تر؛ یعنی کمتر از ۲۵۰ هزار دلار برای هر موشک.

در مجموع، آمریکا همچنان در تولید پهپاد به‌طور جدی از رقبا عقب است. در سال ۲۰۲۶، کل ارتش آمریکا تنها ۱۶ هزار پهپاد عملیاتی در اختیار داشت. هگست در اوایل ۲۰۲۶ ابتکاری را برای افزایش این رقم به ۳۰۰ هزار پهپاد تا سال ۲۰۲۷ اعلام کرد، اما حتی این میزان نیز احتمالاً در برابر نیازهای واقعی جنگی، چندین مرتبه بزرگی کمتر از حد لازم خواهد بود. در سال ۲۰۲۶، اوکراین—که هم فقیرتر و هم کوچک‌تر از آمریکاست—برنامه دارد ۷ میلیون پهپاد تولید کند.

ایالات متحده باید منابع بسیار بیشتری را صرف پهپادها کند و سرمایه‌گذاری کمتری در سامانه‌های گران‌قیمت سرنشین‌دار مانند تانک‌های M1 Abrams، جنگنده‌های F-35 و ناوهای سطحی نیروی دریایی داشته باشد. به همان اندازه ضروری است که آمریکا سامانه‌های دفاعیِ ضدپهپادی بسازد که بتوانند با هزینه کم پهپادهای تهاجمیِ در حال گسترش در جهان را متوقف کنند.

این اندیشکده بر این باور است که بدترین واکنش نظامی آمریکا به جنگ ایران، رضایت‌مندی و بی‌خیالی خواهد بود. درست است که این جنگ ویترینی برای نمایش تسلیحات دقیق، پیشرفته و دورایستای آمریکا بوده، اما در عین حال آسیب‌پذیری‌های فاحشی را در نیروهای آمریکایی آشکار کرده است.

در این تحلیل تاکید شده که چین و روسیه احتمالاً نیروهای موشکی و پهپادی حتی پیشرفته‌تری نسبت به ایران در اختیار خواهند داشت. آمریکا باید آماده باشد؛ نه فقط از نظر تاکتیکی و فناورانه، بلکه از نظر راهبردی نیز.

این گزارش در پایان می‌افزاید که پیش از ورود به جنگ‌های آینده، رهبران سیاسی آمریکا باید با دقت بیشتری بیندیشند که چگونه می‌توانند از توان نظامی ایالات متحده برای دستیابی به یک نتیجه سیاسی مطلوب بهره بگیرند. فقدان چنین راهبردی، از جنگ ویتنام گرفته تا جنگ‌های عراق و افغانستان و اکنون در جنگ با ایران، یکی از ضعف‌های آشکار آمریکا بوده است.