سرگیجه میان جنگ و توافق؛ ترامپ به حرف اوباما رسید!

به گزارش زومان به نقل از آتلانتیک، ترامپ در هفته‌های اخیر تلاش بسیاری کرده تا توافقی با ایران به دست آورد؛ توافقی که خود او گفته بود «تا حد زیادی مذاکره شده» و حتی به همین دلیل برنامه‌های شخصی‌اش را تغییر داد و مقام‌های کلیدی دولت را در واشنگتن نگه داشت. مارکو روبیو وزیر خارجه آمریکا نیز چند بار وعده داد توافق «به‌زودی» نهایی می‌شود.

اما جلسه‌ای که قرار بود در کمپ‌دیوید، محل توافق‌های تاریخی خاورمیانه برگزار شود و انتظارات را بالا برده بود، در نهایت به کاخ سفید منتقل شد و ترامپ همان ابتدا اعتراف کرد هنوز چیزی برای رونمایی ندارد.

او درباره ایران گفت: «آن‌ها خیلی دوست دارند توافق کنند، اما هنوز به نتیجه نرسیده‌اند.» آتلانتیک می‌نویسد واقعیت اما این است که خود ترامپ هم هنوز به نتیجه نرسیده است.

توافق مورد بحث ـ که گفته می‌شود در حد یک یادداشت تفاهم یک‌صفحه‌ای است ـ قرار است مذاکره‌کنندگان را وارد بازه‌ای ۶۰ روزه کند تا درباره برنامه هسته‌ای ایران و ذخایر اورانیوم غنی‌شده آن راه‌حلی پیدا کنند. با این حال، به گفته نزدیکان ترامپ، او از ناتوانی در وادار کردن ایران به عقب‌نشینی کامل به‌شدت ناامید شده و از تحلیل‌هایی که بن‌بست کنونی را نشانه ضعف او می‌دانند، خشمگین است.

آتلانتیک در این تحلیل می‌گوید: مشکل ترامپ کمبود تمایل برای توافق نیست. او هفته‌هاست به دنبال راهی برای خروج از بحران می‌گردد و بارها کوشیده با تهدید، ضرب‌الاجل و فشار نظامی ایران را وادار به تسلیم کند. اما ایران هر بار مقاومت کرده و ترامپ نیز ناچار شده مسیرهایی برای تمدید آتش‌بس پیدا کند؛ آتش‌بسی که پیش از سفر معاونش جی‌دی ونس به اسلام‌آباد برقرار شد.

ونس امیدوار بود توافقی گسترده‌تر به دست آورد، اما دست خالی بازگشت.

با وجود تهدیدهای مکرر، ترامپ تمایلی جدی به ازسرگیری جنگ ندارد.

نگرانی از کاهش ذخایر تسلیحاتی آمریکا و احتمال حمله ایران به زیرساخت‌های انرژی کشورهای خلیج فارس ـ که می‌تواند بحران جهانی سوخت را تشدید کند ـ از مهم‌ترین دلایل این احتیاط است.

پس از این تماس‌ها، ترامپ در شبکه اجتماعی خود نوشت توافق «تقریباً آماده» است. طبق گزارش‌ها، این توافق می‌توانست شامل بازگشایی تنگه هرمز، تمدید آتش‌بس میان اسرائیل و لبنان و احتمال کاهش بخشی از تحریم‌های ایران باشد.

اما این چشم‌انداز با مخالفت شدید جمهوری‌خواهان تندرو روبه‌رو شد. چهره‌هایی مانند لیندسی گراهام هشدار دادند اگر ایران همچنان توان تهدید تنگه هرمز و زیرساخت‌های نفتی خلیج فارس را حفظ کند، موازنه قدرت منطقه‌ای به زیان اسرائیل تغییر خواهد کرد. راجر ویکر نیز آتش‌بس ۶۰ روزه با فرض حسن‌نیت ایران را «فاجعه» توصیف کرد.

فشار این جریان باعث شد ترامپ لحن خود را تغییر دهد و به‌جای تأکید بر توافق قریب‌الوقوع، بر این نکته پافشاری کند که فقط یک «پیروزی روشن» را خواهد پذیرفت؛ هرچند مشخص نکرد چنین پیروزی‌ای به چه شکل خواهد داشت.

هم‌زمان، ترامپ در پی آن است که توافق با ایران را به پروژه‌ای بزرگ‌تر پیوند بزند؛ از جمله گسترش توافق‌های ابراهیم و بازآرایی نظم منطقه‌ای. آتلانتیک می‌نویسد اما این ایده، با توجه به محکومیت گسترده عملکرد اسرائیل و خسارت‌های واردشده به کشورهای خلیج فارس، بعید به نظر می‌رسد.

به نوشته آتلانتیک، بن‌بست کنونی شباهت‌هایی به هشدارهای دوران برجام دارد. در سال ۲۰۱۵، جان کری تأکید کرده بود مذاکرات فقط بر پرونده هسته‌ای متمرکز شد، زیرا افزودن موضوعات دیگر گفت‌وگوها را بی‌پایان می‌کرد.

ترامپ اما پس از خروج از برجام و ورود به تقابل نظامی با ایران، تلاش کرد هم‌زمان برنامه هسته‌ای، توان موشکی، نیروهای نیابتی و حتی ساختار قدرت ایران را هدف بگیرد. اکنون، پس از آنکه عملیات نظامی به اهدافش نرسیده، او در موقعیتی قرار گرفته که هشدار کری را یادآوری می‌کند: وقتی مسائل زیادی هم‌زمان روی میز باشد، ممکن است هیچ‌کدام حل نشوند.

اختلافات همچنان پابرجاست. ایران خواهان نوعی نظارت مشترک بر تنگه هرمز پس از بازگشایی است، در حالی که آمریکا آن را آبراهی بین‌المللی می‌داند. همچنین بحث آزادسازی بخشی از دارایی‌های بلوکه‌شده ایران مطرح شده، اما ترامپ علناً گفته درباره کاهش تحریم‌ها گفت‌وگویی در کار نیست.

آتلانتیک می‌گوید که در نهایت حتی اگر توافقی حاصل شود، موفقیت آن محل تردید خواهد بود. ترامپ احتمالاً آن را یک پیروزی معرفی می‌کند، اما منتقدان می‌گویند ایران نشان داده همچنان می‌تواند از اهرم هرمز و ابزار انرژی استفاده کند. شاید همین وضعیت باعث شده ترامپ امروز بهتر از گذشته بفهمد چرا دولت اوباما ترجیح داد به‌جای جنگ، بر توافقی محدود اما مشخص تمرکز کند؛ توافقی برای جلوگیری از بحرانی با پیامدهای غیرقابل‌پیش‌بینی.