اکونومیست: اردوغان را از یک محله بشناسید!

اکونومیست از استانبول می‌نویسد؛ با پرداختن به روایتی از آنچه زیر پوست یک محله قدیمی و فقرنشین این شهر می‌گذرد. داستان از مرور یک کتاب شروع می‌شود؛ یک کتاب جدید که تصویری از شهری در دل تغییرات عمیق اجتماعی و سیاسی ارائه می‌دهد. تورق این کتاب، اکونومیست را به این نتیجه رسانده: آشوب حکمرانی اردوغان را می‌توان از بررسی یکی از محله‌های استانبول فهمید.

اکونومیست در این مقاله می‌گوید: در استانبول به‌سختی می‌توان جایی را برای حفاری پیدا کرد که در آن به تاریخ برنخورد. هنگام ساخت یک تونل در زیر تنگه بسفر، مهندسان بقایای یک بندر باستانی را کشف کردند، همراه با کشتی‌های غرق‌شده‌ای که قدمتشان به حدود ۱۵۰۰ سال پیش بازمی‌گردد. در آن سوی تنگه، هنگام بازسازی ایستگاه قطار «حیدرپاشا» که در سال ۱۹۰۶ ساخته شده، مشخص شد که سکوها و ریل‌ها روی ویرانه‌های شهر باستانی «خالدون» ساخته شده‌اند؛ یک سکونت‌گاه یونانی که در قرن هفتم پیش از میلاد بنیان‌گذاری شده بود.

از یونانی‌ها تا جنوایی‌ها و سپس عثمانی‌ها، استانبول (یا همان قسطنطنیه قدیم) همواره میزبان موج‌های متعدد مهاجرت و ورود تمدن‌های جدید بوده است.

اگر یک مسافر زمانی از سال ۱۹۵۰ به این شهر بازمی‌گشت—زمانی که جمعیت استانبول حدود یک میلیون نفر بود—امروز به‌سختی آن را می‌شناخت.

استانبول اکنون بزرگ‌ترین شهر اروپا است؛ با پروژه‌های گسترده ساخت‌وساز، زیرساخت‌های جدید و جمعیتی حدود ۱۶ میلیون نفر—بیش از جمعیت بسیاری از کشورهای اتحادیه اروپا.

از یونانی‌ها، ارمنی‌ها و یهودی‌هایی که زمانی بخش بزرگی از جمعیت شهر را تشکیل می‌دادند، تنها تعداد اندکی باقی مانده‌اند. جای آن‌ها را مهاجرانی از آناتولی گرفته‌اند، از جمله کردها، و در سال‌های اخیر نیز پناهجویانی از خاورمیانه.

تحول اخیر شهر، به‌ویژه در دوران رجب طیب اردوغان—که زمانی شهردار استانبول بود و اکنون رئیس‌جمهور ترکیه است—موضوع کتاب جدیدی از «سوزی هانسن»، روزنامه‌نگار است. او با تمرکز بر یک محله به نام «کاراگومروک»، داستانی گسترده‌تر از مهاجرت، توسعه شهری و اقتدارگرایی را روایت می‌کند.

او می‌نویسد:«آنچه در طول روز در ترکیه می‌دیدم تیتر خبرها بود؛ اما آنچه شب‌ها در کاراگومروک می‌دیدم، اطلاعات واقعی و خودِ زندگی بود.»

جنگی که در آن سوی مرز جنوبی ترکیه در سوریه آغاز شد و بحران پناهجویان پس از آن، در اوایل دهه ۲۰۱۰ نزدیک به ۴ میلیون سوری را به ترکیه کشاند. بسیاری از آن‌ها در محله‌هایی مانند کاراگومروک ساکن شدند؛ در آپارتمان‌های کوچک و شلوغ، اغلب در کنار دیگر خانواده‌های سوری، و برای گذران زندگی در کارگاه‌های تولیدی یا به‌عنوان کارگر روزمزد کار می‌کردند.

تفاوت‌های فرهنگی یکی از عوامل تنش هستند؛ اما رکود اقتصادی، هراس‌افکنی پوپولیستی و رشد سریع و کنترل‌نشده استانبول نیز نقش مهمی دارند. زمانی که درگیری میان گروهی از نوجوانان سوری و ترک رخ می‌دهد، هانسن به دنبال پاسخ می‌گردد، اما پاسخ ساده‌ای وجود ندارد.

یک مغازه‌دار محلی به او می‌گوید: بله، نژادپرستی نقش داشته است، اما فروپاشی بافت اجتماعی محله و از بین رفتن اعتمادی که زمانی استانبول را شهری مهمان‌نواز کرده بود نیز به همان اندازه مقصر است.

خشونت سیاسی و سرکوب فزاینده نیز بر این محله سایه می‌اندازد. در سال ۲۰۱۶، پس از یک کودتای خونین علیه اردوغان، موج گسترده‌ای از بازداشت‌ها آغاز می‌شود؛ فضای اعتراض محدودتر شده و بی‌اعتمادی گسترش می‌یابد. همسایه‌ها شروع به خبرچینی از یکدیگر می‌کنند. با این حال، ایمان به دموکراسی ترکیه همچنان تا حدی پابرجا می‌ماند. سقوط به سمت حکومت فردمحور اردوغان نه یک جهش ناگهانی، بلکه روندی تدریجی بوده است.

اقتدارگرایی در ترکیه صرفاً به معنای تسلط یک مرد قدرتمند بر دولت نبوده؛ بلکه فرآیندی از خلق و دگرگونی است و زمانی آغاز می‌شود که کمتر کسی متوجه آن است. همچنین وقتی شناخته می‌شود که اغلب برای توقف آن خیلی دیر شده است.

- سوزی هانسن، نویسنده کتاب «از خود زندگی: ترکیه، استانبول و محله ای در عصر اردوغان»

جنگ‌ها در اطراف ترکیه، از اوکراین تا ایران، و همچنین احتمال درگیری گسترده‌تر با روسیه، باعث شده بخش زیادی از تحلیل‌ها بر نقش منطقه‌ای ترکیه و جایگاه مهم آن در ناتو تمرکز کنند. اما نگاه درون کشور کمتر دیده می‌شود. این موضوع کاملاً به سود اردوغان است، زیرا او تمایل دارد نظارت خارجی بر رفتارهای اقتدارگرایانه‌اش کاهش یابد.

سوزی هانسن از خلال محله کاراگومروک، تصویری از ترکیه‌ای ارائه می‌دهد که اردوغان ساخته است. اکونومیست می‌گوید: کمتر کتابی به زبان انگلیسی توانسته با این دقت، بافت واقعی این کشور را ثبت کند.