پیشنهاد غیرمنتظره برای بنبست اتمی تهران و واشنگتن
ترجمه مطالب از رسانههای خارجی به معنای تایید آن محتوا نیست. هدف صرفا اطلاع مخاطب از رویکرد و نگاه رسانههای جهان به جنگ کنونی است.
به گزارش زومان به نقل از فایننشال تایمز، بمبارانهای سنگین تمام شدهاند، اما خطر اصلی هنوز زیر خاکستر میسوزد. گمان میرود زیر سه تاسیسات اصلی اتمی ایران، یعنی نطنز، فردو و اصفهان، محمولهای بسیار حساس مدفون باشد. این تاسیسات در جریان پیوستن کوتاه آمریکا به جنگ ۱۲ روزه اسرائیل علیه ایران در ماه ژوئن گذشته هدف قرار گرفتند. اکنون، سرنوشت این مواد با غنای بالا، به سختترین گره در مذاکرات واشنگتن و تهران تبدیل شده است؛ مذاکراتی که هدفش پایان دادن قطعی به این رویارویی نظامی است.
در جستجوی یک آتشبس شکننده
در فضای عمومی، تهران نشان داده است که حاضر نیست این ذخایر حساس را واگذار کند. با این حال، منابع آگاه از یک راهکار موقت خبر میدهند. قرار است به عنوان بخشی از یک توافق برای تمدید یک آتشبس شکننده به مدت ۶۰ روز، تنگه هرمز بازگشایی شود و چارچوبی برای مذاکرات آینده به دست آید. در این میان، ایران تعهد خواهد داد که درباره رقیق کردن یا انتقال این مواد شکافتپذیر — موادی که پتانسیل تبدیل شدن به هسته سلاح را دارند — بحث و تبادل نظر کند.
روز پنجشنبه، یک مقام آمریکایی تایید کرد که مذاکرهکنندگان دو طرف روی یک تفاهمنامه به توافق رسیدهاند. اما دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، هنوز این سند را تایید نکرده و گفته است که برای بررسی آن به چند روز زمان نیاز دارد. در همین حال، جیدی ونس، معاون او، اواخر همان روز اعلام کرد که واشنگتن «هنوز به آن نقطه نرسیده است»، اما دو طرف به توافق بسیار نزدیک هستند. او تاکید کرد که همین ذخایر اورانیوم، یکی از اصلیترین نقاط اختلاف است.
میزبان غیرمنتظره در آسیای مرکزی
در این بنبست پیچیده، یک راهحل از نقطهای دور از انتظار مطرح شده است. رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، به روزنامه فایننشال تایمز گفت که قزاقستان برای تحویل گرفتن این ذخایر اعلام آمادگی کرده است. این پیشنهاد در دیدار اخیر گروسی با قاسم ژومارت توکایف، رئیسجمهور قزاقستان در شهر آستانه مطرح شد.
مقامات قزاقستان هنوز به طور رسمی در این باره اظهار نظر نکردهاند. با این وجود، گروسی توضیح داد که چون آژانس از قبل یک «بانک» برای نگهداری اورانیوم با غنای پایین در قزاقستان دارد، این راهکار «میتواند» برای آمریکا و ایران قابل قبول باشد. البته تصمیم نهایی تنها در مذاکرات اتمی پس از امضای تفاهمنامه اولیه مشخص خواهد شد.
شروط سختگیرانه واشنگتن
رئیسجمهور آمریکا پیش از این با افتخار اعلام کرده بود که حملات ماه ژوئن، برنامه هستهای ایران را «نابود کرد». با این حال، ترامپ این هفته در شبکه اجتماعی تروث سوشال موضعی سختگیرانه گرفت و نوشت که این مواد باید «یا فورا به ایالات متحده تحویل داده شود... یا ترجیحا با همکاری جمهوری اسلامی ایران، در همان محل نابود شود.»
او همچنین پیشنهاد داد که این نابودی میتواند «در یک مکان قابل قبول دیگر، با حضور کمیسیون انرژی اتمی یا معادل آن به عنوان شاهد» انجام شود. ترامپ صراحتا اعلام کرد که با تحویل این ذخایر به روسیه یا چین «احساس راحتی نمیکند». علاوه بر اینها، آمریکا فشار شدیدی به ایران وارد میکند تا یک تعلیق ۲۰ ساله برای غنیسازی — فرآیندی که خلوص و قدرت اورانیوم را بالا میبرد — را بپذیرد.
خطری که هنوز نفس میکشد
دلیل این همه حساسیت چیست؟ مشکل اصلی همان ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده تا سطح ۶۰ درصد است. کارشناسان هشدار میدهند که اگر این مواد تا سطح ۹۰ درصد غنی شوند، برای تولید حدود ۱۰ سلاح هستهای کافی خواهند بود. به همین دلیل، تحلیلگران میگویند تا زمانی که این ذخایر در دست ایران است، خطر تلاش برای ساخت سلاح پابرجا میماند.
در مقابل، جمهوری اسلامی همواره تاکید دارد که برنامهاش صرفا برای اهداف مسالمتآمیز است. ایران علاوه بر این ذخایر حساس، بیش از ۹,۰۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده در سطوح بسیار پایینتر نیز در اختیار دارد.
چشمانداز تاریک اما ممکن برای توافق
سالها پیش، آژانس بینالمللی انرژی اتمی برنامه راستیآزمایی سختگیرانهای را — که به معنای بازرسیهای دقیق و منظم از تاسیسات است — اجرا میکرد. این برنامه بخشی از توافق سال ۲۰۱۵ بود که تهران با دولت اوباما و دیگر قدرتها امضا کرد. اما پس از خروج ترامپ از آن توافق، همکاری ایران به شدت کاهش یافت و از زمان جنگ ماه ژوئن تاکنون، بازرسان نتوانستهاند از سایتهای اصلی بازدید کنند.
آخرین باری که آمریکا و ایران مذاکرات هستهای داشتند به ماه فوریه برمیگردد؛ درست چند روز پیش از آنکه ترامپ به بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل در آغاز جنگ بپیوندد. در آن زمان گروسی مشاورههای فنی ارائه میداد و عمان به عنوان میانجی میگفت طرفین به توافق نزدیکند، هرچند مقامات آمریکایی پیشرفت چشمگیری را تایید نکردند.
گروسی معتقد است که در آن روزها، هر دو طرف حاضر به دادن امتیاز بودند. وقتی از او درباره شانس رسیدن به یک توافق در شرایط پرالتهاب امروز پرسیده شد، با امیدواری پاسخ داد: «این همیشه ممکن است.»