آتلانتیک: ترامپ هنوز نتوانسته راه خروجی مطمئنی برای بحران ایران پیدا کند
نشریه آمریکایی آتلانتیک در گزارشی تحلیلی نوشته دولت دونالد ترامپ، با وجود هفتهها فشار نظامی، تحریم و مذاکره، هنوز نتوانسته به توافقی پایدار با ایران برسد و کاخ سفید همچنان بهدنبال راهی برای خروج از بحران است.
به نوشته این نشریه، ترامپ آنقدر به نزدیک بودن توافق اطمینان داشت که حتی مراسم عروسی پسر بزرگش را از دست داد و تیم خود را در تعطیلات آخر هفته در واشنگتن نگه داشت. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، نیز در سفر خود به هند گفته بود توافق ممکن است ظرف چند روز نهایی شود. اما با گذشت زمان، همچنان خبری از توافق رسمی نشد.
آتلانتیک میگوید ترامپ در جلسه کابینه، که قرار بود ابتدا در کمپ دیوید برگزار شود، عملاً پذیرفت هنوز چیزی برای رونمایی ندارد و گفت:
«ایرانیها خیلی میخواهند توافق کنند، اما هنوز به آن نقطه نرسیدهاند.»
توافقی که هنوز شکل نگرفته
بر اساس این گزارش، توافق مورد بحث فعلاً در حد یک «تفاهمنامه یکصفحهای» توصیف شده که قرار است دو طرف را وارد یک بازه ۶۰ روزه برای ادامه مذاکرات درباره برنامه هستهای ایران و ذخایر اورانیوم غنیشده کند.
آتلانتیک مینویسد ترامپ از اینکه ایران حاضر به پذیرش کامل خواستههای آمریکا نشده، ناامید شده و از تحلیلهایی که بنبست فعلی را نشانه ضعف او میدانند، خشمگین است.
به نوشته این نشریه، ترامپ در هفتههای اخیر تلاش کرده با ترکیبی از تهدید، ضربالاجل و فشار نظامی ایران را وادار به عقبنشینی کند، اما تهران هر بار از پذیرش کامل خواستههای واشنگتن خودداری کرده و همین موضوع باعث شده کاخ سفید چندین بار آتشبس را تمدید کند.
چرا ترامپ بهدنبال جنگ گستردهتر نیست؟
آتلانتیک به نقل از منابع نزدیک به دولت ترامپ نوشته رئیسجمهور آمریکا، برخلاف لحن تند خود، تمایل چندانی به ازسرگیری جنگ گسترده ندارد.
به گفته این منابع، ترامپ نگران کاهش ذخایر مهمات آمریکا و همچنین احتمال حمله ایران به زیرساختهای انرژی کشورهای خلیج فارس است؛ اتفاقی که میتواند بحران جهانی انرژی را تشدید کند.
این گزارش میگوید برخی مشاوران ترامپ معتقدند محاصره تنگه هرمز و توقف صادرات نفت ایران در نهایت تهران را تحت فشار بیشتری قرار خواهد داد، اما خود ترامپ از کند بودن روند مذاکرات و نتیجهندادن سریع فشارها ناراضی است.
فشار کشورهای منطقه برای توافق
آتلانتیک نوشته رهبران برخی کشورهای خاورمیانه طی تماسهایی از ترامپ خواستهاند هرچه سریعتر به توافقی برای کاهش تنشها برسد؛ زیرا بحران هرمز و حملات مرتبط با جنگ، فشار سنگینی بر صادرات انرژی و اقتصاد منطقه وارد کرده است.
به نوشته این نشریه، در برخی طرحهای مورد بحث، بازگشایی تدریجی تنگه هرمز، تمدید آتشبس در لبنان و احتمال کاهش بخشی از تحریمهای ایران مطرح شده، هرچند هنوز هیچیک قطعی نیست.
در همین حال، ترامپ در مواضع علنی خود تلاش کرده فاصلهاش را با هرگونه توافق ضعیف نشان دهد و گفته:
«من این کار را برای رسیدن به یک توافق بد انجام ندادم.»
اختلاف در اردوگاه ترامپ
آتلانتیک همچنین به اختلافنظرها در داخل جریان جمهوریخواه اشاره میکند. برخی چهرههای نزدیک به اسرائیل و جریانهای تندرو در آمریکا نگرانند ترامپ در حال حرکت به سمت توافقی باشد که از نگاه آنها، به ایران فرصت بازیابی قدرت منطقهای میدهد.
لیندسی گراهام، سناتور جمهوریخواه، گفته بود توانایی ایران در تهدید تنگه هرمز و آسیب زدن به زیرساختهای نفتی خلیج فارس میتواند «توازن قدرت منطقه را تغییر دهد» و برای اسرائیل «کابوس» باشد. راجر ویکر، رئیس کمیته نیروهای مسلح سنای آمریکا، نیز آتشبس ۶۰ روزه را «فاجعه» توصیف کرده بود.
به نوشته آتلانتیک، همین فشارها باعث شد ترامپ از ادبیات اولیه خود عقبنشینی کند و دیگر از توافق قریبالوقوع سخن نگوید.
مقایسه با توافق ۲۰۱۵
آتلانتیک در بخش دیگری از گزارش خود به توافق هستهای سال ۲۰۱۵ بازمیگردد و یادآوری میکند جان کری، وزیر خارجه وقت آمریکا، آن زمان گفته بود مذاکرات فقط بر «موضوع هستهای» متمرکز شد؛ زیرا ورود همزمان به مسائل دیگر میتوانست روند مذاکرات را فرسایشی و بیپایان کند.
اما این نشریه معتقد است ترامپ اکنون دقیقاً درگیر همان وضعیتی شده که کری درباره آن هشدار داده بود؛ یعنی تلاش برای حل همزمان موضوع هستهای، برنامه موشکی، نفوذ منطقهای ایران، تنگه هرمز و حتی تغییر رفتار حکومت ایران. به نوشته آتلانتیک، همین گستردگی اهداف ممکن است باعث شود هیچکدام از آنها به نتیجه قطعی نرسند.
نقش روبیو، ونس و کوشنر
به نوشته آتلانتیک، جیدی ونس پس از بازگشت از اسلامآباد بیشتر بر موضوعات داخلی تمرکز کرده و مارکو روبیو نیز برخلاف چهرههایی مانند هنری کیسینجر، شخصاً هدایت مذاکرات را برعهده نگرفته است.
این نشریه میگوید مذاکرات ایران عملاً به استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ در خاورمیانه، و جرد کوشنر، داماد ترامپ، سپرده شده است؛ دو چهرهای که از نگاه آتلانتیک، سابقه موفقیت و شکست توأمان در پروندههای مختلف بینالمللی دارند.
در همین حال، منابع نزدیک به ایران نیز به آتلانتیک گفتهاند مقامهای ایرانی نسبت به نیت واقعی تیم ترامپ برای رسیدن به توافق تردید دارند؛ بهویژه پس از آنکه آمریکا در میانه مذاکرات دوباره حملاتی علیه اهدافی در جنوب ایران انجام داد.
آتلانتیک چه میگوید؟
آتلانتیک یکی از قدیمیترین و تأثیرگذارترین نشریات تحلیلی آمریکاست که معمولاً در حوزه سیاست خارجی، امنیت ملی و تحولات کاخ سفید گزارشهای تحلیلی و پشتپرده منتشر میکند.
نویسندگان این گزارش، جاناتان لمیر و نانسی یوسف، هر دو از خبرنگاران باسابقه حوزه سیاست و امنیت ملی آمریکا هستند. لمیر سالها تحولات کاخ سفید و سیاست خارجی آمریکا را پوشش داده و نانسی یوسف نیز بهعنوان خبرنگار امنیت ملی و جنگ شناخته میشود.
نویسندگان تلاش میکند تصویری از فضای فکری و اختلافنظرهای درون دولت ترامپ درباره جنگ و مذاکرات ایران ارائه دهد؛ نه صرفاً روایت رسمی کاخ سفید.
با این حال، همانند بسیاری از گزارشهای رسانههای آمریکایی درباره ایران، بخشی از تحلیلها بر پایه روایت منابع نزدیک به دولت آمریکا و نگاه سیاست داخلی واشنگتن شکل گرفته و لزوماً بازتابدهنده همه ابعاد ماجرا نیست.
آتلانتیک در پایان مینویسد حتی اگر توافقی حاصل شود، ایران نشان داده همچنان میتواند از تنگه هرمز بهعنوان یک اهرم اقتصادی و ژئوپلیتیک استفاده کند؛ موضوعی که از نگاه این نشریه، به تهران در معادلات منطقهای نوعی قدرت چانهزنی داده است.
این نشریه همچنین تأکید میکند توافق ۲۰۱۵ هرگز خصومت تهران و واشنگتن را پایان نداد، اما هدف آن جلوگیری از چرخه تشدید تنش و دور کردن دو کشور از آستانه جنگ بود. آتلانتیک معتقد است ترامپ این بار با رویکردی کماحتیاطتر وارد بحران شده و حالا در تلاش است راهی برای خروج از آن پیدا کند.