جنگ ایران و هشداری درباره آینده دفاع هوایی جهان
رسانه آمریکایی آکسیوس در گزارشی تازه هشدار داده جنگ ایران فقط یک بحران منطقهای نبود، بلکه شکاف میان «سرعت مصرف» و «سرعت تولید» سامانههای دفاع هوایی را آشکار کرده است؛ شکافی که میتواند بر بحرانهای آینده، از اوکراین تا تایوان، اثر بگذارد.
آکسیوس رسانهای سیاسی و تحلیلی در آمریکاست که بهدلیل دسترسی گسترده به منابع کاخ سفید، پنتاگون و حلقههای تصمیمگیری واشنگتن شناخته میشود. این رسانه در سالهای اخیر بارها اخبار اختصاصی درباره سیاست خارجی آمریکا، مذاکرات ایران و تصمیمات امنیتی دولت ترامپ منتشر کرده است.
همین موضوع باعث شده برخی تحلیلگران، گزارشهای آکسیوس را بازتابدهنده بخشی از نگرانیهای درون ساختار امنیتی آمریکا بدانند؛ هرچند منتقدان میگویند این رسانه گاهی روایت نهادهای امنیتی واشنگتن را پررنگتر از سایر ابعاد ماجرا بازتاب میدهد.
آکسیوس دقیقاً چه گفته است؟
آکسیوس به گزارشی از مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی آمریکا (CSIS) استناد کرده که میگوید مصرف موشکهای رهگیر سامانههایی مانند پاتریوت و تاد (THAAD) در جنگ ایران بسیار بالا بوده و بازسازی بخشی از این ذخایر ممکن است تا سال ۲۰۲۹ زمان ببرد.
طبق این گزارش، آمریکا در سال مالی ۲۰۲۶ تنها ۱۷۲ موشک رهگیر پاتریوت تحویل گرفته، در حالی که در جنگ ایران بیش از هزار موشک مصرف شده است.
آکسیوس همچنین نوشته اوکراین و تایوان نگرانند تمرکز فعلی آمریکا بر خاورمیانه، روند تأمین سامانههای دفاعی برای آنها را کندتر کند.
اما آیا این اعداد قطعیاند؟
نه کاملاً.
بخش مهمی از این برآوردها بر پایه تحلیلهای اندیشکدهای و دادههای بودجهای است، نه آمار رسمی و کامل پنتاگون. حتی خود CSIS نیز تأکید کرده مسئله اصلی «فشار بر ذخایر» و زمان بازسازی آنهاست، نه خالی شدن کامل انبارهای تسلیحاتی آمریکا.
برخی کارشناسان نظامی نیز میگویند در جنگهای جدید، سرعت مصرف موشکهای دفاعی معمولاً بسیار بیشتر از تصور عمومی است؛ زیرا برای رهگیری یک موشک یا پهپاد، گاهی چند رهگیر شلیک میشود و حملات ترکیبی میتوانند مصرف مهمات را بهشدت افزایش دهند.
تفاوت جنگ ایران با اوکراین و سناریوی چین چیست؟
آکسیوس تلاش میکند جنگ ایران را کنار اوکراین و احتمال درگیری چین و تایوان قرار دهد، اما این سه بحران تفاوتهای مهمی دارند.
در اوکراین، جنگ ماهیتی فرسایشی و طولانی پیدا کرده و مصرف مهمات بهصورت روزانه و مداوم ادامه دارد.
در سناریوی چین و تایوان، نگرانی اصلی آمریکا جنگی احتمالی در ابعادی بسیار بزرگتر در اقیانوس آرام است؛ جنگی که ممکن است نیازمند حجم عظیمی از موشکهای دوربرد، ضدکشتی و سامانههای دفاع چندلایه باشد.
اما جنگ ایران، از نگاه برخی تحلیلگران، بیشتر بهعنوان هشداری درباره سرعت مصرف سامانههای دفاع هوایی در برابر حملات موشکی و پهپادی گسترده اهمیت پیدا کرده است؛ بهویژه در منطقهای که چندین کشور همزمان به سامانههای آمریکایی وابستهاند.
مهمترین بخش گزارش؛ «برای همه بحرانها سامانه کافی وجود ندارد»
شاید مهمترین جمله گزارش آکسیوس این باشد:
«فعلاً سامانههای دفاع هوایی کافی برای همه بحرانهای جهان وجود ندارد.»
همین موضوع باعث شده پنتاگون فشار زیادی بر شرکتهای تسلیحاتی وارد کند تا تولید موشکهای رهگیر را چند برابر کنند. شرکتهایی مانند لاکهید مارتین، بوئینگ و RTX قراردادهای تازهای برای افزایش ظرفیت تولید گرفتهاند.
اما بسیاری از تحلیلگران معتقدند مسئله فقط افزایش تولید نیست. جنگهای جدید نشان دادهاند موشکهای چندمیلیون دلاری نمیتوانند برای همیشه پاسخ اصلی به پهپادهای ارزانقیمت و حملات انبوه باشند.
آینده چه میشود؟
در اندیشکدهها و محافل دفاعی آمریکا چند سناریو درباره آینده مطرح شده است.
سناریوی اول، افزایش شدید سرمایهگذاری روی صنایع دفاعی و چند برابر کردن تولید موشکهای رهگیر است؛ چیزی شبیه بازگشت به اقتصادهای جنگی دوران جنگ سرد.
سناریوی دوم، حرکت به سمت سامانههای ارزانتر مانند سلاحهای لیزری، سامانههای ضدپهپاد و رهگیرهای کمهزینهتر است؛ زیرا بسیاری معتقدند استفاده از موشکهای چندمیلیون دلاری علیه پهپادهای ارزان، از نظر اقتصادی پایدار نیست.
سناریوی سوم، «اولویتبندی بحرانها»ست؛ یعنی آمریکا و متحدانش ناچار شوند تصمیم بگیرند منابع محدود دفاع هوایی را میان خاورمیانه، اوکراین و شرق آسیا چگونه تقسیم کنند.
و در نهایت، برخی تحلیلگران میگویند جهان وارد دورهای شده که در آن «ظرفیت صنعتی» به اندازه قدرت نظامی اهمیت پیدا کرده است؛ دورهای که در آن نتیجه جنگها فقط در میدان نبرد تعیین نمیشود، بلکه کارخانهها، زنجیره تأمین و سرعت تولید نیز بخشی از معادله قدرت هستند.