معامله قرنِ ترامپ برای خاورمیانه
والاستریتژورنال نگاه ترامپ به خاورمیانه را در یک مقاله تشریح کرده و مینویسد: به نظر میرسد رئیسجمهور آمریکا در تعطیلات آخر هفته دامنه جاهطلبی دیپلماتیک خود را گسترش داده؛ او نهتنها به دنبال دستیابی به توافقی برای پایان جنگ با ایران است، بلکه میخواهد پیمانی برای عادیسازی روابط میان اسرائیل و کشورهای خاورمیانه نیز شکل بگیرد.
این تلاش برای عادیسازی، میتواند به ترامپ امکان دهد تا هرگونه توافق محدود درباره آتشبس و بازگشایی مسیرهای کشتیرانی را نه بهعنوان عقبنشینی، بلکه بهعنوان یک موفقیت بزرگ منطقهای معرفی کند؛ آن هم در شرایطی که چهرههای تندرو در حزب خودش هشدار دادهاند که یک توافق بد میتواند به میراث سیاسی او لطمه بزند. در عین حال، ترامپ تهدید کرده در صورت شکست مذاکرات، درگیریهای گسترده نظامی را از سر خواهد گرفت.
با وجود ادعای کاخ سفید درباره پیشرفتهای بزرگ، مذاکرات با ایران هنوز به توافق نهایی نرسیده است. در همین حال، برخی شرکای خاورمیانهای آمریکا مانند عربستان سعودی و قطر نیز بهصورت خصوصی در برابر اصرار ترامپ برای پیوستن آنها به توافقهای ابراهیم و برقراری روابط دیپلماتیک با اسرائیل مقاومت میکنند.
افزایش تنشها در تنگه هرمز
روز دوشنبه تنشها بالا گرفت؛ زمانی که آمریکا دو شناور سپاه را -که ادعا شده در حال مینگذاری در تنگه هرمز بودند ـ غرق کرد. ایران هم در پاسخ، موشکهای زمینبههوا به سمت هواپیماهای آمریکایی شلیک کرد که در پی آن، ایالات متحده به پرتابگرهای موشکی در نزدیکی بندرعباس حمله کرد؛ موضوعی که یک مقام آمریکایی آن را تأیید کرده است.
معامله احتمالی؛ بازگشایی هرمز در برابر کاهش فشار بر ایران
دولت ترامپ در حال کار روی توافقی احتمالی با ایران است که بر اساس آن، تنگه هرمز بهطور کامل بازگشایی شود و در مقابل، آمریکا محاصره یا محدودیتهای اعمالشده بر کشتیرانی ایران را کاهش دهد یا پایان بخشد؛ اقدامی که میتواند یکی از بزرگترین اختلالات در عرضه جهانی انرژی طی سالهای اخیر را خاتمه دهد.
با این حال، مذاکرات هنوز موضوعات دشوارتری را حل نکرده است؛ از جمله:
- آیا ایران حاضر خواهد شد برنامه هستهای خود را بهشدت محدود کند یا حتی برچیند؟
- آیا تهران در قالب هرگونه توافق آتشبس، مشوقهای اقتصادی گستردهتر دریافت خواهد کرد؟
ترامپ، میان دیپلماسی و تشدید جنگ
والاستریت ژورنال در ادامه میگوید که ترامپ اکنون ظاهراً میان دو گزینه گیر افتاده است:
از یک سو، پایان دیپلماتیک جنگی که اکنون نزدیک به سه ماه طول کشیده و محبوبیت چندانی ندارد.
و از سوی دیگر، گزینه حمله نظامی بیشتر به ایران — که از سوی جناح تندرو جمهوریخواهان حمایت میشود — برای تضعیف بیشتر حکومت ایران و واداشتن تهران به واگذاری ذخایر اورانیوم غنیشده.
برخی جمهوریخواهان تندرو، از جمله سناتور تد کروز از ایالت تگزاس، توافق در حال شکلگیری را اشتباهی خطرناک توصیف کردهاند؛ توافقی که به گفته آنها ممکن است تهران را قدرتمندتر کند و بیش از حد به توافق هستهای باراک اوباما شباهت داشته باشد؛ همان توافقی که ترامپ در دوره اول ریاستجمهوریاش از آن خارج شد.
طرح تازه ترامپ؛ توافق ابراهیمِ گستردهتر
نشانههایی وجود دارد که ترامپ بخشی از این انتقادها را جدی گرفته و به دنبال بهبود شرایط توافق است. او در «تروث سوشال» گفت میخواهد کشورهای عربستان سعودی، قطر، پاکستان، ترکیه، مصر و اردن به توافقهای ابراهیم بپیوندند و روابط دیپلماتیک خود با اسرائیل را برقرار یا گسترش دهند.
ترامپ حتی ادعا کرد که ایران هم ممکن است پس از توافق صلح به این روند بپیوندد.
«این مهمترین توافقی خواهد بود که هر یک از این کشورهای بزرگ — که همیشه درگیر مناقشه بودهاند — تاکنون امضا کردهاند. هیچ چیز در گذشته یا آینده از آن فراتر نخواهد رفت.»- دونالد ترامپ
آیا کشورهای عربی به پیمان ابراهیم میپیوندند؟
تا روز دوشنبه، لیندزی گراهام از پیشنهاد تازه ترامپ برای گسترش توافقهای ابراهیم تمجید کرد و آن را در شبکههای اجتماعی «کاملاً درخشان» توصیف کرد.
او مدعی شد این طرح «بزرگترین تغییر در خاورمیانه طی هزاران سال» خواهد بود.
اما کشورهایی که ترامپ میخواهد به توافقهای ابراهیم بپیوندند — بهویژه عربستان سعودی — احتمالاً چنین کاری نخواهند کرد. ریاض مدتهاست تأکید میکند تنها زمانی با چنین توافقی موافقت خواهد کرد که مسیر روشنی برای تشکیل کشور فلسطین وجود داشته باشد.
روابط کشورهای منطقه با اسرائیل نیز پس از جنگ غزه — در پی حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حماس — و همچنین دو جنگ اسرائیل با ایران، بدتر شده است.
مقامهای قطری نیز گفتهاند دوحه فعلاً برنامهای برای پیوستن به توافقهای ابراهیم ندارد و هرگونه تعامل با اسرائیل به حل مسئله فلسطین وابسته خواهد بود.
آرون دیوید میلر، مذاکرهکننده باسابقه خاورمیانه در دولتهای جمهوریخواه و دموکرات و پژوهشگر کنونی مؤسسه کارنگی، گفت:
«این امیدی است که به کهکشانی بسیار دور گره خورده، نه به واقعیتهای جدید خلیج فارس.»
او هشدار داد کشورهایی در خلیج فارس که پس از اقدامات اسرائیل در کرانه باختری، غزه و لبنان به این کشور نزدیک شوند، با واکنش منفی افکار عمومی مواجه خواهند شد.