گزارش اکونومیست: حجِ گران در خاورمیانه ملتهب

به گزارش زومان، اکونومیست در مطلبی به اثر جنگ بر حج پزداخته و اینطور نوشته است:

«برای آماده شدن باید یک عمر وقت گذاشت»؛ این را ظهیر جنید، مردی ۵۷ ساله از ایالت سلانگور در غرب مالزی می‌گوید؛ کسی که فرصت حج را «اتفاقی یک‌بار در زندگی» توصیف می‌کند. او دهه‌ها پول پس‌انداز کرده و در ماه‌های اخیر نیز با دویدن، بازی پیکل‌بال و شرکت در سخنرانی‌های مذهبی در مساجد، هم از نظر جسمی و هم ذهنی خود را آماده کرده است. بنابراین وقتی چند ماه پیش بالاخره نوبت او برای حج فرا رسید، مطمئن بود هیچ‌چیز مانع رفتنش نخواهد شد؛ حتی جنگ.

در ماه‌های اخیر، همزمان با جنگ اسرائیل و آمریکا علیه ایران، تهران موشک‌ها و پهپادهایی به سمت کشورهای حوزه خلیج فارس از جمله عربستان سعودی شلیک کرده است. در پی این جنگ، سفر به منطقه مختل شده و هزینه‌ها نیز به دلیل جهش قیمت سوخت هواپیما افزایش یافته است. با این حال، انتظار می‌رود حدود ۱.۷ میلیون زائر در حج امسال شرکت کنند که اکثریت آن‌ها از آسیا خواهند آمد.

تقاضا برای حج همچنان بالاست، زیرا یکی از پنج رکن اصلی اسلام محسوب می‌شود.

در برخی کشورها مانند مالزی و اندونزی، سهمیه سالانه ویزای حج که عربستان اختصاص می‌دهد، همیشه به‌سرعت تکمیل می‌شود. در اندونزی — پرجمعیت‌ترین کشور مسلمان جهان — حدود ۵.۷ میلیون نفر در صف انتظار قرار دارند، اما این کشور تنها ۲۲۰ هزار سهمیه دارد. برخی افراد تا ۴۰ سال منتظر انتخاب شدن می‌مانند و اگر هنگام رسیدن نوبتشان هنوز زنده باشند، بعید است آن را رد کنند.

گزارش‌ها حاکی از آن است که عربستان سعودی از دونالد ترامپ خواسته هرگونه حمله جدید به ایران را تا پایان حج به تعویق بیندازد. امسال برخی زائران مجبور شده‌اند از مسیرهای جایگزین پروازی استفاده کنند. همچنان نگرانی‌هایی وجود دارد که اگر درگیری‌های تازه باعث بسته شدن حریم هوایی منطقه شود، بسیاری از زائران در آنجا گرفتار شوند.

برخی کشورهای آسیایی برای کمک به زائران، حمایت مالی بیشتری ارائه داده‌اند. دولت اندونزی گزارش شده که حدود ۱.۸ تریلیون روپیه (معادل ۱۰۰ میلیون دلار) از بودجه عمومی را برای پوشش هزینه‌های اضافی سفر اختصاص داده است.

اما در کشورهای دیگر، زائران باید هزینه‌ها را شخصاً بپردازند. نهادی دولتی در هند که سفرهای زیارتی را سازماندهی می‌کند، به‌دلیل «وضعیت خاورمیانه» مبلغی معادل ۱۰ هزار روپیه (حدود ۱۰۵ دلار) به هزینه‌ها افزوده است. این رقم از مبلغ درخواستی شرکت‌های هواپیمایی کمتر است، اما همچنان برای بسیاری سنگین محسوب می‌شود.

حتی پیش از آغاز تنش‌های اخیر نیز بسیاری از زائران آسیایی با افزایش هزینه‌ها دست‌وپنجه نرم می‌کردند. حسین احمد می‌گوید در سال ۲۰۱۹ هزینه یک بسته سفر حج در بنگلادش حدود ۳۰۰ هزار تاکا (۲۴۴۰ دلار) بود، اما امسال به ۶۰۰ هزار تاکا رسیده است؛ در حالی که حقوق‌ها در این مدت دو برابر نشده‌اند.

بخشی از این افزایش قیمت به گرانی پروازها پس از همه‌گیری کرونا بازمی‌گردد. در چندین کشور آسیایی نیز تورم افزایش یافته و ارزش پول ملی کاهش پیدا کرده است. همزمان عربستان بسیاری از اقامتگاه‌های قدیمی و ارزان‌تر را تخریب کرده و به‌جای آن هتل‌های مدرن و لوکس در مکه ساخته است.

حسین احمد می‌گوید: «زائران از امکانات جدید راضی‌ترند، اما حج حالا فقط برای ثروتمندان قابل‌دسترس شده است.» ظهیر جنید نیز می‌گوید طبقه متوسط مالزی که چند سال پیش توان پرداخت هزینه حج را داشت، اکنون به‌سختی از عهده آن برمی‌آید.

افزایش هزینه‌ها باعث شد بنگلادش بین سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ نتواند سهمیه کامل حج خود را پر کند؛ در حالی که پیش از کرونا معمولاً چنین مشکلی نداشت. امسال این کشور پذیرفت سهمیه خود را از ۱۲۷ هزار نفر به ۷۸ هزار و ۵۰۰ نفر کاهش دهد.

دولت بنگلادش برای کاهش هزینه‌ها حتی در حال بررسی بازگرداندن سفر دریایی به مکه است؛ روشی که از دهه ۱۹۸۰ دیگر استفاده نشده بود. برخی بنگلادشی‌ها نیز اکنون ترجیح می‌دهند به‌جای حج واجب، حج عمره را انتخاب کنند؛ سفری که از اول ژوئن دوباره آغاز خواهد شد.

با این حال حج عمره هم روزبه‌روز گران‌تر می‌شود. همان‌طور که در حج واجب، شکاف میان فقیر و غنی در آن آشکار است. زائران ثروتمند بسته‌های VIP خریداری می‌کنند و در هتل‌های بهتر و نزدیک‌تر به مسجدالحرام اقامت دارند.