جنگ ایران و تغییر نقشه ترانزیت؛ عربستان جای امارات را می‌گیرد

به گزارش زومان، بلومبرگ در گزارشی نوشت: در زمانی که جنگ ایران جریان‌ انتقال انرژی را دگرگون و اقتصادهای سراسر جهان را دچار آشفتگی کرده است، عربستان سعودی میلیاردها دلار درآمد نفتی اضافی به دست آورده و در حال تقویت جاه‌طلبی‌های خود برای تبدیل شدن به یک هاب تجاری است.

حتی در حالی که جنگ باعث کند شدن رشد اقتصادی و افزایش شدید هزینه‌های دفاعی و لجستیکی شده، افزایش قیمت نفت همراه با برنامه‌ریزی‌های اضطراری، درآمدها را تقویت کرده است. هم‌زمان، سواحل دریای سرخ عربستان به یک کریدور حیاتی برای دور زدن تنگه هرمز تبدیل شده؛ تنگه‌ای که از زمان آغاز جنگ تقریباً برای تجارت بسته شده است.

هشام الغنام، پژوهشگر مستقر در ریاض در بنیاد کارنگی خاورمیانه دراین باره گفت:

عربستان سعودی نشان داده که پشتوانه حیاتی و غیرقابل جایگزین دریای سرخ است.

این وضعیت، عربستان را به یک مسیر ترانزیتی کلیدی برای زنجیره‌های تأمین در سراسر شبه‌جزیره تبدیل کرده و می‌تواند به اقتصاد ۱.۳ تریلیون دلاری محمد بن سلمان کمک کند. با این حال، این کشور با رقابت فزاینده‌ای روبه‌روست؛ مسیرهای تجاری جایگزین در سواحل شرقی امارات و همچنین عمان در حال توسعه هستند و امارات و قطر نیز جریان‌های صادرات انرژی خود را افزایش داده‌اند.

درآمد نفتی عربستان از صادرات نفت در نخستین ماه از جنگ خاورمیانه به بالاترین سطح بیش از سه سال اخیر، یعنی ۲۴.۷ میلیارد دلار رسید؛ رشد قیمت‌ها تا حدی تحت تأثیر احیای یک طرح اضطراری قدیمی، یعنی خط لوله شرق–غرب است؛ مسیری که امکان دور زدن تنگه هرمز را فراهم می‌کند.

در همین حال، شبکه گسترده جاده‌ای عربستان هزاران کامیون را قادر کرده تا کودهای شیمیایی و کالاهای مصرفی را از طریق بنادر دریای سرخ در سراسر خلیج فارس جابه‌جا کنند.

با این حال، رشد اقتصادی در بخش‌های غیرنفتی کند شده است. صندوق بین‌المللی پول در ماه آوریل پیش‌بینی رشد عربستان را ۰.۹ واحد درصد کاهش داده و به ۳.۱ درصد برای سال ۲۰۲۶ رسانده است؛ هرچند این کاهش در میان کشورهای خلیج فارس دومین افت پس از عمان است.

مقام‌های ارشد آمریکایی روز یکشنبه گفتند آمریکا و ایران به توافقی نزدیک شده‌اند که می‌تواند تنگه هرمز را دوباره باز کند، اگرچه دونالد ترامپ تأکید کرده که در رسیدن به توافق «عجله نخواهد کرد».

زیاد داوود، اقتصاددان ارشد بازارهای نوظهور در بلومبرگ اکونومیکس، نوشت:

برای عربستان، هر ماه جنگ حدود ۱.۵ درصد از تولید ناخالص داخلی را به هزینه‌های اضافی تبدیل می‌کند. برای سایر همسایگان، احتمالا این رقم بالاتر است.

امارات متحده عربی، دومین اقتصاد بزرگ منطقه، نیز در حال سرمایه‌گذاری است؛ از جمله ایجاد یک هاب صادراتی جایگزین در ساحل شرقی و تسریع ساخت خط لوله به بندر فجیره در دریای عمان برای دو برابر کردن ظرفیت صادرات نفت خام.

در نزدیکی آن، عمان یک کریدور تجاری جدید با شارجه امارات راه‌اندازی کرده است؛ چرا که بنادر عمان که از مسیر دریای عرب بهره‌مند هستند، نقش فزاینده‌ای در منطقه خلیج فارس پیدا کرده‌اند.

در همین حال، عربستان بخشی از پروژه نئوم را در شمال غربی کشور بازطراحی می‌کند. راهبرد جدیدی که می‌تواند نقش لجستیکی گسترده‌تری برای نئوم تعریف کند؛ به‌طوری که بندر آن به هاب دسترسی شرکت‌های اروپایی به امارات، کویت و عراق تبدیل شود.

از سوی دیگر، شاخص اصلی بورس عربستان از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه حدود ۳ درصد رشد کرده، در حالی که بازارهای دبی و ابوظبی به ترتیب حدود ۱۰ و ۷ درصد کاهش داشته‌اند.

این موضوع باعث افزایش اعتماد شرکت‌هایی شده که قصد عرضه اولیه سهام در عربستان را دارند و چندین شرکت در حال ادامه آماده‌سازی برای ورود به بورس هستند؛ آن هم در سالی که عرضه‌های اولیه در خلیج فارس تاکنون کم‌رمق بوده است.

عربستان با وجود مزیت جغرافیایی، از دهه‌ها قبل برای احتمال بسته شدن تنگه هرمز آماده شده و خط لوله شرق–غرب در دهه ۱۹۸۰ و در جریان جنگ ایران و عراق راه‌اندازی شد.

با این حال، این تلاش‌ها هم ممکن است برای مقابله با همه تهدیدهای منطقه‌ای کافی نباشد.

دسترسی به بنادر دریای سرخ بدون ریسک نیست. نیروهای حوثی در یمن در سال‌های اخیر حملاتی علیه کشتیرانی انجام داده‌اند. با این حال، آن‌ها در جریان جنگ ایران از حمله به عربستان خودداری کرده‌اند.

برخی از این مسیرهای تجاری ممکن است در بلندمدت باقی بمانند، زیرا ایران همچنان توانایی تهدید عبور از تنگه هرمز را حفظ خواهد کرد.