سرمایهگذاری امارات در سوریه احمد الشرع؛ بازسازی یا نفوذ؟
به گزارش زومان، المانیتور در گزارشی نوشت: امارات متحده عربی در حال گسترش نفوذ و حضور اقتصادی خود در سوریه پس از جنگ است؛ روندی که از افزایش رفتوآمدها و رایزنیهای سطح بالا میان دو طرف پیداست و نشان میدهد ابوظبی حدود ۱۸ ماه پس از سقوط دولت بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴، نگاه مثبتتر و نزدیکتری به رهبری جدید سوریه پیدا کرده است.
در ۱۴ مه، احمد الشرع، رئیسجمهور سوریه و شیخ محمد بن زاید آل نهیان، رئیسجمهور امارات، در یک تماس تلفنی درباره گسترش همکاریهای دوجانبه در حوزه توسعه، سرمایهگذاری و روابط اقتصادی گفتوگو کردند.
چند روز پیش از آن، دمشق میزبان نخستین «مجمع سرمایهگذاری سوریه–امارات» بود؛ نشستی که مقامها و سرمایهگذاران اماراتی را گرد هم آورد و نشان داد ابوظبی به سرمایهگذاری در بخشهایی مانند املاک، گردشگری و زیرساختهای بندری سوریه علاقهمند شده است.
این مجمع که در ۱۱ تا ۱۲ مه برگزار شد، نمایندگان بیش از ۱۲۰ شرکت و نهاد اماراتی را به پایتخت سوریه آورد تا درباره همکاری در حوزههایی مانند مناطق آزاد اقتصادی، زیرساخت، هوانوردی، پرداختهای دیجیتال و توسعه صنعتی گفتوگو کنند.
ثانی بن احمد الزیودی، وزیر تجارت خارجی امارات، در سخنرانی خود گفت که تجارت دوجانبه در سال ۲۰۲۵ دو برابر شده و به ۱.۴ میلیارد دلار رسیده است.
او در این رویداد که با حضور نوره الکعبی، وزیر مشاور در امور خارجه امارات نیز برگزار شد، افزود: «مرحله پیشرو نیازمند همکاری قویتر و روابط عمیقتر است.»
تمرکز توجهها بر محمد العبار، میلیاردر اماراتی و بنیانگذار شرکت اعمار بود که تأیید کرد در حال بررسی فرصتهای سرمایهگذاری در سوریه به ارزش تا ۱۹ میلیارد دلار است. این پروژههای پیشنهادی که بر گردشگری و توسعه املاک در دمشق و شهر ساحلی لاذقیه متمرکز هستند، ممکن است ظرف شش ماه آینده و با مشارکت سرمایهگذاران محلی آغاز شوند.
این نشست همچنین با برخی پیامهای نمادین و با حسننیت همراه بود؛ از جمله اعلام شد شیخه فاطمه بنت مبارک، مادر رئیس امارات، از بازسازی مسجد تاریخی اموی دمشق که در طول ۱۳ سال جنگ داخلی آسیب دیده، حمایت خواهد کرد.
چرخش تاکتیکی ابوظبی
امارات در مقایسه با عربستان سعودی و برخی دیگر از کشورهای منطقه، در ابتدا با احتیاط بیشتری به سمت تعامل با رهبری جدید سوریه رفت؛ موضوعی که هم به تردید ابوظبی نسبت به احمد الشرع، بهدلیل سابقه حضورش در تحریرالشام، برمیگشت و هم به رویکرد کلی امارات در مخالفت با جریانهای اسلامگرا.
درست پیش از سقوط اسد، امارات روی احیای روابط با رئیسجمهور پیشین سوریه شرطبندی کرده بود، پس از سالها انزوا در پی قیام ۲۰۱۱ و جنگ داخلی. اما سقوط ناگهانی حکومت، ابوظبی را مجبور به بازنگری کامل در راهبرد خود در قبال سوریه کرد.
با این حال، روابط دو کشور در ماههای اخیر بهتدریج رو به گرمی رفته است، بهویژه زمانی که رهبر جدید سوریه بهدنبال هماهنگی نزدیکتر با کشورهای خلیج فارس و فاصله گرفتن از ایران بود تا سرمایه لازم برای احیای اقتصاد را جذب کند.
بانک جهانی سال گذشته برآورد کرد که سوریه برای بازسازی به حدود ۲۱۶ میلیارد دلار سرمایه نیاز دارد.
عبدالخالق عبدالله، استاد دانشگاه اماراتی، به المانیتور گفت: روابط دو کشور با سرعتی بیشتر از آنچه من یا هر کسی در یک سال انتظار داشتیم در حال رشد است و به افزایش اعتماد اماراتیها به الشرع و دولت او پس از چندین سفر منطقهای اشاره کرد.
آنها بسیار حرفهای و قابل اعتماد به نظر میرسند.- عبدالخالق عبدالله، استاد دانشگاه اماراتی
برای امارات، این تغییر رویکرد ناشی از ملاحظات ژئوپلیتیکی و اقتصادی است. همانند دیگر کشورهای خلیج فارس، ابوظبی پس از سالها حضور پررنگ ایران در دمشق، تلاش میکند دولت جدید سوریه را در مدار نفوذ خود تثبیت کند.
همزمان، تحولات اخیر نشان میدهد روابط امارات و سوریه از مرحله عادیسازی سیاسی عبور کرده و به مرحلهای مبتنی بر سرمایهگذاری و همکاری تجاری وارد شده است.
به گفته سعید بکر، پژوهشگر اقتصاد سیاسی در مؤسسه کشورهای عربی خلیج فارس در واشنگتن، «ابوظبی احتمالاً نقشی مهم اما گزینشی و محتاطانه در سوریه پس از جنگ ایفا خواهد کرد. امارات هم سرمایه و هم شبکههای تجاری لازم را دارد تا در بازسازی سوریه از ابتدا حضور داشته باشد و بیش از پیش این کشور را یک فرصت سرمایهگذاری با بازده بلندمدت میبیند.»
این نگاه در پروژههای پیشنهادی محمد العبار در بخش گردشگری و املاک هم دیده میشود. بر اساس گزارشی که ۶ مه در اشرق بیزنس منتشر شد، این پروژهها میتوانند حدود ۸۰ میلیارد دلار به اقتصاد سوریه کمک کنند و علاوه بر ایجاد بیش از ۱۷۰ هزار شغل در بخش ساختوساز، حدود ۶۵ هزار شغل دائمی نیز به وجود آورند؛ ضمن اینکه سالانه صدها میلیون دلار درآمد گردشگری برای سوریه به همراه خواهند داشت.
این رویکرد همچنین با استراتژی سرمایهگذاری منطقهای گستردهتر امارات همراستاست. در سال ۲۰۲۴، ابوظبی بسته سرمایهگذاری ۳۵ میلیارد دلاری تاریخی را به مصر ارائه کرد که بر پروژه عظیم گردشگری رأسالحکمه متمرکز بود. این توافق به تثبیت اقتصاد قاهره کمک و در عین حال موقعیت امارات را برای بهرهبرداری از درآمدهای گردشگری تقویت کرد.
صید فرصتها در بندر لاذقیه و طرطوس
یکی از مهمترین حوزههای مورد توجه، نقش امارات در توسعه زیرساختهای لجستیکی سوریه است. نوامبر گذشته، شرکت دولتی «بنادر ابوظبی» با گروه فرانسوی CMA CGM برای سرمایهگذاری در پایانه کانتینری بندر لاذقیه وارد همکاری شد.
همچنین شرکت «دیپی ورلد» دبی نیز در ژوئیه گذشته قرارداد امتیاز ۳۰ سالهای را برای توسعه و بهرهبرداری از بندر طرطوس امضا کرد؛ قراردادی که شامل تعهد سرمایهگذاری ۸۰۰ میلیون دلاری است.
این توافقها همزمان با تلاش سوریه برای تبدیل شدن به یک هاب منطقهای ترانزیت و لجستیک انجام میشود؛ آن هم در شرایطی که جنگ آمریکا، اسرائیل و ایران، آینده مسیرهای تجاری عبوری از تنگه هرمز را با ابهام روبهرو کرده است. در چنین فضایی، سرمایهگذاریهای اخیر در بنادر سوریه این موقعیت را به امارات داده که در بازگشت سوریه به شبکه تجارت منطقهای نقش مهمی ایفا کند؛ بهویژه در زمانی که کشورهای خلیج فارس بهدنبال مسیرهای جایگزین برای هرمز هستند.
در تصویر کلی، گرمتر شدن روابط امارات و سوریه بخشی از تلاش گستردهتر دمشق برای جلب حمایت کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس به شمار میرود؛ در حالی که احمد الشرع تأکید دارد بازسازی سوریه باید بر پایه سرمایهگذاری خارجی پیش برود، نه اتکا به کمکهای مالی.
او در نشست «ابتکار سرمایهگذاری آینده» در ریاض در اکتبر گذشته گفته بود: «ما مسیر بازسازی از طریق سرمایهگذاری را انتخاب کردیم، نه بازسازی از طریق کمک و مساعدت.»
سرمایهگذاری لوکس بجای کمکهای مالی
سوریه طی یک سال گذشته توافقهایی با عربستان سعودی، قطر و امارات در حوزههایی مانند انرژی، هوانوردی و مخابرات امضا کرده است. سعید بکر، پژوهشگر اقتصاد سیاسی، میگوید دمشق بهطور فزایندهای در تلاش است شرکای خارجی خود را متنوع کند و از وابستگی به یک کشور خاص فاصله بگیرد.
با این حال، همچنان تردیدهای جدی درباره میزان تحقق عملی این سرمایهگذاریها وجود دارد؛ بهویژه اینکه پیامدهای جنگ آمریکا، اسرائیل و ایران ممکن است کشورهای خلیج فارس را در هزینهکرد و سرمایهگذاری محتاطتر کند.
بنجامین فِو، تحلیلگر ارشد مؤسسه مشاوره «کَرَم شَعر»، میگوید:
بزرگترین فاصله میان اعلام پروژههای بزرگ بازسازی و فراهم شدن شرایط واقعی برای تأمین مالی، اخذ مجوز، ساخت و بهرهبرداری از آنهاست.
او معتقد است سرمایهگذاری کشورهای خلیج فارس احتمالاً بیشتر به سمت بخشهای سودآور مانند املاک لوکس، گردشگری، لجستیک، بنادر، مخابرات و پرداختهای دیجیتال خواهد رفت، نه حوزههایی مانند مسکن ارزانقیمت و خدمات عمومی که برای بازسازی گسترده سوریه ضروری هستند.
در عین حال، امارات در حال دنبال کردن سیاست منطقهای مستقلتری در کنار اختلافاتش با عربستان سعودی است؛ موضوعی که میتواند بر نحوه حضور دو کشور در بازسازی سوریه اثر بگذارد.
به گفته فِو، بهجای شکلگیری یک راهبرد واحد عربی، سوریه احتمالاً شاهد رقابت و حضور پراکنده کشورها بر اساس منافع سیاسی و اقتصادی هرکدام خواهد بود.
از این زاویه، رقابت منطقهای حتی میتواند باعث تداوم توجه و علاقه به سوریه شود.- بنجامین فِو، تحلیلگر ارشد مؤسسه مشاوره «کرم شعر»