پکن، تهران و واشنگتن؛ پشت لبخندهای ترامپ و شی چه میگذرد؟
ترجمه مطالب از رسانههای خارجی به معنای تایید آن محتوا نیست. هدف صرفا اطلاع مخاطب از رویکرد و نگاه رسانههای جهان به جنگ کنونی است.
به گزارش زومان به نقل از تلگراف، در تالارهای بزرگ و براق پکن، جایی که دوربینها روی لبخندها زوم کرده بودند، سایه جنگ خاورمیانه هم آرام و بیصدا روی گفتوگوهای آمریکا و چین افتاده بود. دونالد ترامپ با لحنی گرم از شی جینپینگ تعریف میکرد، او را «دوست من» مینامید و حتی درباره قد بلندش شوخی میکرد. اما پشت این فضای دوستانه، نگرانی اصلی چیز دیگری بود: ایران، نفت، سلاح و خطر گسترش جنگی که حالا وارد دهمین هفته خود شده است.
ترامپ بعد از دیدار خصوصیاش با رهبر چین، یک جمله را بارها تکرار کرد؛ اینکه شی قول داده به ایران تجهیزات نظامی ندهد. جملهای که شاید ساده به نظر برسد، اما در شرایط فعلی برای واشنگتن اهمیت زیادی دارد.
زیر سقف بلند تالار خلق
ترامپ روز پنجشنبه در گفتوگو با فاکس نیوز گفت: «او گفت که تجهیزات نظامی در اختیار ایران قرار نخواهد داد... این حرف خیلی مهمی است.»
این اظهارات تنها یک روز بعد از گزارش نیویورک تایمز مطرح شد. مقامهای آمریکایی به این روزنامه گفته بودند اطلاعات امنیتی نشان میدهد چین و ایران درباره انتقال مخفیانه سلاح گفتوگو کردهاند. طبق این گزارش، قرار بوده سلاحها از طریق کشورهای ثالث منتقل شوند تا منشأ واقعی آنها پنهان بماند. با این حال هنوز مشخص نیست که این انتقال واقعاً انجام شده یا نه.
چین در این بحران موقعیت حساسی دارد. از یک سو، بزرگترین شریک تجاری ایران و اصلیترین خریدار نفت این کشور است. از سوی دیگر، تلاش کرده مستقیماً وارد جنگ نشود.
ترامپ هم به نظر نمیرسید قصد فشار فوری بر پکن را داشته باشد. او تأیید کرد که چین همچنان نفت تحریمشده ایران را خریداری خواهد کرد؛ نفتی که فروش آن برای تهران حیاتی است، چون بخش مهمی از درآمد دولت ایران را تأمین میکند.
تنگهای که همه درباره آن حرف میزنند
در میانه گفتوگوها، نام تنگه هرمز بارها تکرار شد. بعد از حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه، تهران این مسیر را بست. آمریکا هم در پاسخ، بنادر و صادرات ایران را محاصره کرد. حالا فقط تعداد کمی از کشتیها میتوانند از مسیر تازهای که ایران تعیین کرده عبور کنند؛ آن هم با پرداخت هزینههای بسیار سنگین.
ترامپ گفت شی جینپینگ برای بازگشایی این مسیر اعلام آمادگی کرده است. به گفته او، رهبر چین گفته: «اگر بتوانم کمکی بکنم، خوشحال میشوم.»
برای چین، باز ماندن تنگه هرمز فقط یک موضوع سیاسی نیست. اقتصاد این کشور به واردات انرژی وابسته است و هر اختلالی در مسیر نفت میتواند روی کارخانهها، قیمت سوخت و رشد اقتصادی اثر بگذارد.
تعریفهای گرم، اختلافهای سرد
در ظاهر، فضای دیدار کاملاً دوستانه بود. ترامپ شی را «صمیمی» و «بسیار باهوش» توصیف کرد و گفت او «هیچ بازی سیاسی» انجام نمیدهد.
او حتی با لحنی غیررسمی گفت: «او خیلی قدبلند است»، و اضافه کرد که مردم چین «معمولاً کمی کوتاهتر هستند.»
اما همزمان، اختلافهای اصلی همچنان سر جای خود باقی ماندند.
ترامپ امیدوار بود این سفر بیشتر حول تجارت بچرخد؛ خرید محصولات کشاورزی آمریکا، قراردادهای هواپیما و جلوگیری از تکرار جنگ تعرفهای سال گذشته. تعرفه یعنی مالیاتی که روی کالاهای وارداتی گذاشته میشود تا واردات گرانتر شود.
با این حال، موضوع تایوان خیلی زود فضای نشست را تغییر داد.
شی جینپینگ به ترامپ هشدار داد هرگونه اشتباه درباره تایوان میتواند به «وضعیتی بسیار خطرناک» منجر شود. اشاره او به سیاست «ابهام راهبردی» آمریکا بود؛ سیاستی که در آن واشنگتن دقیق نمیگوید اگر چین به تایوان حمله کند، آمریکا چه واکنشی نشان خواهد داد.
بوئینگ، سویا و دانشگاهها
با وجود تنشهای سیاسی، دو طرف تلاش کردند چند خبر اقتصادی مثبت هم ارائه دهند.
ترامپ گفت چین متعهد شده ۲۰۰ هواپیمای بوئینگ خریداری کند؛ نخستین خرید بزرگ هواپیماهای تجاری آمریکایی توسط چین در نزدیک به یک دهه اخیر.
این خبر ابتدا مهم به نظر میرسید، اما بازار واکنش سردی نشان داد. سهام بوئینگ بیش از ۴ درصد سقوط کرد. ظاهراً سرمایهگذاران انتظار سفارش بزرگتری داشتند، چون چین مدتهاست درباره خرید احتمالی ۵۰۰ فروند هواپیمای 737-Max و دهها هواپیمای پهنپیکر مذاکره میکند.
ترامپ همچنین گفت چین «مقدار بسیار بیشتری» محصولات کشاورزی آمریکا خواهد خرید؛ بهویژه سویا و محصولات مرغداری.
برای کاخ سفید، این بخش اهمیت سیاسی دارد. ترامپ میخواهد پیش از انتخابات میاندورهای پاییز، خبرهای خوبی برای کشاورزان آمریکایی داشته باشد؛ گروهی که بخش مهمی از رأیدهندگان او را تشکیل میدهند.
در کنار این موضوع، ترامپ از احتمال نرمتر شدن سیاست آمریکا درباره دانشجویان چینی هم صحبت کرد.
واشنگتن سال گذشته قوانین ویزا را سختتر کرده بود؛ به این دلیل که نگران جاسوسی و انتقال فناوری بود. اما بعداً عقبنشینی کرد و گفت ۶۰۰ هزار ویزای دانشجویی صادر خواهد کرد.
ترامپ گفت: «این خیلی توهینآمیز است که به یک کشور بگویید همه دانشجویانش را رد میکنید.»
او هشدار داد که حذف دانشجویان چینی میتواند بعضی دانشگاههای ضعیفتر آمریکا را به مرز ورشکستگی برساند.
پشت ضیافت شبانه پکن
شب، دو رهبر در تالار بزرگ خلق در ضیافتی مجلل کنار هم نشستند. مقامهای بلندپایه چینی، ایلان ماسک و تیم کوک هم در مراسم حضور داشتند. تصاویر رسمی، همهچیز را آرام و کنترلشده نشان میداد.
اما پشت این مراسم باشکوه، بیاعتمادی همچنان دیده میشد.
آمریکا معتقد است شرکتهای چینی هنوز فناوریهای دوگانه ــ فناوریهایی که هم کاربرد غیرنظامی دارند و هم نظامی ــ در اختیار ایران قرار میدهند. گزارشهایی هم وجود دارد که ایران در اواخر ۲۰۲۴ کنترل ماهواره چینی TEE-01B را به دست آورده و از تصاویر آن برای هدف قرار دادن پایگاههای آمریکایی استفاده کرده است.
ترامپ حتی تهدید کرده اگر چین سامانههای پدافند هوایی به ایران منتقل کند، تعرفه ۵۰ درصدی اعمال خواهد کرد.
در پایان، تصویر روشنی از توافق بزرگ دیده نمیشد. دو طرف درباره همکاری حرف زدند، اما جزئیات کمی ارائه کردند.
لبخندها واقعی بود، اما اختلافها هم واقعی بودند؛ و همین شاید مهمترین تصویری باشد که از این سفر در ذهنها باقی میماند.