ترازوی قدرت در پکن: دو طرف جای یک «توافق بزرگ»، آرامش می‌خواهند

به گزارش زومان به نقل از پولیتیکو، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، این هفته در وضعیتی وارد پکن شد که برای او اصلاً آشنا نیست. او که همیشه به دیکته کردن خواسته‌هایش شهرت داشت، حالا در جایگاهی نشسته که باید برای گرفتن امتیاز و کمک درخواست کند. کاخ سفید اعلام کرده است که دیدار روزهای پنجشنبه و جمعه او با شی جین‌پینگ، رهبر چین، روی سه گره کور متمرکز بود: تجارت، مهار فنتانیل (یک داروی مسکن بسیار قوی که به شدت اعتیادآور است) و جنگ ایران.

این‌ها حوزه‌هایی هستند که دولت آمریکا تاکنون نتوانسته در آن‌ها امتیاز مهمی از پکن بگیرد. ترامپ برای رسیدن به نتایجی که هفته‌ها وعده‌اش را می‌داد، راه ناهمواری پیش رو دارد. او در ماه مارس این دیدار را «رویدادی تاریخی» خوانده بود و ماه گذشته در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت که منتظر چیزی کمتر از «یک آغوش محکم و بزرگ» از سوی همتای چینی خود نیست. اما واقعیت‌های سرد روی میز مذاکره، داستان متفاوتی را روایت می‌کنند.

پکن جزئیات دقیقی از برنامه این نشست منتشر نکرده است. گوئو جیاکون، سخنگوی وزارت خارجه چین، روز دوشنبه تنها به این نکته بسنده کرد که ترامپ و شی درباره «موضوعات مهم مربوط به روابط چین و آمریکا و صلح و توسعه جهانی» گفت‌وگو خواهند کرد. خود ترامپ هم پیام‌های متناقضی می‌دهد؛ او روز دوشنبه گفت ایران و انرژی در دستور کار هستند، اما روز سه‌شنبه هنگام ترک کاخ سفید حرفش را تغییر داد. او گفت: «موضوعات زیادی برای گفت‌وگو داریم. راستش را بخواهید، فکر نمی‌کنم ایران یکی از آن‌ها باشد، چون ما اوضاع ایران را کاملاً تحت کنترل داریم.» او تأکید کرد که تجارت موضوع اصلی خواهد بود.

دو عامل کلیدی توازن قدرت را تغییر داده است: جنگ ایران و رأی ماه فوریه دیوان عالی آمریکا که مسیر اصلی ترامپ را برای اعمال تعرفه‌ها (مالیات بر کالاهای وارداتی برای حمایت از تولید داخل) مسدود کرد. ترامپ حالا قدرت کمتری برای وادار کردن پکن به دادن امتیازهای ملموس دارد؛ امتیازهایی که بتواند در بازگشت به خانه آن‌ها را به عنوان پیروزی بفروشد.

چین به‌خوبی از ضعف فعلی واشنگتن آگاه است. هنریتا لوین، معاون سابق بخش چین در وزارت خارجه دولت بایدن، می‌گوید: «اعتمادبه‌نفسی که در ماه‌های اخیر از پکن دیده می‌شود و اینکه خود را هم‌سطح آمریکا یا حتی قوی‌تر می‌بیند، قابل توجه است.» او معتقد است شی جین‌پینگ با این تصور وارد مذاکره شده که آمریکا در تله خاورمیانه گرفتار شده است.

ترامپ در موضوع ایران با دیواری محکم روبه‌روست. او می‌خواهد شی از نفوذ خود استفاده کند تا تهران را وادار سازد به کنترل خود بر تنگه هرمز پایان دهد. یک مقام ارشد آمریکایی که نخواست نامش فاش شود، روز یکشنبه گفت انتظار دارد ترامپ در این باره به شی فشار بیاورد. یک مقام دیگر کاخ سفید نیز مدعی شد که چین پیش‌تر ایران را برای رسیدن به توافق تحت فشار گذاشته است.

اما پکن که خریدار اصلی نفت و تأمین‌کننده تجهیزات نظامی ایران است، از این درگیری سود می‌برد. منحرف شدن توجه آمریکا از آسیا و انتقال تجهیزات نظامی‌اش به خاورمیانه، دقیقاً به نفع چین است. وانگ یی، وزیر خارجه چین، هفته گذشته ضمن درخواست «آتش‌بس کامل»، دوباره تأکید کرد که پکن همچنان «شریک راهبردی قابل اعتماد» تهران است.

کریگ سینگلتون، کارشناس ارشد امور چین، وضعیت را چنین تحلیل می‌کند: «چین فقط خواستار آرامش و کاهش تنش خواهد شد. فکر نمی‌کنم پکن بخواهد برای پایان دادن به جنگی که خودش شروع نکرده و کنترلی روی آن ندارد، ریسک کند.»

به همین دلیل، موضوعات حساسی مانند حمایت مالی دولت چین از صنایع داخلی یا گسترش زرادخانه هسته‌ای این کشور، احتمالاً فقط در حد تکرار مواضع باقی می‌ماند. در عوض، انتظار می‌رود دو رهبر بر تمدید آتش‌بس تجاری ماه اکتبر در کره جنوبی تمرکز کنند. این توافق توانست جلوی افزایش تعرفه‌های تلافی‌جویانه را بگیرد و خرید محصولات کشاورزی آمریکا مثل سویا توسط چین را از سر بگیرد. جیمیسون گریر، نماینده تجاری آمریکا، می‌گوید: «ما سطح مشخصی از تعرفه‌ها را داریم و می‌خواهیم این وضعیت ادامه پیدا کند. ما به دنبال ثبات هستیم.»

مقام‌های دو کشور به‌شدت در تلاش‌اند تا از بروز بحرانی جدید جلوگیری کنند. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در ماه فوریه بر جلوگیری از درگیری تجاری جدید تأکید کرد. جاناتان زین، تحلیلگر سابق سازمان سیا، می‌گوید: «یک سال پیش همه منتظر یک توافق بزرگ بودند، اما حالا چیزی که مرتب می‌شنوم این است که شاید فقط توافق‌های کوچک ممکن باشد.»

برای متحدان ترامپ، یک دیدار آرام نشانه موفقیت است. الکس گری، مقام سابق شورای امنیت ملی در دوره اول ترامپ، می‌گوید هدف، اعلامیه‌های نمایشی نیست، بلکه ایجاد ثبات در رابطه‌ای است که در ۱۰ سال گذشته مدام نوسان داشته است.

آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، اعلام کرد دو رهبر درباره سازوکارهای جدید برای تجارت کالاهای «غیرحساس» و سرمایه‌گذاری صحبت خواهند کرد. همچنین یک مقام دولتی گفت که توافق برای خرید هواپیماهای بوئینگ توسط چین در آستانه نهایی شدن است. از سوی دیگر، انتظار می‌رود محدودیت صادرات عناصر کمیاب (مواد معدنی خاص که برای ساخت تجهیزات پیشرفته ضروری هستند) از سوی چین، کاهش یابد.

دو کشور همچنین درباره خطرات امنیتی استفاده از هوش مصنوعی در سلاح‌های خودکار گفت‌وگو خواهند کرد؛ این ادامه توافق سال ۲۰۲۴ جو بایدن است که استفاده از هوش مصنوعی در سلاح‌های هسته‌ای را ممنوع می‌کرد. با این حال، لیزا توبین، مقام سابق امنیت ملی آمریکا، معتقد است این اعلامیه‌ها بیشتر «نمایش سیاسی و ظاهرسازی» هستند تا اقدامات واقعی. در پس‌زمینه این دیدار، رقابت فناوری ادامه دارد و شرکت آمریکایی آنتروپیک به‌تازگی مدل بسیار پیشرفته «Mythos» را معرفی کرده است.

پیش از نشست، چین محدودیت‌هایی بر زنجیره تأمین (شبکه جهانی تولید و توزیع کالاها) اعمال کرد و آمریکا نیز شرکت‌های چینی مرتبط با نفت ایران را هدف قرار داد. اما وندی کاتلر، مذاکره‌کننده سابق تجاری، می‌گوید واشنگتن سخت تلاش کرده تا پیش از دیدار، اقدام خصمانه‌ای انجام ندهد.

در نهایت، نشستی که تنها با لبخند، دست دادن و چند توافق محدود اقتصادی پایان یابد، برای هر دو طرف یک پیشرفت است. رایان هاس، مقام سابق امنیت ملی در دولت اوباما، این وضعیت را به‌خوبی خلاصه می‌کند: «هر دو رهبر فهمیده‌اند که یک آرامش سرد و ناپایدار، بهتر از حرکت مداوم از یک بحران به بحران دیگر است.»