بازگشت اروپا به عصر هستهای؛ پلن جدید برای فرار از شوکهای بازار انرژی؟
به گزارش زومان به نقل از سیانبیسی، هزینههای سنگین اولیه، چالشهای مربوط به دفع زبالهها و پسماندهای رادیواکتیو و همچنین خاطره فجایع هستهای، همگی از عواملی بودهاند که در دهههای اخیر اروپا را از استقبال گسترده از انرژی هستهای بازداشتهاند.
اما بستهشدن عملی تنگه هرمز در پی جنگ آمریکا و ایران، آسیبپذیری اروپا در برابر اختلال در واردات انرژی را آشکار کرد؛ وضعیتی که ممکن است انرژی هستهای را به یک مسیر نجات برای این قاره تبدیل کند.
فاتح بیرول، رئیس آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، پیشتر به سیانبیسی گفته بود که بحران عرضه انرژی به گسترش انرژی هستهای شتاب تازهای خواهد داد و دولتها باید برای افزایش تابآوری خود، به سمت منابع جایگزین انرژی حرکت کنند.
انرژی هستهای در مقایسه با سوختهای فسیلی، انتشار آلاینده بسیار کمتری دارد، نیروگاههای آن فضای محدودی اشغال میکنند و راکتورها نیز تقریباً در همه شرایط آبوهوایی عملکردی پایدار و قابل اتکا دارند.
کریس سایپل، نایبرئیس بخش برق و انرژیهای تجدیدپذیر شرکت وود مکنزی، گفت: فکر میکنم انرژی هستهای باید نقش بزرگی در حل این مشکل اروپا ایفا کند.
آمریکا، چین و فرانسه به دلیل اینکه سه تولیدکننده بزرگ انرژی هستهای در جهان هستند، اکنون در موقعیت بهتری برای مقابله با شوک عرضه ناشی از جنگ قرار دارند.
اگر کشوری منابع طبیعی انرژی نداشته باشد، یا باید انرژی را با هزینه بالاتر وارد کند، یا ناچار است تا حدی به سمت انرژی هستهای برود. انرژی هستهای گران است، اما بسیار کارآمد؛ همانطور که فرانسه نشان داده است و قیمت انرژی در این کشور بهمراتب پایینتر از آلمان است.- مایکل براون، استراتژیست سرمایهگذاری جهانی
فرانسه اکنون به نماد موفقیت انرژی هستهای در اروپا تبدیل شده و بیش از ۶۰ درصد نیاز انرژی این کشور از طریق برق هستهای تأمین میشود.
کشورهای بیشتری نیز در حال تغییر مسیر هستند. کیم سونگهوان، وزیر خارجه کره جنوبی، اعلام کرده جنگ ایران به «نقطه عطفی مهم» برای کاهش وابستگی این کشور به نفت و حرکت به سمت منابع جایگزین تبدیل شده است.
او تأکید کرد انرژی هستهای و تجدیدپذیرها، «دو ستون اصلی» تأمین انرژی آینده خواهند بود.
اما گرایش به انرژی هسته ای، این پرسش را مطرح میکند که آیا کشورهای اروپایی مانند بریتانیا و آلمان ــ که طی دهههای گذشته بیشتر در مسیر تعطیلی تاسیسات خود حرکت کردهاند ــ اکنون به فکر توسعه دوباره ظرفیت هستهای خواهند افتاد تا در برابر شوکهای احتمالی آینده در بازار انرژی، مصونیت بیشتری پیدا کنند یا نه؟
نگاه بلندمدت به انرژی هستهای
تحلیلگران معتقدند استدلال قدرتمندی برای افزایش نقش انرژی هستهای در راهبرد انرژی کشورهای اروپایی وجود دارد.
بر اساس دادههای یورواستات، تا سال ۲۰۲۵ انرژی هستهای تنها ۱۱.۸ درصد از سبد انرژی اروپا را تشکیل میداد، در حالی که نفت و گاز همچنان بیش از یکسوم این سبد را در اختیار داشتند.
عدنان شهابالدین، پژوهشگر ارشد مؤسسه مطالعات انرژی آکسفورد، گفت: «سادهترین راه برای تضمین امنیت انرژی، متنوعسازی منابع است.»
اشتباه آلمان و بسیاری از کشورهای اروپایی این بود که ایدئولوژی را در اولویت قرار دادند و تصور کردند انرژی هستهای ذاتاً بد است.- عدنان شهابالدین
با این حال، راهاندازی نیروگاههای هستهای فرآیندی بسیار زمانبر است. پروژه «هینکلی پوینت C» در بریتانیا ــ که قرار است نخستین راکتور هستهای این کشور در بیش از ۳۰ سال گذشته باشد ــ از سال ۲۰۱۶ آغاز شده و انتظار نمیرود تا اواخر دهه جاری تکمیل شود.
این نیروگاه قرار است برق مورد نیاز حدود ۶ میلیون نفر را تأمین کرده و حدود ۷ درصد برق بریتانیا را پوشش دهد.
نیروگاه فلامانویل ۳ فرانسه نیز که در سال ۲۰۲۴ افتتاح شد، ۱۷ سال زمان برد تا وارد مدار شود.
به گفته کریس سایپل، پژوهشگر مرکز محیط زیست و جامعه در اندیشکده چتمهاوس کلید موفقیت پروژههای هستهای اروپا، پیدا کردن راهی ارزانتر برای ساخت نیروگاههاست؛ مسیری که شاید به معنای استفاده از فناوری ارزانتر چینی باشد.
با این حال، همکاری گسترده اروپا با چین در این حوزه چندان محتمل به نظر نمیرسد.
کریس آیلت در این باره گفت: «از نظر تئوریک، همکاری با شرکتهای چینی برای توسعه انرژی هستهای در اروپا میتواند ارزانتر و سریعتر باشد، اما از نظر سیاسی تقریباً غیرممکن است؛ زیرا نگرانیهایی درباره امنیت و از دست رفتن صنایع راهبردی وجود دارد.»
تغییر نگاه افکار عمومی
دو فاجعه بزرگ هستهای تاریخ ــ چرنوبیل در سال ۱۹۸۶ و فوکوشیما در سال ۲۰۱۱ ــ تصویر انرژی هستهای را در افکار عمومی اروپا بهشدت تخریب کردند و بسیاری از دولتها را به سمت تعطیلی پروژههای هستهای سوق دادند.
اما دومین بحران بزرگ انرژی اروپا در چهار سال اخیر ممکن است نگاه عمومی را تغییر داده باشد.
آیلت میگوید: «انرژی هستهای اکنون بهعنوان یک منبع “داخلی” انرژی دیده میشود؛ زیرا زنجیره تأمین آن مانند نفت و گاز در معرض آشفتگیهای ژئوپلیتیکی و شوکهای قیمتی قرار ندارد.»
با این حال، شهابالدین تأکید میکند آمادهسازی نسلهای آینده برای درک پیچیدگیهای بحث انرژی هستهای «کار افراد کمتحمل نیست.»