۳ نشانه از ورود ایران و آمریکا به جنگ بی‌پایان

به گزارش زومان، در حالی که نگاه‌ها به پاسخ ایران به پیشنهاد آمریکا دوخته شده تا سرنوشت این تقابل روشن شود، برخی ناظران همچنان نسبت به دستیابی به توافق و پایان ساده تنش‌ها بدبین هستند.

مجله تحلیلی فارن‌پالیسی در یک گزارش سه عامل اصلی را معرفی می‌کند که باعث تبدیل درگیری‌ها به «جنگ‌های بی‌پایان» می‌شوند:

• اراده و پایداری بالا در طرف ضعیف‌تر
• فقدان محاسبات منطقی «هزینه – فایده» در طرف قوی‌تر
• ضعف محدودیت‌های نهادی بر جنگ‌افروزی یک طرف یا هر دو طرف

طبق این تحلیل، هر سه عامل در پرونده ایران و آمریکا نیز حضور دارند و و همین موضوع پایان دادن به بحران را دشوار کرده است.

اولین عاملی که باعث کش‌دار شدن یک جنگ می‌شود، عزم و اراده بالا در طرف ضعیف‌تر جنگ است.

ایران امروز نیز نشانه‌هایی کاملاً کلاسیک از این نوع پایداری را نشان می‌دهد. ایران در مذاکرات موضعی سخت‌گیرانه اتخاذ کرده و هیچ نشانه‌ای از استیصال برای توافق نشان نداده است؛ ویژگی‌ای که در طرف ضعیف جنگ‌های بی‌پایان بسیار رایج است.

تاریخ نشان داده وقتی جنگ‌های نامتقارن به بن‌بست می‌رسند، قدرت‌های بزرگ معمولاً از محاسبات منطقی فاصله گرفته و وارد فضای تصمیم‌گیری احساسی یا حیثیتی می‌شوند. در این شرایط، رهبران به جای هزینه‌ها، بر مسائلی مثل اعتبار، وجهه بین‌المللی و غرور قدرت تمرکز می‌کنند.

در جنگ ویتنام، جایی که آمریکا ۵۸ هزار سرباز خود را از دست داد، وسواس چهار رئیس‌جمهور آمریکا برای نشان دادن سرسختی در برابر کمونیسم، جنگی را تشدید کرد که می‌دانستند پیروزی در آن ممکن نیست.

هرچند او تاکنون تصمیم گرفته از اقدام نظامی گسترده در تنگه هرمز خودداری کند، اما خواسته‌های حداکثری و تغییرناپذیرش در مذاکرات و تمایلش به کم‌اهمیت جلوه دادن هزینه‌های جنگ برای مردم عادی آمریکا، نشان می‌دهد که چارچوب‌های دیگری جای محاسبات ساده هزینه - فایده را گرفته‌اند؛ از جمله علاقه او به میراثی که می‌خواهد از خود بر جای بگذارد: «رئیس‌جمهوری که خاورمیانه را دگرگون کرد». ترامپ همچنین، باور دارد که قدرت آمریکا می‌تواند رقبایش را با زور وادار به تسلیم کند.

چنین چارچوب فکری‌ای عزم او را تقویت می‌کند و اگر تهدیدها نتیجه ندهند، راه را برای تشدید بیشتر درگیری باز می‌گذارد؛ همان چیزی که جنگ‌های بی‌پایان را شکل می‌دهد.

زمانی که رهبران با محدودیت‌های قانونی داخلی روبه‌رو نباشند، راه برای تصمیمات پرخطر باز می‌شود.  همین مسئله زمینه‌ساز جنگ‌های بی‌پایان می‌شود.

نمونه کلاسیک تاریخی آن «قطعنامه خلیج تونکین» است که کنگره آمریکا با آن به لیندون جانسون برای جنگ ویتنام عملاً چک سفید امضا داد. به همین ترتیب، «مجوز استفاده از نیروی نظامی» (AUMF) که کنگره آمریکا پس از ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ تصویب کرد، راه را برای جنگ‌های بی‌پایان آمریکا در افغانستان و همچنین در نقاطی از آفریقا مانند سومالی و نیجر باز کرد.

تحلیلگر فارن‌پالیسی معتقد است تنها راه خروج از این بن‌بست، اعمال محدودیت‌های قانونی توسط کنگره آمریکا است؛ به گونه‌ای که هرگونه مجوز جنگ مشروط به ارائه گزارش‌های ۳۰ روزه درباره هزینه‌ها و پیشرفت راهبردها شود.

اکنون باید منتظر ماند و دید که آیا در روزهای آینده تحولات به سمت یک تفاهم دوجانبه حرکت می‌کند یا دو کشور بیش از پیش در باتلاق یک «جنگ بی‌پایان» فرو خواهند رفت.