سیر تا پیاز بیمه بیکاری؛ چه افرادی بدون سابقه بیمه حقوق می‌گیرند؟

به گزارش زومان، جنگ اخیر فارغ از ابعاد سیاسی و نظامی، اثرات قابل‌توجهی بر اقتصاد و فضای کسب‌وکار کشور گذاشته است. در هفته‌های اخیر، تداوم اختلال در دسترسی به اینترنت بین‌الملل و کاهش فعالیت‌های اقتصادی باعث شده بسیاری از کسب‌وکارها و بنگاه‌ها با شرایط دشوارتری مواجه شوند؛ شرایطی که در برخی موارد صاحبان کسب‌وکار را به سمت کوچک کردن فعالیت‌ها، کاهش نیرو یا حتی تعطیلی و ورشکستگی سوق داده است.

همچنین آسیب دیدن برخی صنایع بزرگ نیز بر پیچیدگی شرایط افزوده است. گزارش‌ها از فشار وارد شده به مجموعه‌هایی مانند پتروشیمی‌ها و فولاد مبارکه حکایت دارد؛ صنایعی که نقش مهمی در اشتغال و تولید دارند.

آسیب به چنین مجموعه‌هایی به‌طور طبیعی پیامدهایی در بازار کار به همراه داشته و روند تعدیل نیرو در برخی بخش‌ها شدت گرفته است. بسیاری از کارکنان و کارگرانی که در این مجموعه‌ها فعالیت می‌کردند، طی این مدت با تصمیمات تعدیل مواجه شده و ناچار به ترک کار شده‌اند.

در نتیجه این تحولات، موضوع بیمه بیکاری بار دیگر به یکی از محورهای مهم در حوزه کار و رفاه اجتماعی تبدیل شده است. بخشی از افرادی که شغل خود را از دست داده‌اند برای جبران بخشی از فشارهای اقتصادی به سراغ این حمایت قانونی رفته‌اند؛ هرچند این امکان برای همه بیکاران فراهم نیست.

در همین رابطه احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی اعلام کرده است که بخشی از کارگرانی که در شرایط اخیر بیکار شده‌اند، اصولاً مشمول بیمه بیکاری نیستند؛ زیرا پیش از این بیمه‌پرداز نبوده‌اند.

به گفته او، دولت در حال بررسی راهکارهایی برای حمایت از این گروه است و کمیته‌ای در دولت برای بررسی نحوه حمایت از کارگران بدون بیمه در حال تشکیل است. میدری تأکید کرده است که برای اجرای چنین حمایتی باید منابع مالی مشخصی تأمین شود و به همین دلیل شرایط تصمیم‌گیری در این زمینه پیچیده و نیازمند بررسی دقیق است.

بیمه بیکاری در واقع نوعی حمایت مالی و اجتماعی است که به افرادی تعلق می‌گیرد که به‌طور غیرارادی شغل خود را از دست داده‌اند و آماده بازگشت به بازار کار هستند.

طبق قانون بیمه بیکاری، افرادی که به دلایلی خارج از اراده خود مانند اخراج، تعطیلی محل کار یا مشکلات مشابه بیکار می‌شوند، در صورت داشتن شرایط لازم می‌توانند از این حمایت استفاده کنند. البته نکته مهم این است که فقط بیکاری غیرارادی تحت پوشش این قانون قرار می‌گیرد.

همچنین این حمایت به بیمه‌شدگان تأمین اجتماعی تعلق دارد و شامل بیمه‌شدگان مشاغل آزاد یا بیمه‌های اختیاری نمی‌شود.

به طور کلی، بیمه بیکاری علاوه بر آنکه بخشی از فشار مالی ناشی از بیکار شدن را کاهش می‌دهد، این فرصت را در اختیار افراد قرار می‌دهد که در فاصله جست‌وجوی شغل جدید، بدون فشار شدید اقتصادی زندگی خود را مدیریت کنند.

بر اساس قانون، همه افراد بیمه‌شده در صورتی که بدون میل و اراده خود بیکار شوند و حداقل ۶ ماه سابقه پرداخت حق بیمه داشته باشند، می‌توانند از بیمه بیکاری استفاده کنند. مهم‌ترین شرایط دریافت بیمه بیکاری در سال ۱۴۰۵ شامل موارد زیر است:

• اخراج از محل کار
• داشتن حداقل ۶ ماه سابقه پرداخت حق بیمه

البته برای افرادی که به دلیل حوادث غیرمترقبه مانند سیل، جنگ، زلزله یا آتش‌سوزی بیکار می‌شوند، شرایط متفاوت است. این افراد برای دریافت بیمه بیکاری نیازی به داشتن حداقل سابقه بیمه ندارند و حتی اگر در همان روزهای ابتدایی اشتغال به دلیل چنین حوادثی بیکار شوند، امکان دریافت مقرری برای آن‌ها وجود دارد.

• مشمول قانون کار و تأمین اجتماعی باشند
• تبعه کشورهای خارجی نباشند
• مستمری‌بگیر بازنشستگی یا دارای ازکارافتادگی کلی نباشند
• حداقل ۶ ماه سابقه پرداخت حق بیمه داشته باشند
• در زمره صاحبان مشاغل آزاد یا بیمه‌شدگان اختیاری قرار نگیرند
• از محل کار اخراج شده باشند
• حداقل یک سال قرارداد کاری همراه با پرداخت حق بیمه داشته باشند
• برای آقایان داشتن کارت پایان خدمت یا گواهی اشتغال به تحصیل الزامی است

نکته مهم درباره بیمه بیکاری: کارگرانی که قراردادهای کوتاه‌مدت یا موقت دارند نیز در صورت بیکاری می‌توانند تحت پوشش بیمه بیکاری قرار بگیرند.

در مقابل، برخی گروه‌ها امکان دریافت این مقرری را ندارند عبارتند از

• اتباع خارجی شاغل در ایران
• بازنشستگان و مستمری‌بگیران
• افرادی که از مستمری ازکارافتادگی دائم استفاده می‌کنند
• افرادی که کارفرمای آن‌ها در زمان اشتغال برایشان حق بیمه بیکاری پرداخت نکرده است

افرادی که به طور ناگهانی شغل خود را از دست داده‌اند، باید مراحل مشخصی را برای دریافت این حمایت طی کنند. مهم‌ترین مراحل دریافت بیمه بیکاری به این صورت است:

• ۱. ثبت درخواست در مهلت قانونی؛ فرد باید حداکثر تا ۳۰ روز پس از بیکار شدن درخواست خود را ثبت کند.

• ۲. مراجعه به اداره کار و ارائه مدارک:متقاضی باید با در دست داشتن مدارکی مانند کارت ملی، شناسنامه، قرارداد کار، نامه اخراج یا عدم نیاز، سوابق بیمه و مدارک هویتی به اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی مراجعه کند.
• ۳. بررسی درخواست پس از ثبت
• ۴. دریافت معرفی‌نامه برای تأمین اجتماعی پس از تأیید اداره کار
• ۵. مراجعه به شعبه تأمین اجتماعی
• ۶. بررسی نهایی و صدور حکم پرداخت پس از تأیید نهایی
• ۷. پیگیری وضعیت اشتغال
• ۸. پایان دوره دریافت مقرری

مبلغ بیمه بیکاری نیز بر اساس درصدی از متوسط حقوق سه ماه آخر فرد محاسبه می‌شود. مقرری بیمه بیکاری معادل ۵۵ درصد متوسط مزد یا حقوق سه ماه آخر اشتغال است و در صورتی که این مقدار کمتر از حداقل دستمزد باشد، مبلغ پرداختی برابر با حداقل حقوق مصوب خواهد بود.

«در سال ۱۴۰۵ حداقل حقوق پایه ماهانه، بدون در نظر گرفتن مزایا، حدود ۱۷ میلیون و ۱۸۰ هزار تومان تعیین شده است.»

از سوی دیگر، سقف پرداخت بیمه بیکاری نیز ۸۰ درصد متوسط حقوق سه ماه آخر فرد است و پرداخت بیش از این مقدار امکان‌پذیر نیست.

مدت دریافت بیمه بیکاری نیز به سابقه پرداخت حق بیمه بستگی دارد:

• سابقه ۶ تا ۲۴ ماه: یک سال
• سابقه ۲۵ تا ۱۲۰ ماه: یک سال و نیم
• سابقه ۱۲۱ تا ۱۸۰ ماه: ۲۶ ماه
• سابقه ۱۸۰ تا ۲۴۰ ماه: سه سال
• سابقه بیش از ۲۴۱ ماه: تا ۵۰ ماه

در مجموع، بیمه بیکاری می‌تواند بخشی از نگرانی‌های اقتصادی ناشی از بیکار شدن را کاهش دهد؛ اما در شرایطی که تحولات اقتصادی و اختلال در فعالیت برخی صنایع باعث افزایش ریسک بیکاری شده است، بسیاری از کارشناسان معتقدند چالش اصلی همچنان حفظ پایداری اشتغال و بازگشت رونق به فضای کسب‌وکار خواهد بود.