از موشک تا مذاکره؛ نقش پیچیده چین در جنگ ایران
به گزارش زومان، نیویورک تایمز در گزارشی نوشت: با نزدیک شدن به زمان سفر برنامهریزیشده دونالد ترامپ به پکن، چین در حالی فشار بر ایران برای تداوم مذاکرات با آمریکا را افزایش داده است که همزمان، شرکتهای چینی بهطور غیرعلنی در حال صادر کردن موادی هستند که میتواند توان نظامی ایران را تقویت کند.
پکن در شرایطی که ترامپ در حال بررسی گامهای بعدی خود در قبال جنگ ایران است، اقدامات مستقل خود را دنبال میکند تا از هر نتیجهای که در نهایت حاصل شود، بیشترین منفعت را کسب کند.
چین از یکسو مقامات ایرانی را برای مذاکره با ایالات متحده تحت فشار میگذارد و از سوی دیگر، به شرکتهای خود اجازه میدهد حمایتهای تجاری پنهان از ایران را ادامه دهند؛ حمایتهایی که در صورت بازگشت ترامپ به یک جنگ تمامعیار، میتواند مستقیماً به توان نظامی ایران کمک کند.
سود در هر دو حالت: استراتژی موازنهگری
دولت چین تاکنون موضع قاطعی در قبال این جنگ اتخاذ نکرده و به گفته مقامات و تحلیلگران، به دلیل داشتن اهداف متعدد، با احتیاط و بر اساس سیاست «موازنهگری» عمل میکند.
این جنگ بدون تردید یکی از محورهای اصلی گفتوگوهای ترامپ و شی جینپینگ در نشست دو روزهای خواهد بود که از ۱۴ مه در پکن آغاز میشود. از یک منظر، درگیر شدن آمریکا در یک جنگ دیگر در خاورمیانه به نفع چین است؛ چرا که ارتش آمریکا حجم عظیمی از مهمات خود را مصرف کرده و ذخایر حیاتیاش رو به کاهش است؛ ذخایری که در صورت درگیری احتمالی آینده با چین اهمیت کلیدی خواهند داشت.
همچنین، این جنگ تمرکز دولت ترامپ را از منطقه آسیا منحرف میکند.
با این حال، چین به پایان این جنگ نیز علاقهمند است؛ جنگی که طبق گزارشها بیش از دو ماه پیش توسط ترامپ و اسرائیل آغاز شد و در ابتدای درگیری، ارتش ایران عملاً تنگه هرمز را برای بیشتر کشتیها بست، اما اجازه عبور به نفتکشهای حامل نفت ایران، از جمله کشتیهای عازم چین، داده میشد.
اما اقتصاد چین نیز از افزایش قیمت جهانی انرژی آسیب دید و محاصره دریایی آمریکا بر روند خروج برخی کشتیهای خروجی از بنادر ایران تأثیر گذاشت. یون سون، پژوهشگر حوزه چین در مرکز استیمسون در واشینگتن، در این باره میگوید:
اگرچه برخی معتقدند پکن ممکن است از یک جنگ طولانی در ایران سود ببرد، اما در فضای سیاستگذاری واقعی چین، گرایش به سمت کاهش تنش وجود دارد.
به گفته دو مقام ایرانی، چین و روسیه از ایران خواستهاند که مذاکرات با آمریکا را ادامه دهد. در همین راستا، هفته گذشته ترامپ درباره جنگ با ولادیمیر پوتین گفتوگو کرده و مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، نیز با وانگ یی، همتای چینی خود، بهصورت تلفنی در این باره رایزنی کرده است.
با این حال، مقامات آمریکایی میگویند اطلاعاتی در اختیار دارند که نشان میدهد یک شرکت چینی احتمالاً تلاش کرده است محمولهای از موشکهای قابلحمل ضدهوایی را به ایران ارسال کند. همچنین شرکتهای چینی موادی با «کاربرد دوگانه» (نظامی و غیرنظامی) به ایران فرستادهاند.
پس از آغاز محاصره دریایی آمریکا در ماه گذشته، تفنگداران دریایی این کشور در یک کشتی با پرچم ایران موادی کشف کردند که ترامپ آن را «چندان خوشایند» ندانست و آن را «هدیهای از چین» توصیف کرد.
ترامپ در گفتوگویی با سیانبیسی، در ۲۱ آوریل گفت:
کمی تعجب کردم، چون رابطه بسیار خوبی با رئیسجمهور شی دارم و فکر میکردم به تفاهم رسیدهایم، اما اشکالی ندارد؛ جنگ همین است.
او یک هفته قبلتر به فاکسنیوز گفته بود که در نامهای به شی جینپینگ از او خواسته به ایران سلاح ارسال نکند و شی در پاسخ گفته است که اساساً چنین کاری نمیکند.
با وجود این اظهارات، ترامپ تلاش میکند نشست با شی جینپینگ را در دستور کار نگه دارد. ماهها پیش، او و مشاورانش قصد داشتند در این دیدار بر تعرفهها و توافق تجاری تمرکز کنند، اما اکنون جنگ ایران به موضوع اصلی مذاکرات تبدیل شده است.
میانه راه؛ از تنگه هرمز تا شورای امنیت
مقامات پکن گفتهاند تا زمانی که درخواست مستقیمی از سوی ترامپ دریافت نکنند، فشار جدی بر ایران اعمال نخواهند کرد.
به گفته یون سون، این موضوع ناشی از تمایل چین به تقویت روابط مثبت با آمریکاست و پکن ممکن است به هر درخواست مستقیم ترامپ درباره ایران توجه کند.
سخنگوی سفارت چین در واشنگتن نیز اظهار داشته است که «حفظ امنیت و ثبات منطقه و تضمین عبور آزادانه کشتیها در راستای منافع مشترک جامعه جهانی است.»
او محاصره دریایی آمریکا را «اقدامی خطرناک و غیرمسئولانه» خواند، اما به حملات ایران به کشتیها اشارهای نکرد و افزود: «اولویت فوری جلوگیری از بازگشت درگیریهاست.»
چین در پشت صحنه نقش مهمی برای ترغیب ایران به پذیرش آتشبس ایفا کرده و دیپلماتهای برخی کشورهای درگیر گفتهاند که از چین خواسته شده در روند صلح نقش فعالتری داشته باشد.
پاکستان نیز که میزبان بخشی از مذاکرات ایران و آمریکا بوده، برای پیشبرد صلح به چین تکیه دارد. در پایان مارس، چین و پاکستان بیانیهای پنجمادهای صادر کردند که خواستار آتشبس فوری، آغاز مذاکرات صلح، حفاظت از تأسیسات غیرنظامی، باز بودن تنگه هرمز و احترام به منشور سازمان ملل بود.
در ۸ آوریل، نخستوزیر پاکستان از پنج کشور برای کمک به توافق آتشبس تشکر کرد که نام چین در صدر این فهرست قرار داشت.
در همان هفته، چین با رأی وتوی مشترک با روسیه در شورای امنیت، با طرحی که اجازه اقدام نظامی چندملیتی برای باز کردن تنگه را میداد مخالفت کرد؛ اما مقامات ایرانی میگویند در پشت صحنه، چین از ایران خواسته است انعطاف نشان دهد و آتشبس را بپذیرد.
با این حال، برخی تحلیلگران معتقدند تمایل چین برای نقشآفرینی گستردهتر محدود است. ریان هاس، پژوهشگر مؤسسه بروکینگز، میگوید: «اولویتهای پکن عملیاتی است؛ آنها دسترسی مطمئن به انرژی و بازارها را میخواهند و نمیخواهند چالشهای امنیتی سایر مناطق را به مشکل خود تبدیل کنند.»