طناب نجات چین برای تهران؛ حمایت پنج‌گانه پکن از ایران در جنگ با آمریکا

اندیشکده آمریکایی FDD در گزارشی چین را بزرگ‌ترین شریک تجاری ایران و یکی از حیاتی‌ترین شریان‌های اقتصادی‌اش معرفی می‌کند.

در استدلالش هم به حمایت پکن از تهران اشاره دارد: اگرچه چین به دنبال گسترش جنگ در خاورمیانه نیست، اما از تهران حمایت کرد؛ ازجمله اینکه به ایران در تحمل فشارها، درآمدزایی و حفظ بخش‌هایی از زیرساخت‌های نظامی-صنعتی‌اش کمک کرده است.

اندیشکده FDD این حمایت‌ها را شامل خرید نفت، پوشش دیپلماتیک، کمک به دور زدن تحریم‌ها و انتقال کالاهایی معرفی کرده که مدعی‌ست کاربری دوگانه ازجمله در برنامه موشکی دارد.

رویکرد چین «فرصت‌طلبانه» است .پکن می‌کوشد ایران را به‌عنوان شریکی مفید در برابر آمریکا حفظ کند و در عین حال خطرات برای منافع خود را محدود نگه دارد؛ به‌ویژه احتمال تحریک آمریکا به واکنش، که می‌تواند آتش‌بس تجاری کنونی میان واشنگتن و پکن را تضعیف کند.

اما چین دقیقاً از چه مسیرهایی در بحبوحه جنگ به کمک ایران آمده و این حمایت‌ها در چه حوزه‌هایی خود را نشان می‌دهد؟ نویسندگان این گزارش پنج محور زیر را ارائه کرده و بر این باورند که تصویری روشن‌ از این نقش ارائه می‌دهند.

در حالی که ایران در تلاش برای یافتن فضای ذخیره‌سازی نفت صادراتیِ انباشته شده خود است، پکن همچنان بزرگ‌ترین امید تهران برای رهایی از این بن‌بست است. چین تقریباً ۹۵ درصد نفت صادراتی ایران را خریداری می‌کند؛ محموله‌هایی که ایران به دلیل ریسک تحریم مجبور است با تخفیف بفروشد و همین موضوع سالانه نزدیک به ۴ میلیارد دلار سود نصیب پکن می‌کند.

این تجارت راهبردی است؛ چرا که پکن حتی در جریان درگیری ۱۲ روزه تهران با اسرائیل و آمریکا در ژوئن ۲۰۲۵، رکورد خرید نفت از ایران را شکست.

با وجود حملات آمریکا و اسرائیل، زرادخانه موشکی ایران همچنان سلاحی قدرتمند است که اغلب به قطعات چینی متکی است. نویسندگان در این بخش ادعایی را مطرح کرده و از گزارش‌هایی می‌گویند حاکی از آن که پکن مواد شیمیایی پیش‌ساز با کاربری دوگانه را که برای برنامه موشک‌های بالستیک حیاتی است، تأمین کرده است.

در اوایل سال ۲۰۲۵، چین بیش از ۱۰۰۰ تن «سدیم پرکلرات» (ماده کلیدی در تولید سوخت جامد موشک) به ایران ارسال کرد. حتی پس از تحریم شرکت‌های لجستیکی چینی توسط وزارت خزانه‌داری آمریکا، تحویل این محموله‌ها به ایران همچنان ادامه یافته است.

در میانه کارزار «خشم اقتصادی» آمریکا که با هدف محدود کردن منابع مالی ایران آغاز شده است، چین نقشی اساسی در دسترسی ایران به منابع ارزی و جلوگیری از فروپاشی اقتصادی ایفا می‌کند.

بانک‌های چینی، به‌ویژه بانک‌های کوچک‌تری مانند بانک کونلون که با سیستم مالی جهانی ارتباط ندارند، مسیرهای اصلی در کسب درآمدهای حاصل از فروش نفت به یوآن هستند.

سیستم پرداخت بین‌بانکی فرامرزی چین (CIPS) نیز در طول این درگیری رشد چشمگیری داشته و ارزش تراکنش‌های روزانه آن به ۱۳۰ میلیارد دلار رسیده است؛ موضوعی که با گزارش‌هایی مبنی بر مطالبه حق عبور از تنگه هرمز توسط ایران به واحد یوآن، همزمان شده است.

حملات ایران به دارایی‌های نظامی آمریکا در منطقه احتمالاً از اطلاعات جمع‌آوری‌شده توسط شرکت‌های ماهواره‌ای تجاری چینی بهره‌برداری کرده است. این هم یکی از ادعاهای اندیشکده FDD است.

دو شرکت چینی به نام‌های مایزار ویژن و ایم‌پاستِر متهم هستند که تصاویر ماهواره‌ای با وضوح بالا از پایگاه‌های آمریکا را در اختیار ایران قرار داده‌اند.

این الگو پیش‌تر در یمن نیز مشاهده شده بود؛ جایی که شرکت‌های چینی متهم به ارائه تصاویر به حوثی‌ها برای هدف قرار دادن کشتی‌های آمریکایی در دریای سرخ بودند.

در نهایت، پکن بدون تعهد به مداخلات نظامی، تهران را در برابر تبعات دیپلماتیک محافظت کرده است. مقامات چینی ضمن توصیف فعالیت‌های هسته‌ای ایران به عنوان «صلح‌آمیز»، بر حقوق این کشور تحت پیمان NPT تأکید می‌کنند.

همچنین، چین با تکیه بر ذخایر استراتژیک نفت خود، قطعنامه شورای امنیت برای بازگشایی اجباری تنگه هرمز را وتو و حملات آمریکا و اسرائیل را محکوم کرده و محاصره فعلی ایران را اقدامی «خطرناک و غیرمسئولانه» خوانده است.