انگیزههای امارات برای جدایی از اوپک
به گزارش زومان، وقتی امارات اعلام کرد قصد دارد اوپک را ترک کند ـ اقدامی که توانایی این اتحاد جهانی برای بقا را زیر سؤال برد ـ بازار نفت واکنشی سرد و تقریباً بیاعتنا نشان داد. نفت برنت برای هفتمین روز متوالی افزایش یافت و معاملهگران بیش از آنکه نگران خروج سومین تولیدکننده بزرگ اوپک باشند، تحولات جنگ ایران و پیامدهای آن برای عرضه جهانی نفت را زیر نظر داشتند.
همین واکنش سرد بازار نشان داد که در کوتاهمدت، خروج امارات لزوماً شوک بزرگی برای بازار نفت محسوب نمیشود. بخشی از این بیاعتنایی به این دلیل است که جنگ و اختلال در تنگه هرمز در هر صورت عرضه نفت منطقه را تحت فشار قرار داده و تمرکز بازار بر ریسکهای ژئوپلیتیکی فوری است؛ فضایی که فایننشالتایمز نیز آن را با توصیف «بازاری که چشم از تنگه هرمز برنمیدارد» روایت کرده است.
با این حال، این تصمیم پرسشی مهم را مطرح کرده است: اوپک بدون امارات چه شکلی خواهد بود و آیا این خروج میتواند قدرت این ائتلاف نفتی را بهطور جدی تضعیف کند؟
برای پاسخ به این پرسش، باید به جایگاه و تحول نقش اوپک در بازار جهانی نفت نگاهی کوتاه انداخت. اوپک در سال ۱۹۶۰ توسط چند کشور تولیدکننده نفت تأسیس شد تا هماهنگی بیشتری در سیاستهای تولید و صادرات نفت ایجاد کنند و نفوذ بیشتری بر بازار جهانی داشته باشند.
این سازمان در دهه ۱۹۷۰ و بهویژه پس از بحران نفتی ۱۹۷۳ به اوج نفوذ خود رسید، اما با افزایش تولید در خارج از اوپک و رشد تولید نفت شیل در آمریکا، سهم و قدرت آن در بازار جهانی در سالهای بعد کاهش یافت.
چرا امارات از اوپک خارج شد؟
همزمان، شکافهای درونی بر سر میزان تولید و پایبندی به سهمیهها عمیقتر شد و انسجام اوپک را خدشهدار کرد؛ تصمیم امارات برای خروج از این ائتلاف را میتوان بازتابی از همین تنشها دانست.
نارضایتی امارات از نظام سهمیهبندی اوپک سالهاست ادامه دارد. این کشور در سالهای اخیر سرمایهگذاری سنگینی برای افزایش ظرفیت تولید انجام داده و هدف خود را رساندن تولید به حدود ۵ میلیون بشکه در روز اعلام کرده است.
همین برنامه امارات را هرچه بیشتر در تضاد با رویکرد کلی اوپک قرار داده است؛ رویکردی که بر محدود کردن عرضه برای حمایت از قیمتها استوار است و بارها میان ابوظبی و عربستان سعودی ـ رهبر غیررسمی اوپک ـ تنش ایجاد کرده است.
در سال ۲۰۲۱، اختلاف امارات و عربستان بر سر حجم تولید به اوج رسید و امارات حتی تهدید به خروج از اوپک کرد؛ فشاری که در نهایت به افزایش سهمیه تولید این کشور منجر شد.
در چنین فضایی، خروج امارات فقط حاصل اختلافات نفتی نبود. این تصمیم در شرایطی اعلام شد که ابوظبی ــ بهعنوان یکی از مهمترین مراکز تجاری منطقه و از نزدیکترین متحدان واشنگتن ــ بهصراحت از کشورهای عربی بهدلیل انجام ندادن اقدامات کافی برای حفاظت از آن در برابر حملات متعدد ایران در جریان جنگ انتقاد کرده بود؛ عاملی که به پیچیدهتر شدن محاسبات سیاسی این کشور در ماندن یا نماندن در اوپک دامن زد.
اوپک بدون امارات؛ کاهش قدرت یا تغییری محدود؟
خروج امارات تازهترین نشانه از فرسایش انسجام درونی اوپک است؛ رخدادی که بیش از هر چیز بر توان این ائتلاف در مدیریت عرضه و حفظ نقش سنتیاش در بازار نفت سایه میاندازد.
از نظر حجم تولید، رفتن امارات ضربه کوچکی برای اوپک محسوب نمیشود. این کشور سومین تولیدکننده بزرگ سازمان است و یکی از معدود اعضایی به شمار میرود که ظرفیت مازاد قابل توجهی دارد؛ ظرفیتی که همواره ابزار اصلی اوپک برای تنظیم بازار بوده است.
تحلیلگران میگویند امارات میتواند حدود یک میلیون بشکه در روز به تولید خود اضافه کند؛ رقمی که تقریباً معادل یک درصد تقاضای جهانی نفت است. اگر این کشور خارج از اوپک آزادانه تولید خود را افزایش دهد، در بلندمدت میتواند فشار نزولی بر قیمتها وارد کند.
با این حال، بسیاری از کارشناسان معتقدند خروج امارات بهتنهایی برای اوپک «مرگبار» نیست. این سازمان پیش از این نیز خروج کشورهایی مانند قطر، اندونزی، اکوادور و آنگولا را تجربه کرده است.
علاوه بر این، قدرت واقعی اوپک همچنان تا حد زیادی به عربستان سعودی وابسته است؛ کشوری که بزرگترین ظرفیت مازاد تولید در جهان را در اختیار دارد و تصمیمات آن میتواند بهتنهایی بازار را تحت تأثیر قرار دهد.
از سوی دیگر، برخی تحلیلگران معتقدند خروج امارات حتی میتواند در کوتاهمدت تصمیمگیری در اوپک را سادهتر کند، زیرا اختلافات داخلی کاهش مییابد و عربستان دست بازتری برای مدیریت سیاست تولید خواهد داشت.
سناریوهای پیشروی اوپک
در مجموع، اهمیت واقعی خروج امارات به این بستگی دارد که آیا کشورهای دیگر نیز مسیر مشابهی را دنبال میکنند یا نه؟ اگر این تصمیم به موجی از خروجها منجر شود، ممکن است انسجام اوپک بهطور جدی تضعیف شود و توان این سازمان برای کنترل عرضه کاهش یابد.
اما اگر این خروج به یک مورد استثنایی محدود بماند، احتمالاً اوپک همچنان به فعالیت خود ادامه خواهد داد؛ بهویژه در قالب گستردهتر اوپک پلاس که هنوز حدود ۴۰ درصد تولید نفت جهان را در اختیار دارد.
به همین دلیل، بسیاری از تحلیلگران معتقدند مسئله اصلی نه خود خروج امارات، بلکه نشانههایی است که از تغییرات عمیقتر در بازار جهانی نفت حکایت میکند؛ بازاری که در آن قدرت اوپک نسبت به گذشته کمتر شده و بازیگران جدیدی مانند تولیدکنندگان شیل آمریکا نقش پررنگتری پیدا کردهاند.
در چنین شرایطی، خروج امارات شاید پایان اوپک نباشد، اما میتواند نشانهای باشد از اینکه نظم قدیمی بازار نفت ـ نظمی که این ائتلاف دههها بر آن سایه انداخته بود ـ بهتدریج در حال تغییر است.